Tweede Kamerverkiezingen PVV-leider Geert Wilders begon eerdere verkiezingscampagnes vaker in Spijkenisse. Hij noemt het soms zelfs zijn hometown. Maar deze keer waren niet alle stemmers even trouw. Andere partijen profiteerden van het gevoel dat Wilders niet heeft ‘geleverd’ toen zijn partij aan de macht was.
Lorenzo Houwen en Just de Goeij (rechts) in wijkcentrum de kleine Rietlander in Spijkenisse.
In wijkcentrum De kleine Rietlander in Spijkenisse is er één regel: over politiek wordt niet gesproken. „Hier”, zegt Just de Goeij (75) van de bewonersvereniging, „zitten alle kleuren en gezindten door elkaar. Dat is een van de redenen dat we zeggen: geen discussies. Gewoon elkaar respecteren. En dat werkt.”
De ochtend na de verkiezingen maken de dames en heren aan de tafel voor de gelegenheid een uitzondering. De stemhokjes staan ingeklapt tegen de muur. Een medewerker serveert boterhammen met kaas.
„Ik weet zeker”, zegt gastvrouw Nathalie Kiers (50), „dat bijna iedereen die hier binnenkomt PVV stemt”. Vooral uit protest, denkt De Goeij, die naast haar zit. „Het is niet alleen vanwege het beleid. Want wat is het beleid van Wilders? Komt hij met oplossingen? Nee. Hij is overal tegen. Dat levert hem stemmen op.”
Geert Wilders noemt Spijkenisse steevast zijn hometown. De PVV-leider trapte er bij eerdere verkiezingen meermalen zijn campagne af. Het PVV-bolwerk staat na woensdag nog overeind, al kreeg de partij er wel een tik. Wilders kreeg 28,3 procent van de stemmen, een verlies van 9.5 procentpunt ten opzichte van 2023.
Net als in de rest van het land lijkt de partij vooral stemmen te hebben verloren aan andere partijen in het radicaal-rechtse blok, zoals JA21 en Forum voor Democratie. Gezamenlijk kregen PVV, JA21 en FVD in Nissewaard, de gemeente waar Spijkenisse onder valt, woensdag 47 procent van de stemmen.
Op het pleintje voor de Jumbo in Waterland, een bloemkoolwijk met rijtjeswoningen, zegt Karin (52) dat ze deze ochtend met een optimistisch gevoel uit bed stapte. Ze had de stemmenteller erop nageslagen en zag dat Wilders nipt voorlag op D66.
Nee, de mislukte kabinetsdroom had haar er niet van weerhouden wederom PVV te stemmen. „Ze geven Wilders wel de schuld dat hij het niet waar heeft kunnen maken, maar dat vind ik niet eerlijk. Als hij in z’n eentje tegen de andere partijen op moet knokken, snap ik wel dat hij eruit stapt.”
Integendeel: het zijn vooral de andere partijen die er een puinhoop van hebben gemaakt. „Ze luisteren niet naar elkaar.”
De wijk Waterland in Spijkenisse.
Wilders is de enige door wie ze zich gehoord voelt, bijvoorbeeld over de woningnood. Ze begint over haar 26-jarige zoon, die drie jaar in een woongroep verbleef. „Toen het project erop zat en hij klaar was om op zichzelf te gaan, was er geen woning. Toen hebben we gezegd: kom dan maar bij ons. Maar ik ben MS-patiënt, het is voor mij gewoon te veel.”
De PVV’er heeft „misschien ook wel een beetje bijgedragen” aan de ontstane politieke situatie. „Maar hij was wel de grootste en nu wellicht opnieuw. Ik vind het niet mogen dat hij weer uitgesloten wordt. Nederland bepaalt wat we willen hebben. En als dan iedereen zegt: dat willen we niet, moet je Nederland niet laten stemmen.”
Niet bij iedereen in de wijk was het geduld met Wilders eindeloos . „Ik heb m’n stempas in de vuilnisbak gegooid”, zegt Lorenzo Houwen (73) in het buurthuis. „Hij had de PVV-leider, zegt hij, „hoog zitten”. „Gewoon vanwege z’n punten. Er zijn mensen met kinderen die niet eens een huis kunnen kopen. Maar er is niks van terecht gekomen.”
Het is in wijken als deze, waar het vertrouwen in de politiek toch al de bodem had bereikt, waar kiezers afhaken. De postbode zegt dat ze voor het eerst niet heeft gestemd. Een andere voorbijganger doet dat al zolang als ze zich kan heugen niet meer. Waarom zou ze: het zijn mooie praatjes, maar wat komt ervan terecht?
In wijken als Waterland is het vertrouwen in de politiek laag en haken kiezers als eerste af.
Er zijn ook inwoners, zoals Dennis Bouman (47), die zo hun eigen manier hebben om de onvrede te laten blijken. Hij kleurde in het stemhokje vijf verschillende hokjes in. De Spijkenissenaar had vooraf de stemwijzer ingevuld, gezien dat de partijen voor slechts 50 procent overeenkwamen en dacht: dan laat ik mijn stem nietig verklaren.
Hij lacht. „Ik heb het blaadje gepakt en tak tak tak, allemaal verschillende hokjes aangekrast. Toen ben ik naar de vrouw achter de tafel gelopen: zo hoort het toch?”
In het wijkcentrum baart de sluimerende onvrede Kiers, zelf raadslid voor een lokale partij, zorgen. „De meeste partijen zijn uit op polarisatie. En als er iets slecht is voor de samenleving, is het dat.”
De Goeij, die zelf CDA stemde, zegt dat hij hoopt dat D66 „nog net boven Wilders uitkomt. „Zodat hij dadelijk niet kan zeggen: ik ben de grootste partij, dus ik word premier.”
Maar, zegt hij, het geluid van Wilders is wel van toegevoegde waarde. „Hij is de luis in de pels. Hij houdt de rest van de Kamer wakker.”
Kiers denkt daar anders over. Haar man, zegt ze, is „vrij rechts”, maar ook hij had deze keer op JA21 gestemd in plaats van PVV. „Weet je wat het is? Wilders is een grote schreeuwer, maar hij komt nooit met constructieve ideeën. Hij is als een kind in de supermarkt dat huilend op de grond ligt omdat-ie geen snoepje krijgt.”
„Logisch toch”, zegt Houwen, „dat-ie stemmen verliest?”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC