Uiterst rechts In de luwte wist Forum voor Democratie meer dan te verdubbelen in zetelaantal. De komst van een nieuwe lijsttrekker hielp daarbij. Al is de koers inhoudelijk niet gewijzigd: ook Lidewij de Vos pleit voor „massale uitzetting van mensen met een migratieachtergrond”.
FVD-leden horen tijdens de verkiezingsavond de uitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen.
Terwijl de aandacht de afgelopen campagneweken vooral gericht was op de forse groei van D66, CDA en JA21, groeide in de luwte ook het radicaal-rechtse Forum voor Democratie (FVD). De drie zetels in de Kamer lijken er zeven te worden, meer dan een verdubbeling. „We hebben een voet tussen de deur en we trappen ‘m open”, zei de luid toegejuichte lijsttrekker Lidewij de Vos woensdagavond na het zien van de exitpolls. De partij is vol zelfvertrouwen. „We zijn klaar om te praten over coalitieonderhandelingen”, voegde ze na afloop toe.
Lang bleef FVD in de peilingen rond de drie zetels hangen. Pas in september begon een gestage groei. Veel nieuwe kiezers stapten over van de PVV of stemden vorige keer niet, blijkt uit onderzoek van Ipsos in opdracht van de NOS. Een klein deel stemde eerder VVD en NSC.
De zetelwinst lijkt samen te hangen met de komst van De Vos als nieuwe lijsttrekker. Eind augustus maakte FVD bekend dat oprichter Thierry Baudet een stap opzij zou doen ten faveure van De Vos, omdat hij „de groei van de partij in de weg zou staan”. Baudet blijft wel partijvoorzitter en staat tweede op de kandidatenlijst. Onder Baudet kende FVD een roerige geschiedenis vol ophef, incidenten en afsplitsingen. Zo werd hij in 2021 veroordeeld tot een dwangsom als hij zijn tweets niet zou verwijderen waarin hij het coronabeleid vergeleek met de Holocaust – hij haalde de tweets daarop weg.
Van de acht zetels die FVD in 2021 haalde bij de Kamerverkiezingen bleven er twee jaar later nog drie over. De Vos slaagt er nu in dat verlies weer bijna helemaal goed te maken. Ze trad met enige regelmaat op bij actualiteitenprogramma’s op tv en radio en werd geïnterviewd door dagbladen – de partij klaagde eerder dat Baudet nooit meer werd uitgenodigd door de media. Binnen de partij wordt de 28-jarige lijstrekker gezien als een frisse wind. Tijdens de verkiezingsavond scandeerden de leden haar naam. Gevraagd naar het ‘Lidewij-effect’ zei ze woensdag zelf: „Wie weet. Het lijkt er in elk geval op dat we een nieuwe kiezersgroep hebben kunnen aanspreken.” Ze noemde het besluit van Baudet om opzij te stappen „edelmoedig”.
Volgens medeoprichter van FVD Henk Otten, die de partij in 2019 na onenigheid met Baudet verliet, is de leiderschapswissel van doorslaggevend belang geweest. ,,Elke lijsttrekker anders dan Thierry Baudet had het zetelaantal verdubbeld”, zegt hij telefonisch. Volgens Otten was Baudet met zijn ,,pseudo-intellectuele boreale visioenen” en omstreden uitspraken over Poetin als een ,,fantastische vent” de voornaamste ,,remmende factor” geworden binnen de partij.
Inhoudelijk wijkt het verhaal van De Vos niet af van dat van Baudet. Ze pleit voor remigratie voor mensen die in Nederland niet kunnen aarden – een omstreden begrip, volgens het Duits Federaal Agentschap voor Burgereducatie een „eis tot massale uitzetting van mensen met een migratieachtergrond”. De Vos wil ook een asielstop, internationale verdragen opzeggen, normalisering van de handelsrelatie met Rusland en is ook tegen klimaatmaatregelen. „Inhoudelijk zitten Thierry en ik op dezelfde lijn”, zei ze daar eerder over in een interview met NRC. „Het is alleen iemand anders die het verhaal vertelt.”
Het gezicht van De Vos was overal. Tussen 27 augustus en 25 september gaf FVD van alle partijen veruit het meeste geld uit aan online politieke advertenties, bleek uit een studie van onderzoeksinstituut Justice for Prosperity. Alleen al op Meta (Facebook en Instagram) en via Google gaf Forum met bijna 100.000 euro het dubbele uit ten opzichte van nummer twee, D66. Justice for Prosperity wees erop dat FVD de inzet van polariserende thema’s en zoekwoorden als ‘transgenderpropaganda’ en ‘linkse indoctrinatie’ niet schuwde. Om buitenlandse beïnvloeding en ‘micro-targeting’ – op basis van privacygevoelige gegevens – te voorkomen, werden online politieke advertenties volgens EU-wetgeving na 10 oktober verboden.
Op haar eigen TikTok-account plaatste De Vos alleen al op verkiezingsdag veertien filmpjes van zichzelf. FVD was de eerste partij die het Chinese videoplatform TikTok volledig omarmde. Baudet heeft er ruim 243.000 volgers. Lidewij de Vos maakte in september voor het eerst een account aan en heeft nu 64.000 volgers. Ter vergelijking: Rob Jetten (D66) maakte in 2024 een account aan en heeft 73.000 volgers.
Tegelijkertijd nam de zichtbaarheid van de partij op straat via aanplakbiljetten en billboards fors toe. FVD is wat leden betreft verreweg de grootste politieke partij van Nederland. Naast overheidssubsidie en giften garanderen ruim zestigduizend betalende leden, van wie een flink deel op social media aanwezig is, een jaarlijkse inkomstenbron van minimaal anderhalf miljoen euro. Op 31 december 2024 bedroeg het eigen vermogen van de partij bijna 1,7 miljoen euro. Een grote donatie kwam traditiegetrouw van Peter Poot, die op 22 augustus 2025 samen met een zakenpartner 100.000 euro doneerde. Poot voerde met zijn bedrijf Chipshol een eindeloze juridische strijd met Schiphol over gebiedsontwikkeling rond de luchthaven. Frustratie over vermeende tegenwerking leidde bij Poot tot een kruistocht tegen gezagsdragers.
Volgens oud-FVD’er Otten heeft Forum teruggegrepen op de succesvolle campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen van 2019, toen de partij de grootste werd. ,,Ook toen kregen we niet veel media-aandacht, maar besteedden we een fortuin aan billboards op straat”, zegt hij. Inhoudelijk ziet Otten ook overeenkomsten. ,,Destijds legden we de nadruk op ‘kik’, oftewel klimaat, immigratie en koopkracht. Ook nu heeft De Vos veel over onbetaalbare klimaatmaatregelen en de gevolgen van massa-immigratie gesproken en was er aandacht voor economische onderwerpen.”
Toch noemt politicoloog Sarah de Lange, gespecialiseerd in extreem-rechts, het opmerkelijk dat FVD zo veel gewonnen heeft. „Het is een partij die afgelopen kabinetsperiode bijna niet actief is geweest in de Kamer en een partij die volgens steeds meer politicologen tot extreem-rechts behoort”, zegt De Lange.
Zelf maakt De Lange onderscheid tussen radicaal-rechtse partijen (zoals JA21 en de PVV) die het democratische systeem wel accepteren maar het fundamenteel willen hervormen, en extreem-rechts (zoals FVD), dat de democratische rechtstaat omver wil werpen en politiek geweld niet schuwt. De drie partijen vallen allemaal onder de paraplu-term ‘uiterst rechts’. Dat uiterst rechtse blok is gegroeid van 41 naar 42 zetels. „De regeringsperiode en de val van het kabinet heeft de PVV zetels gekost, maar het blok zelf niet”, zegt De Lange. De PVV-kiezers hebben zich volgens haar verspreid over FVD en JA21.
Ze waarschuwt voor het opschuiven van de VVD naar de rechterflank, volgens De Lange een teken van het normaliseren van uiterst rechts gedachtengoed: „Het openlijk steunen door de VVD van de ‘Antifa-motie’ van de FVD liet zien dat de VVD ook op die flank op zoek was naar kiezers.” De mogelijkheid dat JA21 gaat meeregeren in een kabinet versterkt die normalisering, volgens De Lange. „Op die manier is er straks een sterke radicaal-rechtse vertegenwoordiging in het kabinet én in de oppositie.”
Waar de partij zich in het verkiezingsprogramma uit 2019 vooral beklaagde over de ,,absurde” immigratieplannen van de Europese Unie, is Forum nu een veel radicalere koers ingeslagen. Diverse partijprominenten onderhouden nauwe banden met de Oostenrijkse rechts-extremist Martin Sellner, die met gelijkgestemde radicalen als Eva Vlaardingerbroek het thema ‘remigratie’ nadrukkelijker op de politieke agenda probeert te krijgen. Met succes. Begin dit jaar bezocht de partner van Lidewij de Vos – en nummer negen op de FVD-kandidatenlijst – Massimo Etalle een lezing van Sellner bij de nationalistische organisatie Voorpost. Afgelopen voorjaar was nummer vier op de lijst Frederik Jansen aanwezig bij een ‘remigratietop’ in Italië van Sellner en consorten.
In het FVD-verkiezingsprogramma van dit jaar komt het woord ‘remigratie’ zeventien keer voor. In het programma wordt gesproken over ,,miljoenen mensen” die naar Nederland zijn gekomen en ,,vaak niet of nauwelijks integreren”. De partij wil ,,mensen die hier niet aarden” met een ,,remigratiebeurs” en ,,remigratiecoaches” stimuleren Nederland te verlaten. ,,We slaan biometrische kenmerken van remigranten op, zodat zij na terugkeer niet opnieuw naar Nederland kunnen komen”, aldus het partijprogramma.
FVD-lijsttrekker Lidewij de Vos reageert op de uitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen.
In een podcast over de immigratietop in Italië gebruikte de voor racisme en verboden wapenbezit veroordeelde Vlaming Dries Van Langenhove, regelmatig te gast bij FVD, de woorden ‘remigratie’ en ‘deportatie’ door elkaar. Ook noemde Van Langenhove remigratie „de vriendelijke optie”. Op de website van Forum wordt via crowdfunding geld ingezameld voor een geldboete die een Belgische rechter Van Langenhove heeft opgelegd.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC