Tweede Kamerverkiezingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Stabiliteit van bestuur is waar de meeste kiezers om vroegen de afgelopen weken. Stabiliteit is wat de meeste partijen beloofden. En het is duidelijk dat woensdag de kiezer een einde maakte aan het onzalige experiment van een kabinet dat een extra inlegvel bij het hoofdlijnenakkoord nodig had om te verklaren zich aan de grondwet te houden.
Maar de voorlopige uitslag deze donderdagochtend voorspelt een moeizame formatie. Terwijl het land met de talloze problemen en wensen die er zijn, al ruim twee jaar stilstaat. Dat is te lang.
Niet alleen zijn twee partijen, die diametraal tegenover elkaar staan, vrijwel even groot, maar nooit eerder was de grootste partij zo klein. En nooit eerder waren er zó veel kleine partijen met minder dan vijf zetels, die straks wel krachtig oppositie zullen moeten voeren.
Links heeft de kiezer niet voldoende overtuigd dat er een alternatief is en zal zich moeten herpakken. GroenLinks-PvdA het allermeest. Vanuit lokale fracties – die over zes maanden strijden om hun gemeenteraadszetels – zal nu hardop worden gevraagd of de fusie wel het gewenste resultaat opleverde. De SP verloor, opniéuw, de tiende keer op rij. Denk wist de achterban niet naar de stembus te krijgen. Partij voor de Dieren groeide niet, en Volt zag de achterban strategisch voor D66 kiezen.
De sociaal-liberale partij voerde een knap optimistische campagne in een land dat sombert. D66 heeft zich, zoals eerder in haar geschiedenis, gepresenteerd als het alternatief in het midden voor zowel linkse als rechtse kiezers. Dat toont deze uitslag ook.
Daarin schuilt het gevaar van teleurstelling. In een land waar niet alles meer kan, moeten keuzes gemaakt worden. Allereerst voor coalitiegenoten die voor sommigen óf te rechts óf te links zullen zijn.
Het tijdperk-Wilders is bovendien niet ten einde. De PVV verloor weliswaar fors, maar wie verder kijkt, ziet dat het radicaal-rechtse blok – PVV, Forum voor Democratie en JA21 – weliswaar niet genoeg zetels heeft voor een coalitie maar wel even groot bleef. Tel je de gehalveerde BBB mee, die in de campagne tegen de PVV aanschurkte, dan was de ruk naar radicaal-rechts van twee jaar geleden niet eenmalig.
Op het eerste gezicht lijkt een stevige midden-coalitie mogelijk van vier ervaren partijen. Dat zou de gewenste stabiliteit kunnen brengen. Áls D66 het voortouw mag nemen en de andere grote winnaar, het CDA, meevraagt. En vooral als de VVD en GroenLinks-PvdA, dat na het teleurstellende zetelverlies leiderloos is, over hun schaduw weten heen te stappen.
De door de VVD, die slecht peilde maar nauwelijks zetels verloor, gewenste centrumrechtse coalitie is zoals het er nu naar uit ziet alleen in een vijfpartijenconstellatie mogelijk of met gedoogsteun. Áls winnaar D66 als meest progressieve partij een rechts kabinet wil vormen, met daarin VVD, CDA en de radicaal-rechtse partij JA21 waarvan de top bestaat uit ex-Forum-leden en een ex-PVV’er en die zeer kritisch is over klimaatmaatregelen.
De woorden die D66-partijleider Rob Jetten woensdagavond na de exitpolls sprak, beloven veel. Hij zei een „heel grote verantwoordelijkheid” te voelen om er niet alleen te zijn voor de D66-kiezer, maar voor álle kiezers. „Wij zullen er de komende jaren alles aan doen om al die Nederlanders te laten zien dat de politiek en de overheid er weer voor hen kunnen zijn, dat we weer groots kunnen denken en doen.”
Dat is een grote belofte, die hopelijk de andere partijleiders – winnaars én verliezers – ook zullen maken.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC