Ruim dertig jaar na de laatste Amerikaanse test met kernwapens dreigt Donald Trump daar weer mee te beginnen. De Amerikaanse president zegt gelijke tred te willen houden met zijn geopolitieke rivalen Rusland en China. Wat betekent dat precies?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Waarom komt Trump nu met deze aankondiging?
‘Als anderen het doen, dan denk ik dat het passend is dat wij het ook doen’, zo verklaarde president Trump zijn dreigement om het Amerikaanse ministerie van Defensie (of van Oorlog, als je het Trump vraagt) weer met kernwapens te laten testen. ‘Vanwege de testprogramma’s van andere landen’ moet de Verenigde Staten op ‘gelijke basis’ testen gaan uitvoeren, zo schreef hij op Truth Social, slechts een uur voor de hooggespannen handdruk met de Chinese president Xi Jinping in Zuid-Korea woensdag. ‘Dat proces begint onmiddellijk.’
Wat dat precies inhoudt en welke testen Trump voor ogen heeft, is nog niet geheel duidelijk. Zowel China als Rusland hebben voor zover bekend al ruim twee decennia geen testen met kernwapens meer uitgevoerd. Wel hebben de Russen de afgelopen dagen voor opschudding gezorgd door wapens te testen die door kernenergie worden aangedreven.
Het gaat om de zogeheten kruisraket Burevestnik, die een kernkop kan dragen, en de torpedo Poseidon, die een radioactieve tsunami kan opwekken. Trump noemde dat al ‘niet gepast’. De VS hebben in september zelf nog de ballistische raket Trident II getest.
China heeft op zijn beurt de afgelopen jaren silo’s gebouwd voor de opslag en lancering van raketten met kernkoppen. Bovendien is Beijing bezig met het herbouwen van een oude testlocatie in het afgelegen noordwesten van het land. Tijdens de militaire parade deze zomer toonde het trots het steeds verder uitbreidende nucleaire wapenarsenaal.
Wanneer hebben de VS en andere kernmachten voor het laatst kernwapens getest?
Tijdens de Koude Oorlog voerden de VS, de Sovjet-Unie, China en andere kernmachten ruim tweeduizend testen met kernwapens uit. Na de val van de Sovjet-Unie – de laatste test werd in 1990 uitgevoerd – stelden de VS en Rusland een moratorium op testen in. De VS hebben zich sinds 1992 weerhouden van testen.
Vier jaar later volgde een verdrag op het volledig uitbannen van proeven met kernwapens. Hoewel de VS, Rusland en China het verdrag enkel hebben ondertekend, maar niet (meer) geratificeerd, hebben zij zich grotendeels aan de bepalingen gehouden. Dat geldt ook voor Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Israël, dat formeel niet heeft erkend kernwapens te bezitten. Rusland trok zijn ratificatie in 2023 in, met verwijzing naar het uitblijven van een Amerikaanse bekrachtiging.
Van de overige kernmachten hebben India, Pakistan en Noord-Korea nooit hun handtekening onder het verdrag gezet. Tezamen hebben zij sinds 1996 tien testen met kernwapens uitgevoerd. Aartsvijanden India en Pakistan deden dat voor het laatst in 1998, Pyongyang liet in 2017 nog een proef uitvoeren.
Wat zou het militaire nut zijn van nieuwe testen?
Al tijdens zijn eerste termijn speelde Trump met de gedachte om het Amerikaanse nucleaire wapenarsenaal weer te laten testen. Zijn voormalige nationale veiligheidsadviseur Robert O’Brien stelde deze zomer nog dat de VS daarmee hun ‘technische en numerieke superioriteit kunnen behouden ten opzichte van de gecombineerde nucleaire arsenalen van China en Rusland’.
Voorstanders menen dat zeker voor de nieuwe nucleaire wapens van de VS, zoals thermonucleaire bommen, testen met explosies nodig zijn. Omdat sommige van die wapens herontwikkeld zijn, zouden echte testen nodig zijn om technische informatie te verzamelen over de effectiviteit en de betrouwbaarheid ervan. Experts stellen echter dat de geavanceerde computersimulaties en experimenten met materiaalfysica, waar de VS de laatste jaren onder meer gebruik van maken, voldoende zijn om daarover meer te weten te komen.
Welke geopolitieke gevolgen kan Trumps besluit hebben?
Experts waarschuwen dat het hervatten van Amerikaanse testen onherroepelijk zal leiden tot vergelijkbare acties door China en Rusland. Moskou heeft herhaaldelijk gezegd daar klaar voor te zijn. Ernest Moniz, als oud-energieminister onder president Barack Obama verantwoordelijk voor het nucleaire wapenarsenaal, sprak vorig jaar tegenover The New York Times van een ‘verschrikkelijk slecht idee’. ‘Nieuwe proeven zouden ons minder veilig maken. Je kunt de wereldwijde gevolgen daarvan niet negeren.’
Volgens Siegfried Hecker, voormalig hoofd van atoomonderzoekscentrum in Los Alamos, heeft China bovendien ‘veel meer te winnen’ dan de VS als landen weer beginnen met testen. Nu het militair steeds meer met de VS begint te meten, zou het inlichtingen over de Amerikaanse testen kunnen gebruiken om zijn eigen wapenarsenaal te verbeteren. ‘Het zou de deur openzetten naar anderen om hetzelfde te doen en daarmee een wapenwedloop in gang kunnen zetten, met gevaar voor de hele wereld.’
Wat zouden de Amerikaanse testen precies behelzen?
Veel is nog onduidelijk over de plannen van Trump. Het Witte Huis of het Pentagon zijn nog niet met details gekomen. Het is nog onduidelijk wat voor testen Trump in gedachten heeft. Zo zouden de VS een nieuw ontwikkeld kernwapen tot ontploffing kunnen brengen, maar het kan bijvoorbeeld ook een langer bestaand wapen kunnen detoneren in een daarvoor geschikte schacht in de testfaciliteit in Nevada. Tijdens de Koude Oorlog vonden daar en in de Stille Oceaan testen met kernwapens plaats.
Het is echter onduidelijk of de testfaciliteit op dit moment over alle noodzakelijke apparatuur beschikt, evenals of er genoeg gespecialiseerd personeel beschikbaar is. Het duurt zes tot tien maanden voor de VS in staat zouden zijn een test uit te voeren.
In Nevada bestaat bovendien grote weerzin tegen het hervatten van de proeven. De Democratische senator Jacky Rosen zei eerder dit jaar dat ‘miljoenen mensen en hectaren grond tijdens de Koude Oorlog zijn besmet door de straling’.
Luister hieronder naar onze podcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant