Verkiezingen In Nieuwspoort reflecteerden campagneleiders van verschillende partijen over de strijd om de kiezer. Wat ging er goed, en wat doen ze de volgende keer echt anders?
D66-campagneleider Robert van Asten (midden) beantwoordt een vraag uit het publiek bij het campagneontbijt.
Om negen uur ’s ochtends schuiven de campagneleiders van VVD, D66, GroenLinks-PvdA, CDA en JA21 donderdag aan in Nieuwspoort bij het traditionele ‘campagneontbijt’. Met vermoeide blikken en koffie, maar ook met opluchting: de wekenlange verkiezingskoorts is voorbij. Bij dit ontbijt blikken de strategen terug op hun eigen campagnes – soms plagend, maar zonder de spanning van de stembusstrijd.
Politiek verslaggever Fons Lambie van RTL trapt als gespreksleider af met het veelbesproken Nieuwsuur-optreden van CDA-leider Henri Bontenbal. Bontenbal benadrukte in de uitzending het belang van artikel 23 over de vrijheid van onderwijs. Achteraf baalde hij dat hij het minder had gehad over homoseksuele jongeren, en dat die zich veilig moeten voelen op een christelijke school. Het wierp de opmars van het CDA in de peilingen terug.
CDA-campagneleider Bart van den Brink relativeert: „We kregen de hele campagne aanvallen van links én rechts, dus het is moeilijk te zeggen of dat moment schade heeft veroorzaakt.” Lambie richt zich tot VVD’er Silvio Erkens: „Jullie speelden er goed op in.” Erkens knikt. „Dat was een kans om het contrast duidelijk te maken. We zijn kiezers kwijtgeraakt aan het CDA, dus die kans pak je.”
Bij D66 begon de opmars al na de enorme verkiezingsnederlaag van twee jaar geleden (van 24 naar 9 zetels), vertelt campagneleider Robert van Asten. „Toen besloten we: het verhaal klopt, maar de toon niet. Minder belerend vingertje, meer optimisme.”
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Zo kwam Rob Jetten dit keer met de meest optimistische campagne van alle partijen, om alle negativiteit in het land over het rommelige kabinet-Schoof weg te spoelen. Lambie: „Een beetje Ruttiaans, die opgestroopte mouwen en positiviteit?” Van Asten, lachend: „Ja, maar we hebben elk appeltje bij Rob weggehouden.”
De doorrekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) speelden ook een wezenlijke rol in de campagne. In het eerste RTL-debat kreeg D66-lijsttrekker Jetten bijvoorbeeld het verwijt van Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) dat hij „aan het jokken” was over het basispakket in de zorg. Volgens de doorrekening van het verkiezingsprogramma wil D66 het basispakket inderdaad „structureel bevriezen” zodat er niet zomaar behandelingen meer bij kunnen. Jetten wierp terug dat D66 altijd bereid was „goede behandelingen” toe te voegen – maar dat was niet wat D66 aan het CPB had doorgegeven.
„Het was moeilijk om in zo’n korte tijd uit te leggen dat het genuanceerder lag”, zegt campagneleider Van Asten hierover.
Dat Jetten daarna niet bij het – schreeuwerige – SBS-debat was, pakte juist gunstig voor hem uit, vult CDA-campagneleider Van den Brink aan. „Zo kon Timmermans dat punt over de zorg niet herhalen.”
Verder kwam Jettens deelname aan het tv-programma De Slimste Mens D66 heel goed uit, zegt Van Asten. Het leverde de partij veel zichtbaarheid op. „Maar het risico was groot; hij had ook keihard onderuit kunnen gaan voor een miljoenenpubliek.”
Verder doken oud-politici geregeld op in talkshows tijdens de campagne: Ferdinand Grapperhaus (CDA), Fleur Agema (PVV), Wouter Bos (PvdA), Fred Teeven (VVD) en Alexander Pechtold (D66). Duwden de partijen hen naar voren, vraagt Lambie. „Nee”, zegt D66’er Van Asten. „Dat is een andere generatie, die laat zich niet sturen.”
Een vraag uit de zaal gaat over de TikTok-video’s van D66. „Die waren duidelijk van Gen Z, en u bent dat niet”, grapt een aanwezige. Van Asten: „Er zit een jong contentteam achter. Dat werkt, ook bij andere partijen.” JA21-campagneleider Michiel Hoogeveen wijst erop dat Forum voor Democratie, nauwelijks zichtbaar in traditionele media, via online campagnes juist sterk scoorde.
Op de vraag wat ze de volgende keer anders zouden doen, zegt Hoogeveen van JA21 dat zijn team te klein bleef voor alle media-aanvragen. „We groeiden in de peilingen, maar niet in mankracht. Daardoor misten we media-optredens.”
Laura Vissenberg van GroenLinks-PvdA, dat vooralsnog vijf zetels heeft verloren: „Het is nog te vroeg om te evalueren. De partij gaat met de fractie reflecteren.”
Erkens (VVD) noemt de kabinetsval een leermoment, de VVD had vervolgens een moeilijke start in de campagne. „We beseften te laat wat dat met ons deed. Toch zijn we tevreden. De herdenkingsdienst was al ingepland, maar we zijn weer tot leven gekomen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC