Bij de verkiezingsavond van CDA wachten aanwezigen op de uitslag van de exitpoll.
Teleurgestelde NSC’ers zijn gewoon weer overgestoken naar het CDA. Dat was een van de snelle conclusies die op verkiezingsavond te horen waren. Maar uit onderzoek naar ‘kiezersbewegingen’ door Ipsos in opdracht van de NOS komt een genuanceerder beeld naar voren.
Ruim een kwart van de CDA-winst (van vijf naar achttien zetels in de laatste prognose) lijkt inderdaad van NSC-stemmers uit 2023 te komen, maar een derde van de huidige CDA-kiezers stemde bij de vorige verkiezingen nog D66, VVD en JA21 (respectievelijk 18, 11 en 10 procent).
Uit de steekproef onder een representatieve groep van 3.500 kiezers blijkt onder meer ook dat 22 procent van voormalige PvdA en GroenLinks-stemmers dit keer D66 stemde. Dat komt ongeveer overeen met de vijf zetels verlies die de nieuwe fusiepartij incasseerde.
Aan D66-zijde betekenen die ‘overstekers’ 11 procent van de kiezers. Van de D66-kiezers stemde 66 procent ook bij de vorige verkiezingen D66; de rest komt van CDA (7 procent) en VVD (3 procent) en enkele kleinere partijen.
Het totaal aantal radicaal- en extreemrechtse zetels blijft – als je het verlies van de BBB buiten beschouwing laat – met 42 nagenoeg gelijk (was 41). Maar die kiezers lijken volgens het onderzoek weinig honkvast. Bij de PVV bleef maar 52 procent de partij dit keer trouw; PVV-stemmers uit 2023 vertrokken nu naar VVD, JA21, FVD (respectievelijk 9, 8 en 6 procent); 11 procent stemde niet, en naar D66 en CDA vertrokken respectievelijk 5 en 3 procent van de PVV’ers.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Omgekeerd profiteerde JA21 juist van de PVV (30 procent), maar ook 23 procent van de voormalige NSC-kiezers kozen nu voor JA21. Bij FVD stemde 63 procent ook op die partij bij de vorige verkiezingen, 8 procent van de nieuwe kiezers kwam bij de PVV vandaan.
BBB-kiezers uit 2023 waren de partij ontrouw; minder dan een kwart (24 procent) stemde weer BBB. Het zetelverlies (van 7 naar 4) lijkt in min of meer gelijke mate ten goede te komen aan VVD, D66 en JA21 (14, 11 en 10 procent). Overigens staken ongeveer evenveel PVV’ers naar BBB over als BBB’ers in omgekeerde richting.
De Partij voor de Dieren bleef in zetels gelijk (3), maar van de kiezers stemde slechts de helft bij de vorige verkiezingen op deze partij. Bij de VVD was globaal hetzelfde te zien: 59 procent stemde vorige keer óók VVD; voormalige PVV- en NSC-stemmen maken nu samen een kwart van de VVD-stem uit.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC