Joost Eerdmans met een biertje op de verkiezingsavond van JA21.
Twee jaar geleden stonden we in dezelfde kerk, zegt JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans, terwijl hij om zich heen kijkt in de uitpuilende Grote of Sint-Jacobskerk in Den Haag. Toen haalde de partij bij de verkiezingen nipt één zetel. Deze woensdagavond lijkt JA21 op negen zetels uit te komen, volgens de exitpoll. Eerdmans: „Je mag in een kerk niet vloeken, maar: holy shit!„
JA21, dat voortkomt uit afsplitsers van Forum voor Democratie, wil graag meeregeren in een rechts kabinet. Kijkend naar de exitpoll zou dat nét kunnen lukken met VVD, CDA en D66. Maar vooral met die laatste partij zijn de verschillen in partijprogramma’s levensgroot.
Eerdmans zit nu nog in z’n eentje in de Tweede Kamer. Lang stond JA21 nauwelijks op winst, totdat oud-PVV-staatssecretaris Ingrid Coenradie eind juni overstapte. Met haar erbij zou JA21 zomaar vijf tot tien zetels kunnen halen, zei Eerdmans. Dat bleek geen ijdele hoop. JA21 begon aan een gestage opmars en peilde steeds tussen de tien en veertien zetels.
Dankzij die peilingen werd Eerdmans ook vaker uitgenodigd voor tv-debatten en actualiteitenprogramma’s, waardoor hij zichtbaarder werd voor kiezers als alternatief voor bijvoorbeeld de PVV. Hij maakte tijdens die optredens weinig uitglijders – al was daar wel het pijnlijke interview in Nieuwsuur, waar bleek dat de plannen in het verkiezingsprogramma niet overeenkwamen met de plannen die de partij liet doorrekenen door het Centraal Planbureau.
De partij vreesde vlak voor de verkiezingen nog te worden leeggegeten door de VVD en dus met veel minder zetels te eindigen. Dat viel uiteindelijk mee, tot opluchting van iedereen. „We hebben de hoofdprijs gewonnen”, zegt Eerdmans.
Joost Eerdmans vanuit de Grote Kerk.
Inhoudelijk lijkt JA21 nogal op de PVV: kritisch op immigratie en Europa, tegen klimaatdoelen, voorstander van strenger straffen. Het beperken van asielmigratie geniet prioriteit. Regels voor gezinshereniging worden aangescherpt, grensbewaking wordt ingevoerd, de spreidingswet moet van tafel. JA21 wil ook versterkte gebedsoproepen verbieden, een boerkaverbod en strenger toezicht op islamitisch onderwijs.
Om zich te onderscheiden van de partij van Geert Wilders, omschrijft JA21 zichzelf graag als „nuchter” en „fatsoenlijk, degelijk rechts”. Met Eerdmans kunnen afspraken worden gemaakt, benadrukte hij meermaals tijdens de campagne – in tegenstelling tot met Wilders dus. Ook noemde hij de PVV een „onemanshow”, waar JA21 een partij is met leden. Bovendien is JA21 economisch rechts, de PVV is economisch links.
Eerdmans viel afgelopen maanden ook op door te pleiten voor het weer opstarten van de gaswinning in Groningen. Het volstorten van de gasputten noemde hij „de blunder van de eeuw”. Dat standpunt leidde tot veel weerstand in de Tweede Kamer, die na jarenlange discussie en een rapport van een parlementaire-enquêtecommissie besloot nooit meer gas te winnen in Groningen.
In een interview met NRC zei Eerdmans dat „de ratio uit de discussie is verdwenen. Staatstoezicht op de Mijnen [de toezichthouder] stelde in 2018 nog dat twaalf miljard kuub gas per jaar uit de grond kan worden gehaald. Wat is daar dan mis mee?”
JA21 is opgericht in 2020 en viert in december het vijfjarig jubileum. Twee jaar geleden was de partij op sterven na dood. Ze hobbelde toen van crisis naar crisis en meerdere Kamerleden, Europarlementariërs en Provinciale Statenleden vertrokken.
Maar van die doemsfeer is deze woensdagavond weinig meer te merken; de partij straalt vooral zelfvertrouwen uit. „We gaan morgen naar de onderhandelingstafel, we praten mee”, zegt Annabel Nanninga, de nummer twee van JA21. „Het kabinet lonkt. We zijn nu een heel serieuze seat at the table.” Nanninga zegt dat JA21 „een stevig rechtse partij is. En daar gaan we ook niet veel water bij de wijn doen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC