Frans Timmermans tijdens de uitslagenavond van GroenLinks-PvdA in Rotterdam.
Er komen betere tijden, zegt Frans Timmermans in de donkere Maassilo in Rotterdam, waar GroenLinks-PvdA op verkiezingsavond is samengekomen. Maar die tijden maakt Timmermans zelf niet meer mee als leider van de fusiepartij. Hij treedt af, „diep teleurgesteld”, zegt hij geëmotioneerd tegen zijn aanhang. „We zijn er niet in geslaagd, ík ben er niet in geslaagd, om miljoenen mensen ervan te overtuigen hun stem aan ons te geven.”
Het aftreden van Timmermans komt na een verlies (volgens prognoses) van vijf Kamerzetels, naar twintig. Die nederlaag is een grote teleurstelling voor de partij. Niet alleen om het verlies zelf, in de partij waren ze al dagen bang dat de VVD toch groter zou worden dan GroenLinks-PvdA. Precies dat gebeurde, met allerlei complicerende factoren voor een eventuele kabinetsdeelname.
En: het verhaal van de fusie van GroenLinks-PvdA was dat de partijen samen sterker zouden staan. Als GroenLinks en PvdA samen zouden gaan, zou de partij een stabiele linkse machtsfactor kunnen worden – misschien zelfs de grootste partij van het land kunnen worden. Nu GroenLinks-PvdA de vierde partij is geworden én de aanzuigende werking kennelijk tegenvalt, is dat een ingewikkelder verhaal.
Een nieuwe leider van GroenLinks-PvdA is er niet meteen. Alle ogen zijn op Jesse Klaver gericht, de nummer drie van de kandidatenlijst en de oud-lijsttrekker van GroenLinks. Hij houdt zich deze avond op de vlakte. Hij moet eerst het vertrek van Timmermans verwerken, zegt hij. Donderdag gaat de uitgedunde fractie vergaderen over een nieuwe fractievoorzitter.
Frans Timmermans werd in 2023 de lijsttrekker die de ambities van de jonge beweging belichaamde: hij was als Eurocommissaris een premier in de wachtkamer. De sociaal-democraat, die Tweede Kamerlid werd in 1998, was ervaren, bevlogen én acceptabel voor zowel GroenLinks-kiezers als die van de PvdA. In Brussel ging hij over klimaat. Al in 2006 schreef hij dat hij voor een fusie van beide partijen was. Ook een fusie met D66 zag hij overigens wel zitten.
Het verkiezingsresultaat van 2023, 25 zetels, was toen al een lichte teleurstelling. Maar Timmermans’ partijleiderschap bleef de laatste twee jaar intern onomstreden. In Kamerdebatten kon hij Geert Wilders (PVV) aan, zeiden fractieleden. En hij bracht rust in het ingewikkelde fusieproces.
Ook leidde hij de partij door ingewikkelde kwesties, zoals het interne debat over Gaza. Kamerlid Kati Piri diende een motie in om de defensieve steun aan Israël stop te zetten. Die motie, die het niet haalde, lag intern zeer gevoelig, en werd vlak voor het partijcongres deze zomer ingediend. Timmermans, die van oudsher Israël steunt, steunde Piri. Het congres ging massaal achter de motie staan, waarna de onrust slechts bleef bestaan binnen een kleine groep.
Maar Timmermans’ leiderschap kende ook zwakke kanten – en die werden afgelopen maanden steeds zichtbaarder. Het lukte hem niet kiezers te overtuigen die nog niet links of progressief zijn. Timmermans had soms moeite de bevlogenheid te laten zien die de PvdA in 2019 een grote zege bij de Europese verkiezingen opleverde. Hij was ook verrast door de kritiek en aanvallen die hij kreeg te verduren als linkse lijsttrekker, die was hij niet gewend.
Agelopen maanden liet Timmermans in deze campagne twee gezichten zien. Soms liet hij zijn progressieve hart spreken, op avondjes in het land of in debatten, dan zeiden ze bij GroenLinks-PvdA dat hij op z’n best was. Maar de campagne was ook vaak vlak, centristisch, sterk gericht op een groep kiezers die hem toch al niet wilde.
Hij leek dat te voorzien. In NRC zei hij vorige maand: „Links was een paar jaar geleden bijna een scheldwoord, dat is niet meer zo. Maar dat kiezers dan ook zeggen: ‘En nu is links aan de beurt’, daar moeten we nog voor knokken.”
Dat moment is nu evenmin gekomen – al was Timmermans’ campagne daar wel op gericht. Hij koos voor een stijl waarin hij coalities zocht, als een kandidaat-premier die zo kon beginnen. Het stak hem dat politieke tegenstanders als Dilan Yesilgöz hem ‘radicaal’ bleven noemen. Maar de beeldvorming buiten zijn eigen progressieve kring was hardnekkig. Juist de linkse leider die zo vaak het midden opzocht, kon zich hier niet aan onttrekken.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC