De 23 zetels in de exitpoll worden bij de VVD in het Haagse Hiltonhotel met oorverdovend gejuich ontvangen. ‘Dilan Yesilgöz heeft zich op een ongelooflijke manier herpakt.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
De Castricumse wethouder Paul Slettenhaar weet het zeker, anderhalf uur voor de exitpoll aan de bar in het Haagse Hiltonhotel: de stemmen op rechts gaan zeker naar de VVD. ‘Het gaat geen deceptie worden. Geert Wilders was mat en Dilan Yesilgöz deed het gewoon top, het was een supergoeie campagne. Al dat gezeur over haar vond ik altijd al onzin.’
Na zijn optreden in talkshow Eva vergeleek AD-columnist Angela de Jong hem vanwege die onverwoestbaar positieve houding nog met de Irakese minister van Informatie, die tijdens de Tweede Golfoorlog melding maakte van overwinningen terwijl in werkelijkheid de Amerikaanse tanks voorbijreden. ‘Ik werd belachelijk gemaakt. Maar vanavond krijg ik wél gelijk.’
De gamechanger voor de VVD was het keihard uitsluiten van ‘dat radicale GroenLinks’, meent de wethouder. Dat was ‘lekker duidelijk’, en bovendien is GroenLinks-PvdA volgens Slettenhaar geen middenpartij waarmee je goed kunt samenwerken, want ‘ze zijn alleen maar met Gaza bezig en dat soort onzin’.
Hoe groot de overwinning is die hij verwacht: ‘Boven de 19, 20 zetels. Inderdaad, dat zou een verlies zijn (de VVD bezet nu 24 Kamerzetels, red.). Het zouden er ook 27 kunnen worden.’
Ook de stemming onder de rest van de aanwezige leden en prominenten is voorafgaand aan de exitpolls positief. ‘Dilan heeft zich na een moeilijke start van de campagne op een ongelooflijke manier herpakt’, zegt voormalig Kamerlid Han ten Broeke. Dat woord ‘herpakt’ klinkt steeds, als het over de leider gaat, net als ‘veerkracht’. Er klinkt bewondering in door.
Oud-minister Loek Hermans: ‘Het worden er 18. En alles daarboven is helemaal mooi.’
Als de exitpoll in beeld komt, juicht de zaal voor het verlies van de PVV, om daarna te ontploffen bij de voorlopige uitslag van GroenLinks-PvdA: 20 zetels, een verlies van 5. Als daarna de 23 zetels voor de VVD in beeld komen – één zetel verlies, maar dat is veel minder dan verwacht, en de partij is groter dan de concurrent op links – is het feest compleet. De VVD betaalt een veel minder hoge prijs voor deelname aan het kabinet-Schoof dan de andere coalitiepartners PVV, BBB en NSC.
De VVD moest redden wat er te redden viel nadat Yesilgöz deze zomer zanger Douwe Bob in een X-bericht van ‘pure jodenhaat’ had beticht en vervolgens in een mediastorm terechtkwam die maar niet ging liggen. Uiteindelijk bood ze haar excuses aan en verwijderde het bericht, maar wel pas nadat de zanger een kort geding wegens smaad had aangekondigd.
De impopulariteit van Yesilgöz was een belangrijke reden voor kiezers om de partij te verlaten, concludeerden de onderzoekers van Ipsos I&O. De peilingen wezen nog maar enkele weken geleden in de richting van een desastreuze verkiezingsuitslag, rond de 15 zetels.
Vanaf de zomer sloeg de leider een meer verzoenende toon aan, zag ook oud-wethouder Frits Huffnagel. ‘In de zomer ging het niet soepel, daarna ging ze meer op het economische verhaal mikken. Mensen willen rust in hun portemonnee, dat verhaal. Potentiële VVD-kiezers willen dat er goed op de centjes wordt gepast.’
In de verkiezingsdebatten probeerde Yesilgöz zich te positioneren als het redelijke midden tussen de twee ‘uitersten’ Geert Wilders (PVV) en Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA), waarbij opviel dat ze links steevast harder aanviel dan radicaal-rechts. Een kabinet met GroenLinks-PvdA werd eerst half (‘totaal ongeloofwaardig’), en toen helemaal (‘wij stappen daar niet in’) uitgesloten. In talkshows en op sociale media werden vaak andere kopstukken naar voren geschoven, met name de nummer 4, Vincent Karremans.
Intern was er gedoe: VVD-senator Cees van de Sanden stapte op, en ook de nieuwe JOVD-voorzitter Friso van Gruijthuijsen uitte zijn ongenoegen. Zij hekelden de ‘populistische’ koers van de VVD, het louter om procedurele redenen uitsluiten van de PVV en het steunen van de anti-rechtsstatelijke FvD-motie om ‘antifa’ als terreurorganisatie aan te merken. De nummer 33 van de kandidatenlijst, Joost Hoebink, bekritiseerde openlijk het formuleren van formatie-breekpunten (de hypotheekrenteaftrek) en het uitsluiten van GroenLinks-PvdA. ‘Zo is er straks niets en niemand meer om mee samen te werken.’
Die campagnestrategie, het steeds maar blijven hameren op de wenselijkheid van een ‘centrumrechts’ kabinet (waarmee in feite een rechts kabinet met het uiterst rechtse JA21 werd bedoeld), en die optie af te zetten tegen een ‘links’ (maar in feite centrumlinks) kabinet met daarin GroenLinks-PvdA, lijkt te hebben gewerkt. De peilingen lieten, wellicht ook geholpen door het stemadvies van Johan Derksen in Vandaag Inside, een licht stijgende lijn zien. De jongste campagneslogan ‘toch maar weer VVD’ gaf veel kiezers misschien het laatste zetje.
Aan de bar verkondigen JOVD-voorzitter Van Gruijthuijsen en mede-bestuurslid Renzo Otten een nuchter geluid. Otten: ‘Er wordt heel hard gejuicht voor het verlies van één zetel.’ Ja, de VVD kwam van ver, kijkend naar de peilingen, maar: ‘Vóór de zomer stonden we in de peilingen hoger dan dit resultaat. De neergang heeft de VVD zelf veroorzaakt. Eerst graaf je je eigen graf, daarna is iedereen heel blij als je er vervolgens overheen springt.’ Het juichen voor het verlies van GroenLinks-PvdA noemt hij ‘kinderlijk’.
Bij Van Gruijthuijsen overheerst de opluchting. Al ziet hij in het resultaat ook een bevestiging van zijn kritiek op de populistische koers van de VVD. ‘De ommekeer is ingezet nadat we weer naar onze eigen kern zijn gegaan: economie en defensie. Je hoeft dus helemaal niet mee te gaan met populistische moties om te winnen met een liberaal verhaal, kijk ook maar naar D66.’
In de zaal van het Hilton wordt om tien voor half tien een liedje gezongen: ‘Het is stil, aan de linkerkant. Het is stil, aan de linkerkant.’
Een halfuur later, terwijl Elton Johns I’m Still Standing door de speakers schalt, danst Yesilgöz het podium op. ‘O jongens, wat hou ik van jullie’, zegt ze nadat de zaal haar naam heeft gescandeerd. De vuist gaat de lucht in, want de VVD staat ‘fier overeind’. De leider kondigt aan te gaan ‘feesten’ en zal highfivend en selfies makend door de zaal trekken.
Bijna vooraan staat Paul Slettenhaar. Ja, hij had het verwacht. ‘Maar als je het ziet, geloof je het pas echt. Dat centrumrechtse kabinet is gewoon mogelijk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant