Na een teleurstellende 20 zetels in de exitpolls maakte partijleider Frans Timmermans woensdagavond zijn vertrek bekend als partijleider van GroenLinks-PvdA. ‘Ik ben er niet in geslaagd voldoende mensen te overtuigen’, zei hij. ‘Daarvoor neem ik de volledige verantwoordelijkheid’.
is politiek verslaggever
Even klinkt er gespannen gejuich in de Rotterdamse Maassilo, waar de leden van GroenLinks-PvdA zich deze verkiezingsavond hebben verzameld. Het grote verlies van de PVV dat zich in de exitpoll uittekent, met 25 zetels, voelt voor velen immers als een verlossing. Maar nauwelijks hebben de leden elkaar een vreugdevolle blik gegund als de 27 voorlopige zetels van D66 op het scherm verschijnen, gevolgd door hun eigen zetelaantal: 20.
Velen hebben al de hele avond gevoeld wat er in de lucht hing: dat D66 de eindsprint in de peilingen zou voortzetten, mogelijk ten koste van de linkse fusiebeweging. Maar niemand had verwacht dat GroenLinks-PvdA, dat vorige verkiezingen nog 25 zetels haalde, zoveel zou moeten inleveren. Als het er even later ook naar uitziet dat de partij ook de VVD nog voor zich moet dulden, slaat de stemming nog verder om.
‘Zelfs de VVD groter, dat vind ik nog het ergste’, roept een van de aanwezigen. ‘Dit is wel het worstcasescenario’.
De nervositeit was al de hele avond op de gezichten af te lezen. Velen herinneren zich de vorige verkiezingsavond nog goed. Het gejuich dat opklonk uit de menigte toen bleek dat GroenLinks-PvdA de VVD voorbij was gestreefd, maakte plaats voor ongeloof, verbijstering en stilte toen luttele momenten later de forse winst van de PVV in beeld verscheen.
Die klap kwam hard aan bij de linkse fusiebeweging. GroenLinks en PvdA hadden zich in een razend tempo aan elkaar verbonden in een poging om na de kabinetten-Rutte een linkse doorbraak naar de macht te forceren. Maar hoewel de partijen in razend tempo met een gezamenlijke lijst en lijsttrekker kwamen, was het niet links maar de radicaal-rechtse PVV die met afstand de grootste werd. Het voltallige linkse blok in de Tweede Kamer was zelfs nog nooit zo klein geweest.
De dreun echode nog lang na in de fractiegangen. Maar toen GroenLinks-PvdA, inclusief partijleider Frans Timmermans, zich eenmaal had herpakt, werden op de achtergrond de voorbereidingen getroffen voor een herkansing die, gezien de instabiliteit van kabinet-Schoof, elk moment kon komen.
Toen het kabinet in juni viel, leefde de hoop op revanche nog verder op. Te midden van de chaos van het meest rechtse kabinet ooit zou er immers meer ruimte zijn voor links, was het idee.
Ook lukte het de afgelopen twee jaar om ondanks interne weerstand vast te houden aan de fusie tussen GroenLinks en PvdA. Hoewel in juni de gemoederen op een gezamenlijke bijeenkomst flink opliepen en prominente critici van de fusie zelfs hun lidmaatschap opzegden, wisten de partijen bij het laatste congres eind september de gelederen te sluiten. Er werd intussen voorgesorteerd op regeringsdeelname, de belangrijkste reden dat de partijen aan het fusieproject waren begonnen.
Bovendien was er geleerd van de vorige campagne. Waar Timmermans zich de vorige keer opwierp als premierskandidaat die ook kiezers in het midden wilde aanspreken, kwam hij nu met een nadrukkelijk links en progressief verhaal. Dat klonk onder meer door in uitspraken over de Israëlische premier Netanyahu die hij een ‘oorlogsmisdadiger’ noemde die in de cel thuishoort, en zijn herhaaldelijke betoog tegen bezuinigingen op de zorg.
Timmermans zag ook bij zichzelf een verschil. Hij benadrukte in interviews dat hij zich had hervonden en een stuk beter in zijn vel zat. ‘Ik heb een enorme rust gevonden, ben doelgerichter en tijdens debatten minder gespannen. Ik ben zoals ik vroeger was, en dat is fijn’, zei hij in een interview met de Volkskrant. Ook durfde Timmermans afgelopen weken verder te gaan in het uitspreken van zijn wens dan de meeste concurrenten: zijn partij zou de grootste worden.
Maar één probleem bleef de beweging achtervolgen: ondanks het ogenschijnlijk gunstige gesternte lukte het maar niet om in de peilingen de weg omhoog te vinden. De trend van de afgelopen twee jaar, waarin GroenLinks-PvdA rond de in 2023 behaalde 25 zetels bleef schommelen, werd niet doorbroken. Terwijl concurrerende oppositiepartijen als CDA en D66 een fors aantal nieuwe kiezers leken te trekken, profiteerde de GroenLinks-PvdA niet van de dreigende electorale implosie van de (voormalig)coalitiepartijen.
Daardoor kwam opnieuw de vraag op tafel die ook na de vorige verkiezingen klonk: zit het verhaal een groter succes in de weg of ligt het aan degene die het vertelt? Hoewel Timmermans in debatten een soepeler indruk maakte, werd hij steevast geconfronteerd met slechtere waarderingscijfers dan directe concurrenten als Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA).
Nadat het onder Timmermans leiding een tweede keer niet was gelukt om met vereende krachten de grootste te worden, trok hij zijn conclusies: hij maakte woensdagavond zijn vertrek als partijleider bekend. ‘Er komen betere tijden’, beloofde hij zijn toehoorders, die bemoedigend ‘Fransie, Fransie’ in de richting van hun vertrekkend partijleider scandeerden. Timmermans benadrukte dat er veel nieuw talent in de beweging zit en dat hij plaatsmaakt voor een nieuwe generatie. ‘En ik trek de deur achter me dicht in de wetenschap dat de fusie een voldongen feit is’.
Er is nog wel een troost, klinkt het bij de aanwezigen in Rotterdam. ‘Misschien kunnen we nog regeren.’ Maar voorlopig staat GroenLinks-PvdA wel aan de zijlijn, al is de kans met D66 als mogelijk grootste partij wel groot dat er naar hen wordt gekeken.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant