Geert Wilders voelde een nederlaag aankomen, want de partij bestelde een gehuurd feestzaaltje op het laatste moment af. De campagne van de PVV-leider begon laat en kwam nooit lekker op gang.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Dat de PVV dit keer geen uitslagenavond organiseerde, was al een aanwijzing dat Wilders geen goede uitslag verwachtte. Twee jaar geleden voorzag Wilders dat hij afstevende op een historische zege. De partijtop regelde op het laatste moment een zwaar beveiligde uitslagenavond in een klein Schevenings café, waar de kandidaat-Kamerleden na de verbijsterende exitpoll (35 zetels; het werden er uiteindelijk 37) uitbundig feest vierden.
Woensdagavond wachtte Wilders de uitslagen in het Kamergebouw achter gesloten deuren af, in gezelschap van een paar vertrouwelingen. Volgens RTL Nieuws had de partij in eerste instantie een zaaltje gehuurd voor een uitslagenfeestje, maar werd dat later geannuleerd. Volgens de exitpoll van de NOS verliest de PVV twaalf zetels. De 25 resterende zijn overigens nog steeds goed voor de op een na beste verkiezingsuitslag in de geschiedenis voor de partij.
Wilders voerde een mislukte campagne, want de afgelopen weken daalde zijn partij in de peilingen. Na de val van het kabinet-Schoof wist Wilders maandenlang te ontsnappen aan de aloude politiek wetmatigheid dat ‘wie breekt betaalt’.
Dat Wilders op 3 juni het kabinet-Schoof opblies, had in eerste instantie geen enkel effect op zijn virtuele zetelaantal. Dat bleef stabiel rond de 30. Wilders presenteerde zichzelf als lijdend voorwerp, een slachtoffer van tegenwerking in het kabinet. Veel van zijn kiezers vonden het daarom logisch dat hij er de brui aan gaf.
De klad kwam er in toen Wilders op campagne ging. De PVV-leider haakte vrij laat aan bij de campagnekaravaan. Zijn eerste tv-optreden was bij Vandaag Inside op 17 oktober, terwijl zijn concurrenten een week eerder al met elkaar in debat gingen op de radio. De PVV-leider was ook uitgenodigd, maar zegde te elfder ure af. Ook voor de twee RTL-debatten bedankte hij.
De 62-jarige politicus die ooit verklaarde ‘tot zijn 80ste’ door te willen gaan, was deze campagne niet in vorm. Tijdens de lijsttrekkersdebatten waaraan hij wel deelnam, kwam hij mat, vermoeid en kribbig over. Een goed getimede uithaal in het SBS6-debat (aan het adres van aartsvijand Frans Timmermans) legde in 2023 de basis voor zijn electorale zege. Dit keer zat hij tijdens datzelfde debat in de verdrukking. In latere debatten ging het beter, maar Wilders etaleerde vrijwel nooit zijn gebruikelijke scherpte.
Zijn pogingen om gevat uit de hoek te komen ontspoorden nogal eens. Zoals in het EenVandaag-debat, waar hij stelde dat Afrikanen wel wat meer honger mogen lijden als Nederlanders daar financieel beter van worden. In het slotdebat bij de NOS deed hij aan fatshaming. Hij beweerde dat BBB-leider Caroline van der Plas tijdens een coalitieoverleg ‘alle koekjes had opgegeten’ – wat ze heftig ontkende.
De PVV-voorman gaf geen interviews aan de dagbladen, zelfs niet aan de rechtse Telegraaf. Ook de kritische ondervraging in de lijsttrekkerserie van Nieuwsuur liet hij aan zich voorbijgaan. Twee jaar geleden deed hij al die dingen wel. Destijds rook Wilders voor het eerst sinds 2012 aan de macht, omdat de VVD-leider Dilan Yesilgöz in de zomer de deur naar samenwerking met de PVV had opengezet.
In 2023 deed Wilders er alles aan om regeerklaar over te komen. Hij toonde zich compromisbereid, matigde zijn toon over de islam en honoreerde plotseling allerlei mediaverzoeken die hij voorheen volslagen negeerde. De gedragsverandering was zo opvallend, dat journalisten hem de bijnaam ‘Geert Milders’ gaven.
Die gedaanteverwisseling was de belangrijkste sleutel naar het verkiezingssucces in 2023. Kiezers die de PVV nooit eerder overwogen hadden, meenden dat een stem op Wilders de beste garantie was op een (zeer) rechts kabinet dat eindelijk het immigratieprobleem zou aanpakken. Het inperken van het aantal asielzoekers staat hoog op het politieke prioriteitenlijstje van veel Nederlanders.
Maar de afgelopen weken was Geert Milders nergens te bekennen. De PVV-leider keerde terug naar zijn oude stiel van tirades tegen asielzoekers en de vermeende ‘islamisering’ van Nederland. Volgens peilingbureau Ipsos I&O is dit een van de redenen waarom de PVV de laatste weken terrein verloor in de peilingen. Voormalige PVV-kiezers vinden Wilders nu ‘te extreem’ en weken uit naar JA21 of de VVD.
Wellicht had Wilders minder zin in deze campagne nu de VVD het cordon sanitaire weer heeft gesloten. De kans op hernieuwde kabinetsdeelname is daardoor bij voorbaat verkeken. Eén overwinning kon hij dinsdag al wel vieren: net als in 2023 won de PVV de schaduwverkiezing onder middelbare scholieren.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant