Door heel Nederland waren vandaag de stembureaus open. De ene kiezer moest er kilometers voor afleggen, de ander mocht vandaag voor het eerst stemmen – in een kieslokaal dat hij zelf hielp ontwerpen.
Ze zijn nog lang niet stemgerechtigd, de 6-jarigen die met twee juffen een kijkje nemen op het stembureau aan de Trumanlaan in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. De vijftien kinderen zitten op de naastgelegen taalschool waar de jongste nieuwkomers Nederlands leren. Een leesconsulent komt net uit het stemhokje. ‘Kijk, zij stopt nu een hele grote brief in de bus’, legt de juf uit. De kinderen, vaak nog maar net in Nederland, begrijpen er weinig van.
Deze naoorlogse flatwijk telt relatief veel inwoners met een migratieachtergrond. Veel kiezers hopen er op een kabinet dat niet negatief spreekt over de afkomst van personen. Er wordt hier juist relatief vaker BIJ1, Volt of Denk gestemd.
‘Ik hoop dat Nederland weer een land wordt waar het niet uitmaakt welke kleur je hebt’, zegt Ruth Sival (57). Ze zet zich in voor meer diversiteit in leidinggevende posities. De vrouw met een Surinaamse achtergrond heeft net CDA gestemd. ‘Bontenbal kan de rust brengen die we nodig hebben.’
Michael (35) heeft op Volt gestemd. ‘Er is een systeemverandering nodig. Als je niet meer voor je idealen kunt gaan en alleen maar strategisch kiest, waarom zou je dan nog stemmen?’ Het anti-immigratiegeluid in de politiek begrijpt hij niet zo goed. ‘Als homoseksueel voel ik me in deze wijk niet onveilig. Nergens durf ik nog hand in hand te lopen met mijn vriend, maar dat ligt niet aan de migranten.’
Er loopt een lange polonaise van zwarte hoodies en rood-wit-blauwe vlaggen door de Bossche binnenstad. Het zijn de mannen en vrouwen van Defend, een landelijk vertakt actiecollectief dat met gebalde vuist, en in enkele gevallen een gestrekte rechterarm, strijdt tegen de ‘asielwaanzin’. De afgelopen maanden woonde de protestgroep diverse anti-azc-demonstraties bij. Confrontaties met de politie werden niet geschuwd, niet in de laatste plaats omdat een deel van de Defend-aanhangers uit voetbalhooligans bestaat.
Vandaag willen ze het vredig houden, zegt Johan Beset van Defend Vught, uitgedost als een traditionele Zwarte Piet. ‘We hopen met deze mars invloed uit te oefenen uit de verkiezingsuitslag.’ Zelf heeft hij PVV gestemd, net als veel andere Defenders. ‘Wilders is de enige die opkomt voor onze waarden.’
Ook Marco Meesters, een plaatselijke volkszanger en de voorman van Defend Den Bosch, heeft PVV gestemd. ‘Sommige mensen noemen ons extreemrechts, maar we willen gewoon ons land beschermen.’ Hij heeft het nog niet gezegd, of een man in de stoet brengt de Hitlergroet. ‘Niet doen!’, roept zijn vriendin. ‘Anders noemen ze ons straks weer racisten!’
De 54.548 mensen die vorig jaar de Nederlandse nationaliteit kregen, mogen nu voor het eerst stemmen. Zo ook Hassan (31). ‘Ik vind het bijzonder om deel uit te maken van een democratie.’ Hij studeerde in Syrië civiele techniek, is zes jaar geleden naar Nederland gevlucht en werkt sinds vier jaar voor een ingenieursbureau in Schagen. Hij stemt vandaag in het gemeentehuis van Den Helder. ‘Hier heb ik mijn paspoort gekregen.’
En, zo vertelt hij trots, het bureau waar hij voor werkt heeft de infrastructuur van dit oude Marineterrein aangepast toen het gemeentehuis hierheen verhuisde. ‘Dit was een van de leukste projecten, ik heb de tekeningen gemaakt.’
Net als voor veel andere Nederlanders is de woningnood voor Hassan het belangrijkste thema. Hij woont in een slecht onderhouden woning die eigenlijk op de slooplijst stond maar toch wordt gerenoveerd. ‘Ik werk fulltime en toch is een betere woning vinden onmogelijk.’
Welk hokje hij rood heeft gekleurd, houdt hij voor zichzelf. Niet te links: ‘Ik denk dat ze strenger moeten optreden tegen criminele asielzoekers of andere nieuwkomers die zich niet aanpassen.’ Maar ook niet te rechts: ‘Ik begrijp de sentimenten van rechts, ze zijn bang hun cultuur en identiteit te verliezen. Maar het is mij te extreem, ik voel me meer thuis in het midden.’
Nationaal monument Kamp Amersfoort biedt voor het eerst onderdak aan een stembureau. Hier zaten in de Tweede Wereldoorlog 47 duizend mensen gevangen. ‘Dit is een symbolische plek van onvrijheid’, zegt directeur-bestuurder Micha Bruinvels. ‘De rechtsstaat en de democratie staan wereldwijd onder druk. Ook nationaal. Hier zien we waartoe dat kan leiden.’
Mimie Lamers-Thorn (75) uit Boxmeer legde met haar man Jan Lamers (68) honderd kilometer af om hier te kunnen stemmen. ‘Mijn vader heeft ook in dit kamp gezeten’, zegt ze met haar hand op haar borst. ‘Dat moet heel akelig zijn geweest. Ook werd hij tewerkgesteld in Polen en Rusland.’
Kamp Amersfoort is dan ook van grote symbolische betekenis voor haar. ‘Ik ga een hele goede stem uitbrengen’, zegt ze vastbesloten. Een tijd geleden wilde ze door het ‘rommeltje’ in Den Haag niet stemmen. Toch is ze nu hier. ‘Ik stem voor rust, eerlijkheid en vrijheid.’
Bruinvels ziet de onvrede in de samenleving. ‘Ik hoor voorstellen uit de politiek om hulp bij onderduiken, van illegalen, strafbaar te stellen’, zegt de directeur-bestuurder. ‘Twee personen die Anne Frank hielpen bij de onderduik hebben hier vanwege dat feit vastgezeten: Johannes Kleinman en Victor Kugler.’ Het baart hem zorgen en daarom hoopt hij dat mensen gaan stemmen. ‘De democratie versterken we met onze stem.’
Alle stemmers krijgen een rood potlood mee met een citaat van Anne Frank: ‘Hoe heerlijk is het, dat niemand een minuut hoeft te wachten met de wereld veranderen!’
In het uiterste puntje van een uitstulping van de Nederlandse grens, recht onder Breda, bij het dorp Castelre, gemeente Baarle-Nassau, is al decennia een van de eenzaamste stembureaus van het land gevestigd in ‘Café in Holland’. Buiten wappert de ‘stembureau’-banner in oneindig laagland, binnen staat één stemhokje waar hooguit 140 kiezers een stembiljet zullen invullen.
Het zijn gemotiveerde kiezers, want ze leggen kilometers af om hun stem uit te brengen. Ze moeten wel: het dichtstbijzijnde stembureau is in het dorp Ulicoten, ruim tien kilometer van het oude (1896) café.
Motivatie is een thema deze verkiezingen, met name die van de PVV-kiezer, aangezien de meeste andere partijen samenwerking met Wilders uitsluiten. Of wederom ruim 1.300 inwoners van Baarle-Nassau hun stem op de PVV zullen uitbrengen, is nog de vraag.
Wat ze zojuist heeft gestemd, zegt Sifra Poort (59) niet, maar dat ze een zeer gemotiveerde kiezer is, is zeker. Dat blijkt niet alleen uit het feit dat ze zeven kilometer verderop woont. Ze stond nog ingeschreven in Vught, bijna 50 kilometer hier vandaan. ‘Er was iets mis met mijn stempas. Ik ben twee keer heen en terug naar Vught gegaan om het in orde te maken. Ik wil mijn stem per se niet verloren laten gaan.’
In steden kunnen veel kiezers om de hoek stemmen, maar voor de inwoners van de Brabantse grensgemeente liggen de stembureaus het verst van huis. Uit onderzoek van Binnenlandse Zaken bleek dat ze in Baarle-Nassau en in Staphorst gemiddeld 1.110 meter hemelsbreed van het dichtstbijzijnde stembureau wonen. Den Haag scoort met 219 meter het laagst. Het landelijk gemiddelde is 400 meter.
Uit hetzelfde onderzoek bleek een klein, verrassend verband tussen die afstand en de motivatie om te gaan stemmen. ‘De opkomst is enigszins hoger naarmate de afstand tot stemlokalen toeneemt’, schrijven de onderzoekers. In 2023 was de opkomst in Baarle-Nassau 79,1 procent, iets meer dan landelijk, 77,7 procent.
Mathi Plasmans (68) vindt het volkomen vanzelfsprekend om een flinke afstand af te leggen om te gaan stemmen. ‘Ik heb gekozen om in het buitengebied te wonen. Voor mijn boodschappen moet ik ook kilometers rijden. Als het stembureau om de hoek is, is stemmen zo vanzelfsprekend, dat je het misschien wel vergeet.’
Source: Volkskrant