Verkiezingen Meestal is het stembureau in de Maranathakerk in Woerden een goede graadmeter voor de landelijke uitslag. Ook dit keer komen er kiezers met uiteenlopende voorkeuren voorbij. Er klinken verschillende opvattingen over de politiek zelf, van een pleidooi tot meer zachtheid tot de roep om nog hardere omgangsvormen.
Een stemmer voor het stembureau in de Maranathakerk in Woerden, bekend om de gemiddelde uitslagen.
‘Hij is vol!”, roept een man die zijn stembiljet in de bus wil duwen. „Het past niet meer.” Hij schudt de grijze kliko een paar keer heen en weer. Dan valt z’n opgevouwen biljet er alsnog in. Vanachter zijn tafeltje kijkt Levi Muis toe. Hij is de voorzitter van het stembureau in de Maranathakerk in Woerden en heeft dan, rond half één, al zo’n 550 stemmers voorbij zien komen. „En dat op zo’n 1300 à 1500 mensen voor wie dit het dichtstbijzijnde stembureau is”, zegt Muis, in het dagelijks leven werkzaam bij de gemeente Woerden.
Welke partij Muis en zijn drie collega’s vanavond het vaakst zullen tellen, kan hij nog niet weten. Maar wat wel vast lijkt te staan: dat de uitkomst in zijn stembureau weer een uitstekende graadmeter zal zijn voor de rest van Nederland. Het stembureau in de Maranathakerk, aan de rand van een jarentachtigwijk, geldt al jaren als een van de meest gemiddelde stembureaus van Nederland. Als de mensen die hier twee jaar geleden stemden het voor het zeggen hadden gehad, dan waren de politieke verhoudingen in de Tweede Kamer identiek geweest.
Toen werd de PVV hier de grootste, gevolgd door GroenLinks-PvdA, de VVD en NSC – met min of meer dezelfde percentages als die partijen landelijk haalden. De Statenverkiezingen van maart 2023? Gewonnen door de BBB, net als in de rest van Nederland. De Tweede Kamerverkiezingen van 2021? De VVD werd de grootste, net als landelijk, en ook hier werd D66 toen de tweede partij.
„Niet zo gek”, zegt Chris (61), die niet met zijn achternaam in de krant wil. „Woerden ís heel gemiddeld. Daarom werd hier de Chipknip ook als eerste uitgeprobeerd.” Maar zichzelf gemiddeld voelen? Dat niet. „Iedereen hier heeft natuurlijk zijn eigen achtergrond, opleiding en inkomen. De gemiddelde Nederlander bestaat niet.”
Wat hij en zijn vrouw hebben gestemd? „Jetten, Jetten!”, roept zij uit – vanwege haar werk wil ze ook niet met haar voornaam in de krant. Ze twijfelde tussen D66 en CDA, „maar door de C in CDA haakte ik af.” Dat besef, zegt ze, kwam na het interview in Nieuwsuur waarin lijsttrekker Henri Bontenbal zei dat scholen de vrijheid hebben om hun levensbeschouwing te laten schuren met het grondwettelijk verbod op discriminatie.
Zo komen in de continue stroom van kiezers die de kerk in en uit lopen tal van partijen voorbij, zonder één duidelijke koploper. De 33-jarige vissenverzorger Tim Bakker stemde vorige keer NSC, maar „dit keer GroenLinks-PvdA”: „Na al die rechtse kabinetten is het nu tijd voor iets links.”
„Lidewij”, zeggen een moeder (57) en dochter (24) tegelijk: lijsttrekker Lidewij de Vos van Forum voor Democratie. „Dat is een krachtige vrouw. En ze zegt wat iedereen eigenlijk wel denkt, over de economie en belastingen, en dat er grenzen gesteld moeten worden”, zegt de moeder. „Het mag allemaal wel wat harder in de politiek”, vult haar dochter aan.
Anderen zeggen: het moet juist wat zachter. Astrid van Bommel (62) stemde „PvdA”, oftewel de fusiepartij met GroenLinks, omdat ze „tegenwicht wil bieden aan de verharding”. We moeten het, zegt de ambtenaar van de provincie, „op deze planeet toch met elkaar doen”. Hoewel ze vaker op de PvdA stemde, was haar keuze vandaag ook strategisch, zegt ze: „Ik wil niet dat de PVV de grootste wordt.” Om diezelfde reden besloot Froukje, „forens”, toch maar niet blanco te stemmen, maar GroenLinks-PvdA. „Ik twijfel al tien jaar over de partijen en ben de puinhoop zó zat. Ga. Het. Fixen! Maar ik ben bang dat als ik blanco stem, rechts het grootste wordt”.
Het stembureau in de Maranathakerk in Woerden.
Dat is juist waar vader Joop (67) en zoon Dion (30) op hopen. Hij twijfelde maar ging toch weer voor de VVD. JA21 had ook gekund, maar die partij „moet zich eerst maar eens bewijzen”. Voor Joop is het belangrijkste dat partijen gaan samenwerken, zegt hij: „Het mag allemaal wel wat minder extreem, wat minder haat en nijd. We staan allemaal zo tegenover elkaar en moeten allemaal wat meer gaan nadenken, geen disrespect meer tonen.”
Zoon Dion, die „weer thuis” woont en geen huis kan vinden, knikt. Zelf ging hij „zoals altijd” voor de PVV. Dat die partij door anderen is uitgesloten van regeringsdeelname deert hem niet: „Het gaat me om het signaal.” Gedesillusioneerd over wat Wilders in het vorige kabinet bereikte is hij evenmin: „Hoe groter de partij wordt, hoe duidelijker het signaal.”
Het is dan rond half twee. Inmiddels, zegt voorzitter Muis, hebben meer dan zeshonderd mensen gestemd. Hij heeft de tweede kliko moeten openen.
Lees hier al onze artikelen over de landelijke verkiezingen op 29 oktober
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC