De verkiezingen zijn voorbij. De posters kunnen van het raam. Maar misschien is het goed om onze politieke interesse en energie nog even vast te houden en daar iets moois mee te doen.
Verkiezingen hebben meer impact dan je denkt. Ze hebben niet alleen invloed in Den Haag. Ze veranderen ook dingen in je hoofd. Op een leuke en op een vervelende manier.
Leuk: psycholoog Katharina Eckstein en collega’s stelden in verschillende Europese landen vast dat verkiezingen de politieke betrokkenheid tijdelijk vergroten. Dat komt door de verhoogde zichtbaarheid en relevantie van politiek in verkiezingstijd en door het stemmen zelf.
Vervelend: ik schreef al eens over de verkiezingsblues, het fenomeen dat verkiezingsuitslagen vooral leiden tot negatieve emoties. Onderzoeker Lamar Pierce en collega’s constateerden tien jaar geleden dat de aanhangers van partijen die winnen niet gelukkiger worden. Maar wie op een verliezende partij stemde, voelt zich wel meetbaar ongelukkiger.
Kun je ook iets positiefs doen met die tijdelijke betrokkenheid en die onvrede? Zeker. Het advies van onderzoekers is: word zelf actief. Haak niet af, maar ga juist meedoen. Investeer een deel van je tijd in maatschappij of politiek. Dat is niet alleen nuttig, maar het zorgt er ook voor dat je je beter voelt.
Veel Nederlanders vinden het lastig wanneer er vanuit de maatschappij een beroep wordt gedaan op hun agenda. Dat geldt zeker voor schrijver dezes. Ja, we dragen graag iets bij aan een goed doel. Maar het liefst met geld of spullen. Niet met tijd.
Gelukkig zit Nederland vol met organisaties die je een handje kunnen helpen om klein te beginnen. Zelf heb ik een paar keer samengewerkt met Stichting Present. Op hun website kun je je aanmelden om samen met een groep collega’s een dag iets bijzonders te doen. Bijvoorbeeld het opruimen en schoonmaken van een woning van iemand die dat zelf niet kan.
Ben je ondernemer, dan kun je eens een kijkje nemen op de site van Stichting Anders. Zij koppelen ondernemers aan hulpvragen van kwetsbare mensen in de eigen regio. Samen met Present of Anders kun je zoeken naar iets dat haalbaar is en bij je past.
Natuurlijk verander je met af en toe een uurtje vrijwilligerswerk de wereld niet. Maar ik heb een groot geloof in de kracht van kleine stappen. Wie iets eenvoudigs probeert en merkt dat het werkt, raakt gemotiveerd voor een volgende stap. Voor je het weet, zit je in het bestuur van een van de vele tienduizenden stichtingen en verenigingen die Nederland allemaal een beetje beter willen maken. Juist tussen de verkiezingen.
Ondernemers vormen een speciale, invloedrijke categorie als het gaat om maatschappelijke en politieke betrokkenheid. Natuurlijk zijn er voorbeelden genoeg van corruptie en lobbyen voor eigen gewin. Maar het kan ook anders.
Een interessant voorbeeld van een ondernemer die zijn maatschappelijke rol serieus nam is Robert Bosch. In 1886 was hij de oprichter van het Duitse technologiebedrijf waar nu ruim 400.000 mensen werken. Bosch beijverde zich binnen zijn bedrijf onder meer voor eerlijke salarissen, scholing, medische zorg en een achturige werkdag. Buiten de deur was hij politiek actief en zette hij zich, na de Eerste Wereldoorlog, in voor vrede in Europa. Hij organiseerde onder meer ontmoetingen tussen Duitse en Franse veteranen.
Toen de nazi’s aan de macht kwamen, werd Bosch onder druk gezet om mee te draaien in de oorlogsindustrie. Tegelijk vormde hij de geheime Bosch-Kreis. Een kring van vrienden en medewerkers die Joden hielp vluchten en het verzet in Duitsland ondersteunde.
Bosch overleed in 1942. Zoals hij in zijn testament had bepaald, werd daarna de Robert Bosch Stiftung opgericht. Deze stichting beheert nog altijd 94 procent van de aandelen van het concern. Het dividend dat dit oplevert, wordt geïnvesteerd in gezondheidszorg, onderwijs en maatschappelijke projecten rond bijvoorbeeld vrede, ongelijkheid, klimaat en democratie.
Leuk om even te checken: op de website van deze Stiftung staan allerlei concrete tips voor het versterken van de democratie. Zoals tijd investeren in maatschappelijke en politieke betrokkenheid.
Goed. Participatie is een praktisch medicijn tegen politieke teleurstelling. Maar er zijn meer voordelen.
– Participatie is nuttig. De OESO onderzocht wereldwijd 716 casussen op het gebied van burgerparticipatie. De rode draad: participatie leidt tot beter beleid, meer transparantie en vertrouwen, meer draagvlak voor beleid en minder polarisatie.
– Participatie helpt tegen populisme. Onderzoekers van de Radboud Universiteit volgden vier Nederlandse inspraakprojecten. Juist deelnemers met sterke populistische opvattingen kregen, door mee te doen, meer vertrouwen in politiek en bestuur. Omdat ze zagen dat hun stem echt invloed had.
– Participatie maakt gelukkig. In een Duitse studie werden jarenlang jongeren gevolgd die zich politiek inzetten. Conclusie: wie als tiener politiek of maatschappelijk actief was, bleek als volwassene gelukkiger en minder bezorgd over persoonlijke en maatschappelijke problemen.
Nog één extraatje bij dit laatste punt. Spaanse onderzoekers stelden vast dat politieke en maatschappelijke betrokkenheid niet in alle Europese landen tot evenveel welbevinden leidt. Landen met meer vertrouwen tussen burgers, stabielere democratische instituties en meer ruimte voor inspraak scoorden beter dan de rest.
Om welke landen ging het onder meer? Wie scoorden het hoogst?
Onder meer: Zweden, Noorwegen, Denemarken, Zwitserland en – tromgeroffel – Nederland.
Kijk, dat is dan weer een uitslag waar je toch een beetje blij van wordt.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt