Vera Weterings (35) en zoon Fabian (3) na het stemmen in een brandweerkazerne in Alphen aan den Rijn
Soepel glijden de stembiljetten door de gleuf van de container op het stembureau in de brandweerkazerne van Alphen aan den Rijn. „Weet u hoe het nieuwe stembiljet werkt?”, vraagt stembureauvoorzitter Frank Maurits. De meeste mensen, veel senioren deze woensdagochtend, zeggen ‘ja’.
In vijf gemeenten, waaronder Alphen aan den Rijn, wordt deze Tweede Kamerverkiezingen geëxperimenteerd met een nieuw stembiljet. Dat is ook al gebeurd bij de verkiezingen voor het Europees Parlement vorig jaar, dus het is niet nieuw voor veel Alphenaren die hun stem uitbrengen. Toch blijft Maurits het vragen. „Weet u hoe het nieuwe stembiljet werkt?”
In plaats van het standaardformulier stemmen Alphenaren met een compact vel van A3-formaat. Bovenaan staan de partijen. Daaronder, en daar wordt het een beetje complex, staan alleen nog nummers. Je maakt dus een vakje rood bij een partij en bij een nummer, dat moet corresponderen met de kandidaat op wie je je stem wil uitbrengen. „Twee vakjes rood maken”, zegt Maurits. „Maximaal.”
In de stemhokjes liggen de lijsten met de namen per partij, als naslagwerk. „Ik stond wel even te bladeren”, zegt Cees Pont, gepensioneerd vrachtwagenchauffeur. Hij had niets meegekregen van deze proef. „Maar ik snap dat je veranderingen niet tegenhoudt. Als het zo mot, mot het zo.” De keuze was makkelijk, zegt hij: de lijsttrekker van 50Plus Jan Struijs. Hij stemde ook voor zijn vrouw. „Die had dit denk ik wel wat lastiger gevonden”, lacht hij.
Digitaal stemmen, zoals eerder in Nederland gedaan met stemcomputers, brengt nog te veel risico met zich mee. Daarom is de Kiesraad begonnen met deze analoge vereenvoudiging. De 75-jarige Marjan Wouters, gepensioneerde docent in het middelbaar beroepsonderwijs, noemt het nieuwe biljet een „goed systeem” vergeleken met die „rol behang”, dat „badlaken” van voorheen. Vera Weterings (35), archivaris, zegt dat het „heel wat vouwen scheelt”. Na het stemmen krijgt haar zoontje, met een brandweerhelm op, een rondleiding in de kazerne.
Het compactere stembiljet waarmee wordt geëxperimenteerd in Alphen aan den Rijn, Boekel, Borne, Midden-Delfland en Tynaarlo.
Ook Noursen (26), die niet met achternaam in NRC wil, vindt het „veel chiller” zoals het nu gaat. Ze koos voor de eerste vrouw op haar partij, „ik zeg niet welke. Ik wist wel op welke plek die stond, maar moest toch even checken.” Van het oudere echtpaar Vermeulen zegt mevrouw dat ze blij is dat ze de lijsttrekker wilde stemmen, want „anders had ik wel moeten zoeken”.
En dat raakt aan het principiële bezwaar van expert lokale democratie John Bijl. Hij is directeur van het Perikles-instituut, dat gemeenteraden en individuele politici coacht. „We stemmen op een kandidaat, niet op een partij.” Dat je feitelijk nog steeds op een kandidaat stemt, mag zo zijn, zegt hij. „Maar onder druk van praktische bezwaren schuiven we steeds iets meer op.” Hij noemt de biljetten, die volgens hem kandidaat-Kamerleden verder anonimiseren, „in strijd met de geest” van de Nederlandse parlementaire democratie.
In de brandweerkazerne in Alphen aan den Rijn is vooral oog voor de praktische winst. De telling gaat een stuk makkelijker, weet stembureauvoorzitter Maurits. De ‘oude’ formulieren moeten eerst helemaal uitgevouwen en platgestreken worden. „Je was zo een paar papercuts verder voor het tellen begint.”
Uit de proef bij de Europese verkiezingen was gebleken dat een groter dan normaal aantal ongeldige stemmen is uitgebracht in gemeenten waar is geëxperimenteerd: 0,74 om 0,18 procent in overige. Dat is volgens de Kiesraad, die de verkiezingen organiseert, logisch en te verhelpen met gewenning en voorlichting. Bij 43 procent van de ongeldige stemmen was het aangekruiste nummer hoger dan het aantal kandidaten van die partij. Bij 27 procent was er geen partij ingevuld, alleen een nummer. Die kan dan niet toe worden gewezen. Als alleen een partij wordt gekozen, gaat de stem naar de lijsttrekker.
Op de gang rijdt naast haar echtgenoot de 79-jarige Anneke Bal-Toet in haar scootmobiel. Het is CDA geworden, „Henri”. Over het stemmen zegt ze: „Ik heb altijd gedacht: dit moet toch anders kunnen? Wat mij betreft houden we het zo. Het vouwen is gelukkig verleden tijd, wat een gedoe.”
Uit enquêtes bleek dat kiezers het handzame formaat als positief beoordelen. De hele ochtend was er niet één burger die geen wijs kon worden uit het nieuwe stembiljet, zegt Maurits als NRC het stembureau rond het middaguur verlaat. De rij neemt langzaam toe. Maurits nog maar eens: „Weet u hoe het nieuwe stembiljet werkt?”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC