Woensdagavond eindigt een campagne die eigenlijk al in november 2023 begon. Veel hoofdrolspelers zijn vanaf donderdag waarschijnlijk op elkaar aangewezen.
is chef van de politieke redactie.
Doodmoe moeten ze zijn, na een maand waarin ze dagelijks meer tijd doorbrachten in de televisiestudio’s dan in bed. Vandaag nog even met de laatste krachten vol goede moed poseren bij de stembus en dan begint het lange wachten tot de eerste exitpoll.
Het was de campagne van de terugkeer naar ‘fatsoen’ op het Binnenhof, van het ‘eerlijke delen’, van ‘een politiek die wél levert’. En, sinds de late entree van Geert Wilders op het grote podium toch ook weer gewoon de campagne van de asielzoekers.
Er waren lijsttrekkers – Henri Bontenbal voorop – die in aanraking kwamen met de harde wetten van de campagne: in een moment van onoplettendheid kun je de regie over je eigen verhaal opeens kwijt zijn.
Er waren lijsttrekkers met mazzel. Denk aan Rob Jetten die mocht stralen bij De slimste mens en die door een late afzegging van Geert Wilders voor het eerste RTL-debat opeens mocht aansluiten bij de grote partijen.
Er waren lijsttrekkers – Dilan Yesilgöz vooral – die door velen al werden afgeschreven maar die zich terug wisten te knokken in de strijd.
Het resultaat is een leger van kiezers die dinsdag nog steeds niet precies wisten welk vakje ze vandaag gaan aankruisen. Er ontwikkelde zich een eindstrijd die de politieke duiders tot op het laatste moment weinig houvast gaf. Niet eerder in de naoorlogse geschiedenis waren er vier kandidaten die op de ochtend van de verkiezingen nog mochten dromen dat ze de sleutels van het Torentje overhandigd zouden krijgen.
Voor Timmermans, Jetten, Bontenbal en Yesilgöz gaan een paar zetels meer of minder vanavond het verschil maken tussen het initiatief in de komende formatie of afwachten of de bal hun kant op komt rollen.
Hoewel: Jetten en Bontenbal zitten op het eerste oog gebeiteld. Er is waarschijnlijk geen werkbare meerderheidscoalitie mogelijk zonder dat zij beiden aanschuiven. In de debatten spaarden ze elkaar en vlogen soms de complimentjes over en weer.
Maar ook voor hen geldt: het maakt nogal wat verschil of je ook de minister-president mag leveren, al is het maar met het oog op de volgende verkiezingen. Zittende premiers worden in Nederland vrijwel nooit weggestemd.
Voor Yesilgöz en Timmermans ligt het ingewikkelder. Als de VVD de grootste wordt, moet Yesilgöz op zoek naar haar geliefde ‘centrumrechtse’ kabinet, maar om dat aan een meerderheid te helpen zijn waarschijnlijk wel erg veel partijen nodig.
Timmermans heeft soortgelijke problemen. De afkeer van GL-PvdA is door de VVD en alle partijen rechts daarvan inmiddels zo gecultiveerd dat een snelle formatie van een kabinet-Timmermans wel eens moeilijk zou kunnen worden, zelfs als hij CDA en D66 aan boord krijgt. Andere vanzelfsprekende kandidaten om daarbij aan te schuiven dreigen wel erg weinig zetels te krijgen.
En Wilders? In alle gevallen waarin hij zelf niet de grootste partij wordt, staat hij tot de volgende verkiezingen buitenspel. Als hij wel de grootste wordt waarschijnlijk ook, maar dan krijgt hij toch het eerste woord in de formatie en gaat hij er alles aan doen om – in elk geval voor de bühne – een kabinet-Wilders te formeren. Desnoods een minderheidskabinet.
Een meerderheid in de Kamer zal vanavond opgelucht zijn als dát niet het scenario wordt. Al is het maar omdat ook op het Binnenhof velen snakken naar het einde van het tijdperk van het kabinet-Schoof, een tijdperk dat de geschiedenisboeken ingaat als een periode waarin de dominante partijen twee jaar lang niet uit hun campagnestand wisten te komen. Politiek eigenbelang, diep onderling wantrouwen en permanente polarisatie werden de pijlers van een regering die tot weinig in staat bleek en waarin geen van de coalitiepartijen moeilijke besluiten wilde verdedigen tegenover de eigen achterban.
Het succes en de houdbaarheid van de vólgende regering hangen in hoge mate af van de vraag of de campagneteams vanaf vanavond 21.00 uur weer een tijdje in de coulissen verdwijnen om wat ruimte vrij te maken voor de bestuurders.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant