Verkiezingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Deze woensdag is het woord dan eindelijk aan de 13,5 miljoen kiesgerechtigde Nederlanders. Na de vorige verkiezingen van juli 2023 heeft de kiezer met lede ogen moeten aanzien hoe Nederland sindsdien de facto heeft stil gestaan. En met de val van het kabinet Schoof – de onzalige coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB – bijna vijf maanden geleden, gevolgd door het vertrek van eerst de PVV en daarna ook NSC, is het goed dat er woensdag een nieuw begin gemaakt kan worden. De problemen waar Nederland na deze periode van stagnatie mee kampt, zijn er serieus en groot genoeg voor.
Het politieke landschap is er de afgelopen jaren niet overzichtelijker op geworden. Al een kwart eeuw wordt de parlementaire democratie geteisterd door een komen en gaan van nieuwkomers, die keer op keer de gunst van de kiezer wisten te vangen. Van de Lijst Pim Fortuyn in 2002 via Forum voor Democratie (2019), de Boer Burgerbeweging (2023) tot Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt (2023): steeds keerde een fors deel van de kiezers zich af van de bestaande partijen en gokte op nieuwe verlossers in de hoop op een doorbraak. Tevergeefs, zo bleek telkens opnieuw.
In die zin lijken de verkiezingen van dit jaar een trendbreuk op te leveren. In de eindeloze stroom opiniepeilingen die bijna dagelijks over het land wordt uitgestort, is het deze keer geen nieuwkomer die alle aandacht opeist. Los van de klassieke kleinere flankpartijen zijn het nu de traditionele middenpartijen en de PVV waar de kiezer grotendeels op af lijkt te stevenen. De achterliggende diepgevoelde wens naar een periode van politieke rust in plaats van chaos en een stabiel landsbestuur stemt wat dat betreft optimistisch.
Het zullen hoe dan ook ongekend spannende verkiezingen worden. Op basis van de meest recente peilingen maken maar liefst vijf partijen kans om de grootste te worden. Vier daarvan kunnen redelijkerwijs aanspraak maken op het premierschap, de PVV van Geert Wilders wordt door alle middenpartijen (inclusief de gelukkig bij zinnen gekomen VVD) uitgesloten van kabinetsdeelname. Dat alleen al is goed nieuws: los van het rampzalig verlopen kabinet Schoof blijft de PVV een beweging die Nederlanders tegen elkaar opzet op basis van hun afkomst, en de rechtstaat als een politieke opponent benadert in plaats van als een democratisch kader waarbinnen het land bestuurd dient te worden.
Resteren de klassieke middenpartijen CDA, D66, GroenLinks-PvdA en de VVD, die in een nek-aan-nek-race verwikkeld zijn. Uit electorale overwegingen bedachte kwalificaties als radicaal-links of centrum-rechts, horen, net als het op voorhand al dan niet uitsluiten van partijen, helaas bij een campagne. Die politieke spin mag de kiezer in het stemhokje rustig terzijde schuiven: elk van deze vier partijen heeft de afgelopen decennia aangetoond verantwoordelijk met de uitslag van een verkiezing te kunnen omgaan. Het landsbelang zal na woensdag hopelijk én waarschijnlijk weer prevaleren boven het partijbelang, hetgeen de kracht is van coalitieland Nederland.
De hardnekkige steun voor de PVV (en de groeiende aanhang van JA21) in de peilingen laat echter ook iets anders zien: dat veel kiezers zich juist in brede coalities niet meer herkennen. Te vaak leidde de samenwerking van verschillende ideologische stromingen tot onherkenbaar beleid of compromissen die om de echte problemen heen bewogen.
De ruk naar het midden, die veel peilers en analisten deze woensdag verwachten, mag dan ook niet het zicht vertroebelen op waar Nederland daadwerkelijk behoefte aan heeft. Een oplossing voor de woningnood, een einde aan de stikstof-ellende, oog voor een duurzame toekomst, voor defensie, betaalbare en goede zorg voor iedereen, gelijke kansen in onderwijs en op de arbeidsmarkt, ruimte voor ondernemers. De basisbehoeftes van een volwassen, welvarende democratie, kortom. Kiezer, het is aan u.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC