De toekomst wacht op ons, het is mijn taak u te bemoedigen. Dat is ieders taak, bedoel ik, de goden hebben mij er niet speciaal voor uitverkoren, maar ik ga alleen over mijn eigen gedrag. Dus vooruit.
Nou heb je wel een bepaalde aanstekelijkheid nodig om anderen enthousiast te krijgen over de toekomst, een can-do-mentaliteit, een beetje chutzpah. En helaas moet ik in de spiegel vaak tegen mezelf zeggen wat de dichter T.S. Eliot ooit over zichzelf dichtte. „How unpleasant to meet Mr. Eliot!” Of, in de vertaling van de dichter Nijhoff: „Een ontmoeting met Mr. Eliot valt niet mee.”
Want erg uitbundig was meneer Eliot niet. „Zijn minzame antwoorden, negen keer van de tien, beperken zich tot: Misschien, of Indien, of Dat staat te bezien.” Zo woel je nooit veel geestdrift los in de samenleving.
Niettemin ga ik hier voorzichtig iets bemoedigends tegen u zeggen, want het loopt goed af met de wereld en met het bestel, neem dat maar van me aan. Althans, dat minzame antwoord geef ik steevast op de vraag of het uiteindelijk goed komt met land en rechtsorde: ja, natuurlijk. Indien. Het komt goed indien iedereen die verantwoordelijkheid draagt voor het bestel en de maatschappelijke orde bereid is zichzelf serieus te nemen.
Dan moeten het Openbaar Ministerie en de landsadvocaat dus de waarheid spreken, zoals hun plicht is en zoals ze het op school hebben geleerd. Ik lees in de krant tot mijn grote verbazing dat ze dat in werkelijkheid niet altijd doen. Het OM schond in een rechtszaak grootscheeps het verschoningsrecht van een advocatenkantoor: het verschafte zich toegang tot „duizenden vertrouwelijke advocatenmails”. Vervolgens moest de landsadvocaat dit tegen betaling van 3 miljoen euro zien te verdoezelen.
Het verschoningsrecht is een hoeksteen van de rechtsstaat, schrijft de krant. En dat is het. Je moet met je advocaat kunnen praten zonder dat de tegenpartij meeloert. Dat recht werd hier dus van staatswege geschaad. Bovendien zei het Gerechtshof in 2019 bij behandeling van de zaak dat het stellen van vragen aan het OM „niet steeds een garantie geeft op het krijgen van correcte antwoorden”. Pas jaren later bonden OM en landsadvocaat enigszins in.
Ik merk dat ik meteen een streng eliotiaans gezicht trek als ik zoiets lees. „And his brow so grim / And his mouth so prim.” Want, toe nou! Als je niet op de hoeders van de rechtsstaat zelf kunt vertrouwen, op wie dan nog wel? Buiten loeit de storm, de bewoners van andere democratieën doen rare dingen, laten wij hierbinnen extra ons best doen de boel overeind te houden. Binnenkort zal het op de bemensing van de instituties aankomen. Op betrouwbaarheid.
Maar zoals gezegd, uiteindelijk komt alles dus goed. Misschien. Je moet alleen zorgen dat je jezelf trouw blijft en niet bij de macht in het gevlij probeert te komen. Daarom bleef ik langdurig verbijsterd rondlopen met het bericht over adviesbureau KPMG, dat op verzoek van het ministerie van Justitie meedacht over de opvang van asielzoekers en losbarstte in een extravaganza van elektronisch toezicht met enkelbanden, minimalisering van medische zorg, gezichtsherkenning en zware detentie. „Werktitel: ‘Samos op Schiermonnikoog.'”
Ach, toe nou KPMG! Je bent geprivilegieerd – om het woord maar eens te gebruiken – en dan dien je zulke volslagen onzindelijke adviezen in. Die belanden ofwel meteen in de prullenbak ofwel ze leiden tot uitkomsten die de opvang nog moeilijker maken, de samenleving nog onrustiger en de wereld nog guurder. Eerder dit jaar waarschuwden de Adviesraad Migratie en de Raad voor het Openbaar Bestuur al voor de onnodige hoge kosten die door de overheid werden gemaakt in de asielaanpak en hier heb je ze. Wat dit gedrag wel niet kost!
En nu ik toch bezig ben u te bemoedigen en op te vrolijken, geef ik meteen een bericht van Cultuurpers door dat voorbijkwam. Over de bezoldiging van bazen in de cultuur. Van kunstenaars wordt nu al vaak geëist, zoals de Kunstenbond zegt, „dat ze werken voor exposure, een boekenbon of een kratje bier”, en dat zal er de komende tijd niet beter op worden. De directeuren van het Fonds Cultuurparticipatie, het Rijksmuseum en De Nationale Opera verdienen meer dan de minister-president.
Nu zeur ik natuurlijk. Hoe onbehagelijk het is Mr. Eliot te ontmoeten! „With his features of clerical cut.” Want wat hebben die directeuren misdreven? Niets, helemaal niets. Ze hebben het volste recht op betaling. Maar toch, kom op nou! Er zingt zich iets los van de werkelijkheid dat niet losgezongen moet worden. Er stijgt een kaste op die niet op moet stijgen.
Iets meer realiteitszin is de instellingen en hun adviseurs al met al wel gegund. En dan, ja, dan komt alles goed. Als dat geen blij vooruitzicht is!
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC