Overstroming Door extreme regenval traden rivieren in de regio Valencia op 29 oktober 2024 ver buiten hun oevers, met meer dan 220 doden tot gevolg. Klimaatverandering vergroot de kans op soortgelijke weersomstandigheden. Welke maatregelen treft Valencia om herhaling van een ramp van deze omvang te voorkomen?
Mensen lopen door een straat in Paiporta, een paar dagen na de overstroming in oktober 2024. Daarna: dezelfde staat een jaar later.
Van de grasvelden en bomen die de Poyo-kloof ten zuiden van de Spaanse stad Valencia tot een geliefd recreatiegebied maakten, is niets meer over. Een jaar geleden zijn ze weggespoeld door een rampzalige overstroming. Van die watermassa’s van toen is alleen de modder op het oranje gesteente overgebleven. Midden in de droge rivierbedding ligt een berg stalen onderdelen, waarmee een hoogwerker een nieuwe voetgangersbrug in elkaar moet zetten.
„Door de Poyo-kloof stroomt geen normale rivier, maar een non-continue stroom. Als het regent, loopt het hier vol”, zegt Saray Segado terwijl ze haar schoenen verwisselt voor oude gympen en een geel hesje over haar blauwe blouse aantrekt. Segado werkt bij de Confederación Hidrográfica del Júcar (CHJ), het overheidsorgaan dat de wateren in Zuidoost-Spanje beheert. Zij is verantwoordelijk voor de herstelwerkzaamheden in de Poyo-kloof.
De rivierbedding, door de Spanjaarden ravijn genoemd, is bedoeld om overtollig water op te vangen en uiteindelijk af te voeren naar de zee, legt Segado uit, nadat ze via een steile helling is afgedaald in de kloof, ter hoogte van Picanya, een voorstad van Valencia . Ze noemt het een camino del agua, een waterweg. „Vorig jaar was er plotseling veel meer water dan het ravijn aankon, en steeg het waterpeil tot tweeënhalve meter boven de kade.”
Links de gevolgen van de overstroming bij een brug over de Rambla del Poyo in Paiporta, rechts dezelfde plek een jaar later. (verschuif de pijltjes voor volledige foto’s)
Op 29 oktober 2024 zorgde extreme regenval in de regio Valencia voor grote overstromingen, met ruim 220 doden tot gevolg. De neerslag werd veroorzaakt door een zogeheten depresión aislada en niveles altos (DANA), een geïsoleerd lagedrukgebied op hoogte dat voor hevige regenval zorgt. Dat was eind vorig jaar ook het geval: het Spaanse meteorologisch instituut AEMET geeft code rood af als meer dan 180 millimeter regen wordt verwacht binnen een tijdsbestek van twaalf uur, uiteindelijk viel er 778 millimeter.
De meeste regen viel landinwaarts, zegt Segado: normaal gesproken valt er jaarlijks 500 millimeter water in dat gebied, die dag werd in het dorp Chiva die hoeveelheid in één dag bereikt. In het naburige Turis viel zelfs 700 millimeter. Toch ontstond de grootste schade zo’n veertig kilometer verderop, in Picanya en het nabijgelegen Paiporta. Daar kwam het regenwater samen in het laagste punt van het ravijn, al viel in de twee voorsteden zelf geen druppel. Segado noemt het „de perfecte tragedie” – een samenloop van alle ongunstige factoren.
De zeven kilometer lange Poyo-kloof is ontworpen om 100 kubieke meter water per seconde te kunnen verwerken. Precies een jaar geleden stroomde er tot wel 2.000 kubieke meter per seconde langs – voor zover de CHJ het kon meten, want veel sensoren werden losgerukt door de kracht van het water, zegt Segado. „Dat is vergelijkbaar met de stroomsnelheid van de Nijl.”
De overstroming had desastreuze gevolgen. Langs de Poyo-kloof werden stukken van de kade en de fiets- en wandelpaden daarboven weggespoeld, net als de gevels van aangrenzende huizen en de bruggen over het ravijn. Het water kwam zo hoog, en zo snel, dat niet iedereen kon wegkomen. Omdat het ravijn vlak voor Paiporta versmalt en er een knelpunt ontstaat, was de schade daar het grootst: er vielen zeker zestig doden, op een bevolking van 25.000. De modderstroom trof mensen die met hun auto op weg waren, anderen kwamen vast te zitten in garages. Zes bewoners van een bejaardentehuis stierven toen het water de begane grond van hun gebouw binnen stroomde.
Dat het regiobestuur pas om 20.11 uur een noodwaarschuwing verstuurde, toen het water al door veel straten liep, leidde tot grote woede. De onvrede richtte zich op regiopresident Carlos Mazón, die ondanks de weerwaarschuwingen die 29e oktober ruim drie uur lunchte met een journalist. Ook landelijke figuren lagen onder vuur: tijdens een bezoek aan Paiporta vijf dagen na de overstroming werd premier Pedro Sánchez met een stok op zijn hoofd geslagen, koningin Letizia kreeg een modderdouche.
De onvrede is nog altijd groot: zaterdag demonstreerden 50.000 mensen in het centrum van Valencia uit protest tegen de werkwijze van de regionale autoriteiten. Ze riepen opnieuw om het aftreden van Mazón. Woensdag houdt Spanje een ceremoniële staatsbegrafenis voor alle slachtoffers.
Bij de lokale AEMET-afdeling, voor Valencia en omstreken, waren ze er op de dag van de ramp wel vroeg bij: de waarschuwing voor code rood voor het zuidelijke deel van Valencia werd om 7.30 uur verstuurd. „Vanuit meteorologisch perspectief was de situatie heel helder”, zegt directeur Jorge Tamayo Carmona aan een grote vergadertafel in het AEMET-kantoor, dat aan de koninklijke tuinen van Valencia grenst. „Er was heel veel regen voorspeld.”
Zijn collega Jose Angel Núñez, hoofd van de klimaatafdeling, wijst op een grote wandkaart aan waar de regen viel: in een klein en hoger gelegen gebied, ten westen van Valencia. Dat water kon slechts via twee kanalen naar de zee stromen: het Poyo-ravijn en de Magro-rivier. Om 9.45 uur verstuurde het instituut de laatste waarschuwing: code rood voor het gehele gebied.
Links een beeld uit Valencia uit november 2024, rechts dezelfde plek een jaar later.
Links een straat in Picanya op 30 oktober 2024, rechts dezelfde straat begin oktober 2025.
Een code rood-waarschuwing verstuurt AEMET meestal maximaal één keer per jaar, zegt Tamayo. De criteria voor zo’n waarschuwing, zoals de verwachte 180 millimeter regen, verschillen per gebied: in het drogere Galicië ligt de limiet bijvoorbeeld lager. In Valencia zijn de criteria zeventien jaar geleden vastgelegd, in samenspraak met de lokale autoriteiten.
Het waarschuwingsprotocol werkte al die jaren goed, tot het alarm van het regiobestuur op 29 oktober vorig jaar te lang op zich liet wachten, zegt Tamayo. Naar de oorzaak van de late waarschuwing loopt momenteel een strafrechtelijk onderzoek, Núñez heeft een zeven uur lange getuigenis afgelegd.
Ook AEMET heeft lessen geleerd van de ramp, zegt Tamayo. „We moeten ons contact met alle betrokken partijen verbeteren en intensiveren, zodat we iedereen zo goed mogelijk kunnen informeren.” De code rood-waarschuwing van het AEMET is publiek en wordt toegelicht in verschillende media, maar het instituut zou daarbij concretere adviezen kunnen geven over wat mensen wel en niet moeten doen tijdens het noodweer, denkt Tamayo.
Demonstranten in Valencia roepen op de eerste verjaardag van de overstroming op tot het vertrek van regiopresident Carlos Mazón, 25 oktober 2025.
Een gesprek over betere samenwerking met onder meer de lokale autoriteiten heeft tot dusver niet plaatsgevonden. „Dat heeft deels te maken met gebrek aan tijd: veel betrokken partijen zijn nog druk bezig met herstelwerkzaamheden”, zegt Tamayo. „Maar het initiatief voor zo’n bijeenkomst moet van de lokale autoriteiten komen, en dat is nog niet gebeurd.”
De noodzaak blijft hoog: „Er zijn jaarlijks zo’n vijf tot tien DANA’s boven Spanje, en door een combinatie van andere factoren veroorzaken nul tot één daarvan hevige regen”, zegt Núñez. „De kans daarop wordt alleen maar groter door klimaatverandering.”
Dat hevige regenval en grote hoeveelheden water in de Poyo-kloof in de toekomst niet uit te sluiten zijn, beseft ingenieur Segado maar al te goed. Daarom zijn de werkzaamheden in de kloof er niet alleen op gericht het recreatiegebied, de kade en de paden te herstellen – de bruggen zijn de verantwoordelijkheid van het ministerie van Transport. Het doel is ook het ravijn toekomstbestendiger te maken, legt ze uit.
De mogelijkheden daarvoor zijn beperkt, zegt Segado. De oppervlakte van de kloof vergroten is namelijk geen optie. Volgens de modellen is het onmogelijk om het ravijn dieper te maken: dan stroomt het water vanuit de zee weer terug omdat het lager is in de kloof. „We moeten werken met het zeeniveau.”
De kloof verbreden kan ook niet, omdat de bewoners van de huizen op de kade hun woningen niet willen opgeven. Hoewel van sommige huizen nog slechts een paar muren overeind staan en bij andere de met modder besmeurde stoelen, kastjes en matrassen door de scheuren heen te zien zijn, wonen er nog steeds mensen in de gespaarde huizen of op hogere verdiepingen van gestutte gebouwen. Segado wijst naar een huis aan de andere kant van de tijdelijke voetgangersbrug: „Een buurman daar vecht de sloop van zijn huis aan.” Op spandoeken aan andere woningen staan teksten als „23 huizen en 65 buren onteigend”. Op een huis even verderop staat met graffitiletters „Raquel is er niet meer”.
Links puinruimen na de overstroming in Sedavi bij Valencia, rechts dezelfde plek bijna een jaar later
De CHJ kan er uiteindelijk alleen voor zorgen „dat het water op de best mogelijke manier doorstroomt”, zegt Segado. Dat geldt voor de werkzaamheden hier in de Poyo-kloof, waarvoor 20 miljoen euro is uitgetrokken, maar ook voor de andere herstelprojecten van de CHJ (met een budget van 200 miljoen euro). Een deel wordt gefinancierd met Europees geld.
Segado wijst naar de overkant van het ongeveer honderd meter brede ravijn, waar grote rotsblokken tot halverwege de kade zijn opgestapeld. „Die rotsblokken zijn nieuw. Ze moeten de kademuur verstevigen en voorkomen dat die bij een volgende overstroming instort.” De instorting had namelijk een domino-effect, legt Segado uit: het vallende puin veroorzaakte grote golven in het water, die weer andere stukken van de muur weg sloegen. „De kracht van het water bleef maar toenemen.”
De CHJ onderzoekt of het mogelijk is om, indien nodig, overtollig water af te voeren naar de Turia-rivier. De rivier liep ooit dwars door Valencia, maar na een grote overstroming in 1957 werd deze verlegd naar een gebied ten zuiden van de stad. Daar kreeg het water veel meer ruimte, op 29 oktober vorig jaar bleef de Turia dan ook binnen haar oevers.
Maar het blijft lastig om echt iets te veranderen, zegt Segado. De herstelwerkzaamheden vereisen veel papierwerk, en de coördinatie van alle activiteiten met het ministerie en de lokale overheid maakt het proces traag. Nu het ministerie werkt aan de brug, die door een gestroomlijnde vorm een kleiner obstakel moet vormen voor het water, kunnen de twee door Segado ingehuurde bedrijven hier niets doen. Ondanks haar technische achtergrond vindt haar werk dan ook vooral plaats op kantoor, niet hier in de modder.
Net als AEMET denkt de CHJ dat er vooral veel te winnen valt door voorlichting en bewustwording. Zo organiseert de CHJ werkgroepen met onder meer bewoners, om te praten over de beste manier om je woning in te richten en toekomstbestendig te bouwen.
Segado noemt de IKEA in Alfafar, iets verderop langs de Poyo-kloof, als goed voorbeeld. „Bij de bouw hebben ze nagedacht over een mogelijke overstroming. Daarom is de parkeergarage op de begane grond en de winkel boven. Als een van de weinige bedrijven in die omgeving is de IKEA vorig jaar niet ondergelopen.” In de winkel werden vorig jaar zelfs tijdelijk mensen opgevangen.
Haar prioriteit blijft om de werkzaamheden in de kloof zo snel mogelijk af te ronden. Volgens de prognose is het werk in januari volgend jaar afgerond – dan moet al het puin uit het ravijn zijn opgeruimd en moeten de spiksplinternieuwe paden klaar liggen voor fietsers en wandelaars. Mocht de bureaucratie dat tijdpad toch niet toelaten, dan is de harde deadline juni 2026: tot die datum is het Europese geld beschikbaar.
Studenten van de Nationale Politie Academie helpen om de straten van Paiporta schoon te maken na de overstroming in 2024. Daarna: dezelfde straat een klein jaar later.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC