is hoofdredacteur en commentator van de Volkskrant
Om de verspreiding van online haat tegen te gaan is dringend stevige actie nodig. De overvloed aan AI-nonsense is een bedreiging voor de democratie.
Dat er online haatfabrieken bestaan is al veel langer bekend, maar dat ze worden gerund door Tweede Kamerleden die de fabriek ook gebruiken om de haat tegen een collega-Kamerlid aan te wakkeren, is nieuw en reden tot grote zorg.
De twee Kamerleden, Maikel Boon en Patrick Crijns van de PVV, vuurden een eindeloos salvo aan zelf gefabriceerde AI-afbeeldingen op hun volgers af, waarin de PVV werd verheerlijkt, Nederlanders van migrantenafkomst werden gedehumaniseerd en verketterd, en Frans Timmermans, leider van GroenLinks-PvdA, werd gedemoniseerd.
De gevolgen van dergelijke haatfabrieken laten zich dagelijks voelen. De xenofobie in Nederland neemt hand over hand toe, net als de haat tegen ‘links’. Haat is de grootste vijand van de democratie en het is dus hoog tijd om serieus na te denken hoe deze kan worden beteugeld.
Wat niet helpt, is de reactie van VVD-leider Dilan Yesilgöz. Zij stelt het ‘haatfabriekje’ van Boon en Crijns op een lijn met een poster van The Rights Forum, waarop Geert Wilders, Caroline van der Plas en Yesilgöz zelf zijn afgebeeld met daaronder de tekst ‘Zij kozen voor genocide’.
Dat is een zuiver staaltje valse equivalentie, een drogreden, want de verschillen zijn evident. The Rights Forum is een actiegroep, geen politieke partij – Frans Timmermans is er dus ook niet verantwoordelijk voor zoals Yesilgöz graag wil doen geloven – en de poster is hard en scherp, onnodig scherp misschien, maar geen aantoonbare onzin.
Het schadelijke hiervan is dat de PVV-haatfabriek zo ook wordt teruggebracht tot een scherpe politieke uiting, maar het is ernstiger dan dat. Het handelen van Boon en Crijns zou de Kamer moeten aanzetten tot een diepere reflectie.
De blik gaat daarbij in eerste instantie naar Geert Wilders. Hij weet als geen ander wat de ultieme consequentie is van onlinehaat. Al 22 jaar leidt hij een eenzaam, opgesloten bestaan. Het is dus logisch dat hij excuses heeft aangeboden, minder logisch is dat hij daar geen disciplinaire sancties aan heeft verbonden.
Het zou ook goed zijn als de Tweede Kamer haar gedragsregels aanscherpt. Wie volksvertegenwoordiger is, moet om te beginnen de feiten en de collega’s respecteren. Het zaaien van haat jegens een collega door het verspreiden van overduidelijke nonsense is daarmee overduidelijk in strijd.
Het Openbaar Ministerie onderzoekt of verspreiding van de beelden strafbaar is. Dat is een lang en moeizaam traject, leert de ervaring. Nu de haat in de samenleving snel groeit, is het niet voldoende om alleen daarop te hopen.
De belangrijkste aanwakkeraars van haat zijn de algoritmen van sociale media. Het is onacceptabel dat Facebook op geen enkele manier heeft opgetreden tegen het verspreiden van de valse beelden en de doodsbedreigingen aan het adres van Frans Timmermans die daaronder werden geschreven. Sinds Donald Trump aan de macht is, heeft het moederbedrijf van Facebook (Meta) alle teugels laten vieren.
Door de snelle opkomst van kunstmatige intelligentie dreigt een overweldigende hoeveelheid onzin de wereld te overspoelen. Veel van die onzin is als onzin herkenbaar, maar dat is voor steeds meer burgers niet relevant. Als de onzin aansluit bij hun gevoel over de wereld, als de onzin in hun ogen waar had kunnen zijn, dan omarmen ze die alsnog, als een daad van verzet tegen de traditionele media en de elite die hun ogen de wereld bestuurt.
Elke democratie moet zich hiertegen wapenen. Het zou daarom bovenaan de prioriteitenlijst van de nieuwe Kamer moeten staan.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant