De top van de BBB sprak over een mogelijk zakenkabinet, in de aanloop naar de verkiezingen van 2023. Maar in plaats van oud-AIVD-baas Rob Bertholee werd Mona Keijzer de beoogd premier.
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
In de aanloop naar de verkiezingen van 2023 sprak de BBB-top met adviseurs over een ‘zakenkabinet’, van ministers met specifieke ervaring en expertise. In een document dat nauwelijks naar buiten is gekomen, wordt oud-AIVD-baas Rob Bertholee genoemd als beoogd premier.
Maar toen HP/De Tijd daar eind juli als eerste mee naar buiten kwam, ontkenden de BBB-leiders enige aandacht aan dat plan te hebben besteed. Partijleider Caroline van der Plas zei ‘nooit met de bedenkers te hebben gesproken’, en ‘nog nooit van Bertholee of dit plan te hebben gehoord’, en het ‘schandalig’ te vinden ‘dat buitenstaanders denken BBB te kunnen gebruiken voor hun eigen doelen’.
Henk Vermeer, tweede man van de partij: ‘Ik heb het genegeerd. Caroline heeft het niet eens gezien. Het belandde in mijn bak met 1.001 ideeën.’
Betrokkenen stellen echter dat Van der Plas zelf om zo’n ‘strategisch plan’ had gevraagd. Uit appjes blijkt dat zij twee van de auteurs, oud-militairen Roy de Ruiter en Gijs Tuinman, uitnodigde om het toe te lichten. Dat gebeurde tijdens twee bijeenkomsten in de zomer van 2023. Daarna hebben de twee ook meegeschreven aan het partijprogramma.
Gevraagd hoe dit zit erkent Vermeer dat Van der Plas inderdaad heeft gesproken met de auteurs van het zakenkabinetsplan. ‘Die afspraak heeft plaatsgevonden’, appt hij op de vraag of Van der Plas bij de twee bijeenkomsten was. De partijleider zelf wil niet reageren.
Twee jaar geleden beschuldigde de BBB-top politicoloog Soumaya Sahla ervan dat zij - zonder medeweten van de BBB maar wel namens de BBB - mensen wierf voor dit zakenkabinet. Ook dat was niet waar, bleek uit een reconstructie van deze krant. Sahla, die als directeur public- and science affairs werkte voor het bedrijf van De Ruiter, onderhield gewoon contact met een beleidsmedewerker van de BBB, die ze op de hoogte hield van haar werkzaamheden.
Nu lijkt de BBB zich te willen distantiëren van hele zakenkabinetsplan en de auteurs daarvan.
Op 19 juli 2023 stuurt de voormalige Apache-piloot De Ruiter - wegens moed in Afghanistan onderscheiden met de Willemsorde - een document naar de BBB-leiding, getiteld ‘BBB gaat voor landsbelang’. Het stuk, dat in handen is van deze krant, is een opzet voor een kabinet waarin ‘charismatische experts met autoriteit en relevante bestuurlijke ervaring’ als beoogde ministers naar voren worden geschoven. Het doel is daarmee ‘door de politiek veroorzaakte crises (stikstof, toeslagen, woningnood) en internationale kwesties (vluchtelingen, klimaatverandering, Oekraïne)’ op te lossen.
De Ruiter, kort daarvoor door Van der Plas gevraagd als defensieadviseur van de BBB, en de andere auteurs denken dat zo’n zakenkabinet binnen handbereik komt als de partij ‘minimaal vijftig zetels haalt’. Dat is een ambitie die nog voortborduurt op het eclatante succes bij de Provinciale Verkiezingen eerder dat jaar. NSC bestaat nog niet, de BBB lijkt nog steeds de kansrijke nieuwkomer.
Als premier wordt Bertholee gesuggereerd. ‘Rob Bertholee straalt uit wat een staatsman hoort te zijn. Hij is een snelle denker, een uitstekende communicator en een verbindende kracht. Met zijn indrukwekkende staat van dienst als driesterrengeneraal, zowel nationaal als internationaal, heeft hij een ongeëvenaarde bestuurservaring en heeft hij respect verdiend.’
Bertholee onthoudt zich van commentaar.
Ook voor andere ministersposten worden potentiële kandidaten genoemd. De dan nog partijloze oud-CDA’er Pieter Omtzigt op Economische Zaken. SP-kamerlid Renske Leijten op Sociale Zaken. Politieman Andy Kraag, baas van de Landelijke Recherche, op Justitie en Veiligheid. Tuinman, die net als De Ruiter een Willemsorde kreeg, op Defensie. Verder staan er nog vraagtekens bij de invulling van de ministeries.
De meeste kandidaten weten niet dat ze op deze lijst staan. Met Leijten bijvoorbeeld is nooit contact gezocht, zegt ze. ‘We moeten hen nu overtuigen van het team, de missie en de strategie om hen aan ons te binden’, schrijven de auteurs.
De kandidaten worden met de BBB-leiding besproken. Van der Plas praat met de auteurs ook over andere opties, blijkt uit appverkeer, zoals Louise Fresco als minister van Landbouw.
Gijs Tuinman is een geval apart. Hij heeft zelf meegeschreven aan het voorstel. Op 27 juli zit hij voor het eerst om de tafel met Van der Plas en Vermeer, om het idee toe te lichten. De Ruiter is via het scherm aanwezig. Tuinman wordt dan ook als kandidaat-Kamerlid en eventueel bewindspersoon gepolst.
Tegen HP/De Tijd zegt een woordvoerder van Tuinman deze zomer echter iets heel anders. Hij laat weten dat Tuinman ‘niet over het plan heeft gesproken met Henk Vermeer of Caroline van der Plas’. Tuinman en zijn woordvoerder reageren maandag niet op vragen.
Van der Plas was volgens Vermeer ‘maar bij een deel van het gesprek’ aanwezig. ‘Dat was meer kennismaken en algemene bespiegelingen over het nut van mensen uit de praktijk in een kabinet’, zegt hij. ‘Een zakenkabinet, zoals sommigen dat noemen.’
Volgens andere aanwezigen is Van der Plas wel degelijk van begin tot eind bij het gesprek. En wanneer op 25 augustus op het BBB-hoofkantoor in Deventer een tweede bijeenkomst wordt belegd, is zij er weer bij, zeggen zij.
Bij die bijeenkomst is ook hoogleraar Roy Lindelauf, een andere oud-Apache-vlieger, nu cyberexpert. Hij zegt toe een stuk mee te schrijven aan de paragraaf in het partijprogramma over een nieuw ministerie voor digitalisering (zoals hij ook andere partijen adviseerde). Later wordt hij gepolst als toekomstig minister van digitale zaken in het voorgestelde zakenkabinet.
Bertholee past echter niet in de plannen van de BBB (voor zover hij zelf zou hebben gewild). Van der Plas zegt tegen De Ruiter dat zij Mona Keijzer als premier op het oog heeft. Begin september maakt ze dat publiek.
Daarna verdwijnt het zakenkabinet naar de achtergrond. Bij de verkiezingen haalt de BBB slechts 7 van de gehoopte 50 zetels. In de formatie komt het concept nauwelijks meer aan de orde. Van de genoemde kandidaten belandt alleen Tuinman op het pluche, als staatssecretaris van Defensie. De Ruiter en Lindelauf geven geen commentaar.
Waarom de BBB’ers de gevoerde gesprekken ontkennen, willen ze niet zeggen. Vermeer noch Van der Plas geeft antwoord op (aanvullende) vragen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant