De lijstrekkers van alle zittende Kamerfracties gaan bij de NOS nog een laatste keer in debat voor verkiezingsdag. De politieke redactie van NRC doet live verslag.
Ligt het aan de strakke regie van de NOS, de spanning van het slotdebat, of aan de combinatie van de Partij voor de Dieren, Volt en de SGP?
Wat een rústig debat over de internationale veiligheid, zeker in vergelijking met de vaak schreeuwerige tv-debatten tussen de grotere partijen in de afgelopen weken.
Lezer E. van Bouwdijk vraagt tijdens het debat tussen de kleinere partijen heel toepasselijk naar het verhogen van de kiesdrempel. „Zou dat niet kunnen bijdragen aan een wat zuiverder beeld van wat écht van belang is?”
Een kiesdrempel zou betekenen dat een partij minimaal een X aantal zetels moet halen, of een percentage van de stemmen, voordat een partij in het parlement komt. In Duitsland ligt de kiesdrempel bijvoorbeeld op 5 procent van de stemmen. In Nederland wordt wel eens gesproken over een mogelijke kiesdrempel van bijvoorbeeld 3 of 5 zetels.
Zeker een drempel van 5 zetels zou betekenen dat alle kleine partijen die nu in debat zijn, niet in de Kamer zouden komen. Een nadeel van een kiesdrempel is dat de pluriformiteit in het parlement, zonder partijen als Denk en de SGP, een stuk minder wordt.
De Partij voor de Dieren lijkt wel de ‘Partij voor de Palestijnen’ geworden, zegt SGP-lijsttrekker Chris Stoffer met een voorbereide kwinkslag.
De Palestijnse staat erkennen, zoals de PvdD wil? Nooit zolang terreurorganisatie Hamas er zit, vindt Stoffer. Laten we Hamas aanpakken, niet Israël, zegt de SGP-voorman.
De geschiedenis zal kéíhard over ons oordelen, werpt Volt-lijstrekker Laurens Dassen tegen. Nederland is hypocriet en staat niet voor het internationaal recht als het erop aankomt.
Mirjam Bikker van de ChristenUnie heeft zich stil gehouden terwijl Stephan van Baarle (Denk) en Lidewij de Vos (FVD) hard botsten. Volgens Bikker hebben kiezers genoeg van partijen die „elkaar zwartmaken”. Ze wil dat de politiek stopt „met dat geschreeuw aan de flanken”. Dat is „hetzelfde” als Geert Wilders van de PVV „heeft laten zien”: dat is „heel veel roepen” maar weinig presteren.
Inhoudelijk probeerde Bikker het debat naar wonen te trekken, volgens kiezers het belangrijkste politieke thema van deze verkiezingen. Volgens Bikker moet de politiek vooral zorgen voor „betaalbare woningen”, en „Nederland van het stikstofslot”. Een debat over die thema’s komt niet van de grond: zowel Van Baarle als De Vos sturen het gesprek weer naar migratie en integratie.
Als Mirjam Bikker (ChristenUnie) probeert de genuanceerde middenpositie in te nemen tussen Van Baarle (Denk) en De Vos (FVD), wordt zij toch aangevallen door Stephan van Baarle. De Denk-leider trekt de discussie steeds slim richting Israël/Gaza, een onderwerp waar hij zich de afgelopen twee jaar sterk op profileerde en dat sterk leeft onder zijn achterban. Het is in zijn belang om de aandacht op Gaza te houden, zodat Denk-kiezers woensdag naar de stembus gaan.
Van Baarle vindt dat Bikker in de Israël/Gaza-discussie „zelf heeft bijgedragen aan polarisatie” door de Israëlische regering te blijven steunen. Ook zou Bikker andere partijen of politici te makkelijk voor antisemiet hebben uitgemaakt. „Dit laat ik me niet aanleunen”, reageert Bikker, die op haar beurt vindt dat Van Baarle zelf een tikje erger is. „U zet de naam van Israël tussen aanhalingstekens”, zegt Bikker, waarmee de ChristenUnie-leider doelt op het niet erkennen van de staat Israël door Denk.
Foto Remko de Waal / ANP
Tijdens het introductiefilmpje hebben burgers op straat laten weten dat ze gruwen van de polariserende toon in Den Haag, maar het debat begint met de kleinere partijen meteen op hoge toon. Stefan van Baarle (Denk) lijkt de methodiek van PVV-leider Geert Wilders af te hebben gekeken en heeft een lijstje meegenomen met beledigingen aan het adres van moslims door Forum van Democratie.
FvD-lijsttrekker Lidewij de Vos stelt daarna plompverloren dat Nederlanders „een minderheid in eigen land” dreigen te worden. Daarmee bedoelt ze geen mensen met een Nederlands paspoort, zo blijkt na een vraag van presentator Winfried Baijens, maar mensen „van Nederlandse afkomst”.
„Walgelijk”, vindt van Baarle.
De drie debatterende partijen – Denk, Forum en ChristenUnie – geven zelf invulling aan het eerste gespreksthema ‘Spanningen in de samenleving’. Oplossingen zijn tot nu toe nauwelijks gepasseerd, wel harde onderlinge verwijten.
Presentator Winfried Baijens wil het debat met de zeven kleine partijen positief beginnen, zegt hij. „Waar bent u trots op?”
Een perfecte gelegenheid voor alle fractievoorzitters om te laten zien waar ze zich mee willen profileren, zonder al te veel tegenspraak. De antwoorden zijn weinig verrassend.
Stephan van Baarle (Denk) begint over zijn inzet voor de rechten van Palestijnen en zijn strijd tegen discriminatie en moslimhaat. Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) benadrukt haar groene kant met de initiatiefwet voor een vuurwerkverbod.
Mirjam Bikker (ChristenUnie) noemt het einde aan gokreclames als een belangrijk succes. Lidewij de Vos van Forum voor Democratie begint over de terugkeer van Syriërs, Laurens Dassen (Volt) claimt digitale zaken, en Chris Stoffer (SGP) noemt de positie van eenverdieners.
In de voorbeschouwing op het NOS-slotdebat bij Eva werd net heel stellig gezegd dat (slecht) weer van invloed is op de opkomst. Deze woensdag verwacht het KNMI 3 tot 6 millimeter regen, en de buien breiden zich geleidelijk uit over het land.
Maar de regen moet aanzienlijk zijn, wil het de opkomst beïnvloeden, stelden drie wetenschappers van de Nijmeegse Radboud Universiteit een aantal jaar geleden vast. Bij 25 millimeter regen – en dat is extreem veel – daalt de opkomst 1 procent. Als het buiten 10 graden warmer is, stijgt die juist met 1 procent. Ze analyseerden de Tweede Kamerverkiezingen tussen 1971 en 2010.
Een toename in temperatuur van 10 graden zorgt voor een toename in opkomst van 1,2 procent. Een hele zonnige dag zorgt voor een 1,5 procent hogere opkomst vergeleken met een compleet bewolkte dag.
Het NOS-slotdebat staat op het punt van beginnen. Van 19 tot 20 uur de kleinere partijen, vanaf 20.30u de grotere. Hieronder de indeling van het debat zoals de NOS die zelf heeft gepubliceerd.
Spanningen in de samenleving: ChristenUnie, FVD en Denk
Internationale conflicten: SGP, Partij voor de Dieren en Volt
De rol van kleinere partijen: Denk, Volt en ChristenUnie
Wonen: Partij voor de Dieren, SGP en FVD
Vanaf 20.30 uur:
Leiderschap: CDA, GroenLinks-PvdA en PVV
Wonen: GroenLinks-PvdA, VVD en BBB
Economie en de portemonnee: NSC, JA21, SP
Migratie en asiel: PVV, D66 en BBB
Internationale conflicten en defensie: VVD, CDA en SP
Klimaat en energie: D66, JA21, NSC
Het is bijna verkiezingsdag, en dinsdagavond krijgen de lijsttrekkers van alle zittende Kamerfracties op NPO1 nog de kans om kiezers te overtuigen in het traditionele NOS-Slotdebat. De slotpeilingen van Ipsos I&O en EenVandaag/Verian die dinsdag werden gepubliceerd laten een ongemeen spannend beeld zijn: de PVV laat een dalende trend zien en lijkt serieuze concurrentie van GroenLinks-PvdA én D66 te kunnen krijgen in de strijd om wie de grootste partij wordt. Ook het CDA en de VVD staan maar op een paar zetels van deze partijen.
En dus staat er bij het NOS-slotdebat nog heel veel op het spel. De dinsdag gepubliceerde kiezersonderzoeken van Ipsos I&O en EenVandaag/Verian laten zien dat steeds meer kiezers definitief hun stemkeuze hebben bepaald, maar dat er tegelijkertijd ook nog een grote groep ‘zwevers’ is. Bij Ipsos I&O zegt 39 procent nog sterk te twijfelen, bij EenVandaag 35 procent. Dat betekent dat er nog miljoenen kiezers niet helemaal zeker zijn van wat het woensdag in het stemhokje wordt.Bij het Slotdebat komen vanaf 19 uur eerst de kleinere partijen aan bod, in dit geval de ChristenUnie, FVD, Denk, SGP, Partij voor de Dieren en Volt. Zij gaan in het eerste uur in wisselende samenstelling met elkaar in debat over de ‘spanningen in de samenleving’, ‘internationale conflicten’, ‘de rol van kleinere partijen’ en ook wonen. Vanaf 20.30 uur mogen dan ook de grotere partijen in debat over een reeks thema’s: wonen, economie, migratie, internationale conflicten/defensie, klimaat/energie en leiderschap.Voor BBB-leider Caroline van der Plas is het Slotdebat, door de slechte peilingen voor haar partij, pas het eerste grote tv-debat van deze campagne. Dit geldt ook voor NSC-leider Eddy van Hijum, die ondanks de 0 tot 1 zetel(s) in de peilingen toch bij de grote partijen mag meedoen vanwege de huidige 20 Kamerzetels. Lijsttrekkers van de grote partijen in de peilingen treffen elkaar onder meer in debatten over asiel/migratie (Rob Jetten vs Geert Wilders) en leiderschap (Henri Bontenbal, Frans Timmermans en Geert Wilders).
Lijsttrekkers tijdens het debat bij het Jeugdjournaal, afgelopen zondag.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC