Kan de Spaanse premier Pedro Sánchez door? Dat is de vraag, nu een van zijn bondgenoten, de Catalaanse partij Junts, haar steun voor zijn regering intrekt. Waarom doen de Catalanen dit? En betekent dit dat er nieuwe verkiezingen komen? Vijf vragen.
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij woont in Madrid.
Waarom is de Spaanse politiek in crisissferen?
Kort samengevat: de Spaanse regering is haar parlementaire meerderheid kwijt. Sinds haar aantreden in november 2023 leunt de derde regering van de sociaal-democraat Sánchez op de gedoogsteun van een bonte club van kleine partijen. Zonder de steun van al deze partijen komt Sánchez niet aan meerderheden voor het aannemen van wetten.
Een van deze partijen, Junts per Catalunya (Samen voor Catalonië, kortweg Junts), trok maandag haar steun aan de minderheidsregering in. ‘We zijn niet bereid om een regering te blijven steunen die Catalonië niet steunt’, kondigde de leider van Junts, Carles Puigdemont, het besluit aan.
Wie is Carles Puigdemont ook alweer?
Al bijna tien jaar weet de Catalaanse bakkerszoon zijn stempel te drukken op de Spaanse politiek. In 2017 organiseerde hij als regiopresident van Catalonië het illegale referendum over het uitroepen van een onafhankelijke republiek. Toen dat mislukte en de Spaanse justitie keihard ingreep, sloeg Puigdemont op de vlucht naar Brussel.
Ook in dat ballingschap is Puigdemont een factor van belang gebleven. Een deel van de Catalanen is hem blijven zien als het boegbeeld van de afscheidingsbeweging. In oktober vorig jaar nam hij bovendien opnieuw het voorzitterschap van de partij Junts op zich.
Officieel wordt Puigdemont echter nog steeds gezocht door justitie. Een poging van premier Sánchez om de ex-regioleider amnestie te verlenen, als onderdeel van de normalisering van de situatie in Catalonië, is vooralsnog afgewezen door de rechter. Daardoor kan Puigdemont nog altijd geen voet zetten op Spaans grondgebied zonder te worden gearresteerd.
Waarom trekt zijn partij haar gedoogsteun in?
Volgens Junts komt Sánchez de beloftes niet na die hij bij het sluiten van het gedoogakkoord in 2023 heeft gedaan. Eén van deze beloftes is de amnestie, hoewel het hier dus de rechter is die dwarsligt. Een ander pijnpunt is het uitblijven van de status van officiële EU-taal voor het Catalaans. Volgens Junts heeft de regering niet voldoende haar best gedaan in Brussel om andere EU-landen daarvan te overtuigen.
Maar wat zeker ook meespeelt, is dat Junts de hete adem in haar nek voelt van een nieuwe partij aan het Catalaanse onafhankelijkheidsfront. Deze radicaal-rechtse partij met de naam Aliança Catalana klimt snel in de peilingen. Door te breken met de regering wil Puigdemont zijn kiezers duidelijk maken dat ze voor verzet tegen Madrid nog steeds bij hem moeten zijn.
Voordat de breuk officieel is, moeten de leden van Junts donderdag overigens nog wel hun goedkeuring verlenen. Die stemming lijkt een formaliteit te zijn.
Betekent dit dat de regering is gevallen?
Dat niet. Daarvoor moet er eerst een meerderheid zijn voor een motie van wantrouwen tegen de regering. Het is vooralsnog onwaarschijnlijk dat Junts zo’n motie steunt. Dat de Catalanen niet meer geloven in de samenwerking met Spaans links, wil zeker niet zeggen dat ze in zee gaan met Spaans rechts. De meeste partijen op de rechterflank willen het zelfbestuur van de Catalanen juist inperken.
Wel wordt het voor Sánchez nog moeilijker om beleid te maken. Zijn regeringscoalitie is al geen toonbeeld van stabiliteit: zo slaagde de premier er de afgelopen twee jaar niet in om een nieuwe staatsbegroting door het parlement te loodsen. Door de breuk met Junts is de kans dat dat voor 2026 wel lukt nihil. Hierdoor kan de regering geen geld vrijmaken voor nieuwe initiatieven.
Hoe heeft de regering gereageerd?
Vrij laconiek. Op korte termijn verandert er weinig, stelde een regeringsbron dinsdag in dagblad El País: Junts lag de afgelopen tijd toch al vaak dwars bij de behandeling van wetsvoorstellen. ‘We zullen moeten vechten voor elke stemming (...) en de begroting gaat het niet halen. Oftewel: de situatie die we al hadden.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant