La Fenice De Italiaanse dirigent Beatrice Venezi (35), die dicht bij de rechtse regering-Meloni staat, is voorgedragen als de nieuwe muzikale directeur van het beroemde opera-orkest La Fenice in Venetië. Het orkest vindt echter dat ze te weinig ervaring heeft.
Dirigent Beatrice Venezi tijdens een concert in het Taormina Film Festival in 2023.
„Beatrice Venezi is een jonge, blonde vrouw die graag dirigeert in een mooie jurk, maar ons verzet is niet seksistisch”, verzekert Marco Trentin, vakbondsafgevaardigde bij La Fenice en al 35 jaar cellist van het beroemde Venetiaanse opera-orkest. „Dit draait ook niet om haar rechtse politieke voorkeur. Ze heeft gewoon niet de juiste ervaring als dirigent.” Aan de telefoon legt hij uit waarom de gemoederen rond Venezi nu al wekenlang zo hoog oplopen in de Dogestad.
Muzikanten, koorleden, administratieve medewerkers en technici verzetten zich tegen de voordracht van Beatrice Venezi als muzikaal directeur bij La Fenice, een van de meest prestigieuze operahuizen ter wereld. Ze verwijten artistiek directeur Nicola Colabianchi dat hij zonder overleg de 35-jarige Italiaanse dirigent besloot aan te stellen aan het hoofd van een orkest dat zich helemaal niet door haar wil laten leiden.
Een muzikaal directeur – een functie die in Venetië al meer dan tien jaar niet was ingevuld – heeft een nog ruimere rol dan die van chef-dirigent. Het gaat ook om een managersfunctie, naast de artistieke leiding van het operahuis. Op dit moment in haar carrière is Venezi daar absoluut nog niet klaar voor, zeggen de driehonderd medewerkers van La Fenice, en ze krijgen daarbij de steun van andere grote Italiaanse operahuizen.
Ook Italiaanse muziekcritici, zoals Alberto Mattioli van de krant La Stampa, menen dat Venezi’s cv niet voldoet. In de onlinekrant Il Post wijst Mattioli erop dat de dirigent geen ervaring heeft bij internationaal gerenommeerde operahuizen zoals de Scala in Milaan of het Londense Royal Opera House, een ‘must’ voor een topfunctie bij La Fenice. Venezi’s enige relevante ervaring buiten Italië is als gastdirigent bij het Teatro Colón in Buenos Aires, dat sinds de jaren zestig buiten Argentinië geen prominente rol meer speelt.
Topposities in de Italiaanse cultuurwereld zijn ook politieke benoemingen, en Venezi heeft gezien de huidige regering de juiste politieke kleur. Haar vader was een leider van de neofascistische partij Forza Nuova, zelf staat Venezi zeer dicht bij premier Giorgia Meloni’s Fratelli d’Italia, de radicaal-rechtse partij die uit het neofascisme ontstond.
Culturele topposities zijn belangrijk voor politieke partijen, zegt cellist Trentin, omdat „ze grote zichtbaarheid opleveren”. Radicaal-rechts vindt al jaren dat links in de cultuurwereld een monopolie heeft en zo het nationale gesprek domineert. De rechtse regering van Giorgia Meloni is erop gebrand de „culturele hegemonie van links te doorbreken”, zoals vaak wordt herhaald. Dat gebeurt nu via politieke benoemingen bij tv en elders in de media, maar ook in de filmindustrie of de klassieke muziek.
Vroegere regeringen deden niet anders. Alleen, premier Meloni en haar partij zeggen wel vaak dat Italië moet veranderen in een ‘meritocratie’, waarbij een kandidaat een functie krijgt op basis van eigen verdiensten, niet dankzij de juiste contacten. De muziekwereld komt nu zo sterk in opstand, omdat Venezi’s verdiensten ter discussie staan. „Dit gaat niet om gender of leeftijd, want we hebben al eerder met heel bekwame vrouwelijke dirigenten samengewerkt”, zegt cellist Trentin. Volgens de muzikanten van La Fenice kan Venezi best groeien als dirigent – alleen is het nu nog te vroeg. De vraag rijst wel of de carrière van Venezi die voor de leeuwen is gegooid, de hetze overleeft.
Aan de top van de Italiaanse klassieke muziek zijn vrouwen ondervertegenwoordigd. Pas drie jaar geleden kreeg de Oekraïense Wagnerkenner Oksana Lyniv als eerste vrouw de muzikale leiding van een Italiaans opera-orkest, bij het Teatro Comunale in Bologna. „Die vraag kwam van het orkest zelf”, zei Lyniv toen tegen NRC.
Hoe anders is dat in Venetië. „Koor, orkest en dirigent moeten elkaar sterk aanvoelen, harmonie is zo belangrijk”, zegt cellist Marco Trentin. „Maar wij kénnen deze vrouw niet. Tijdens de pandemie hebben we één keer, met een beperkte muzikale bezetting en zonder publiek, samengewerkt voor een stuk van welgeteld acht minuten.”
Het orkest stelde recent voor met Venezi samen te werken, om haar zo als kandidaat te wegen. De reactie van bovenaf luidde dat Venezi’s voordracht er sowieso zou komen, ongeacht het oordeel van het orkest. En nu staat Teatro La Fenice dus in de schijnwerpers met dit hoog oplopende conflict: de eerste opvoering van ‘Wozzeck’ door Alban Berg, gepland op 17 oktober, werd geannuleerd door een staking van het orkest. Een nieuwe actie volgt mogelijk in november. De actievoerders eisen dat Venezi’s voordracht wordt ingetrokken en dat artistiek directeur Nicola Colabianchi opstapt.
Beatrice Venezi zwijgt, om de polemiek niet verder te voeden. In een schriftelijke reactie aan NRC erkent Colabianchi dat hij wat betreft Venezi’s voordracht niet heeft gewacht op overleg met het orkest, „zoals ik wel had beloofd en ook van plan was”. Hij hoopte dat er nadien nog ruimte zou zijn voor overleg „aangezien de officiële benoeming pas plaatsvindt in oktober 2026”. Net als het ministerie van Cultuur, geleid door de Meloni-getrouwe Alessandro Giuli, blijft Colabianchi achter Venezi staan. Volgens hem kan „haar profiel vernieuwing en frisheid brengen”.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden