Een vrouw werkt al decennia bij een hogeschool. Zodra er binnen het team wordt gesproken van sociale onveiligheid, wordt de vrouw naar huis gestuurd en ontspoort de situatie. De rechter ontrafelt hoe de hogeschool in dit proces fout op fout stapelde.
Een nu 57-jarige vrouw gaat in 1994 aan de slag bij een hogeschool. Lange tijd leidt ze het onderwijsbureau van de faculteit Business en Economie. Als in 2019 Finance & Accounting niet goed loopt, neemt de vrouw dat cluster als opleidingsmanager onder handen, naast haar baan als hoofd onderwijsbureau. In die tijd krijgt ze steeds positieve beoordelingen. Wel wordt haar – directe – communicatiestijl als punt van aandacht genoemd. Ook in juli 2023 wordt haar functioneren als goed beoordeeld.
Uit een medewerkerstevredenheidsonderzoek in dat najaar blijkt dat het cluster nog steeds niet lekker loopt, medewerkers zijn ontevreden over de samenwerking. Haar direct leidinggevende meldt haar dat hij signalen heeft ontvangen dat medewerkers sociale onveiligheid ervaren met betrekking tot haar. Dit gesprek vindt plaats vlak voor zij een wat langere vakantie heeft. Ze geeft aan dat de kritiek hard aankomt en dat dit zeker niet haar bedoeling is. Ze spreken af er na haar vakantie, begin januari, op terug te komen.
Tijdens haar afwezigheid spreken vier docenten, naar eigen zeggen namens 13 of 15 van de 75 docenten, onder meer over haar. Reden voor de direct leidinggevende om meteen op de eerste dag na haar vakantie, 8 januari, om 9.00 uur een gesprek met haar te plannen. Daarin krijgt ze te horen dat haar situatie onhoudbaar is geworden. Twee dagen later wordt ze op non-actief gesteld. De vrouw vraagt herhaaldelijk om concreter aan te geven waar de klachten over gaan, maar krijgt geen antwoord. In eerste instantie wil haar baas ook geen onderzoek – ‘zorgt alleen maar voor meer onrust’ – maar eind februari kondigt de hogeschool toch een onafhankelijk onderzoek aan.
Uiteindelijk pas in oktober krijgen maar liefst honderd medewerkers een mail dat er een onderzoek komt naar sociale veiligheid met betrekking tot de vrouw. Om de objectiviteit te waarborgen, zal een advocatenkantoor het onderzoek doen, schrijft haar leidinggevende.
Het kantoor spreekt dertien mensen die deels positief en deels negatief verklaren over de vrouw. Verschillende positieve reacties per mail zijn niet meegenomen in het rapport. Een van de geïnterviewden noemt de vrouw een concentratiekampbewaakster, maar zegt erbij dat hij haar nog een streek wilde leveren. Ook spreekt hij kwaad van een andere collega omdat die hem wat „geflikt had”. Conclusie van het rapport: „Er is sprake van grensoverschrijdend gedrag door [de vrouw]. Niet is vastgesteld dat er sprake is van agressie en geweld of seksuele intimidatie. Wel is het aannemelijk dat er sprake is van intimidatie, pesten en machtsmisbruik van de zijde van [de vrouw].”
De hogeschool en de vrouw komen tegenover elkaar te staan in de rechtbank van Amsterdam. De hogeschool wil de arbeidsovereenkomst ontbinden, vooral vanwege een verstoorde arbeidsrelatie. De vrouw erkent de verstoorde verhouding, maar geeft aan dat zij daar niets aan kan doen, zij eist een billijke vergoeding van ruim een miljoen, omdat ze, als dit niet gebeurd was, tot haar pensioen bij de hogeschool was gebleven en nu beschadigd is, en moeilijk een andere baan zal vinden.
Dat de arbeidsrelatie verstoord is en dat beide partijen uit elkaar moeten, is voor de rechter duidelijk. Voor een billijke vergoeding moet de hogeschool ernstig verwijtbaar hebben gehandeld. En dat is zo, zegt de rechter. De vrouw heeft vrijwel geen ruimte gekregen haar visie op de situatie te geven, kreeg niet te horen wat haar kwalijk werd genomen, de hogeschool heeft de eigen interne regelingen niet gevolgd door meteen een extern onderzoek aan te kondigen. Het onderzoek liet eerst al onnodig lang op zich wachten en werd vervolgens ook nog uitgevoerd door een advocatenkantoor, en niet door een gespecialiseerd onderzoeksbureau. Door de selectieve manier waarop het kantoor reacties wel of niet meenam, ontstaat bij de rechter de indruk dat dit onderzoek vooral bedoeld is om bewijs te verzamelen tegen de vrouw. De billijke vergoeding wordt dan ook toegekend, maar de rechter komt daarvoor uit op 350.000 euro.
De hogeschool heeft op verschillende punten buitengewoon onzorgvuldig gehandeld, zegt hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, Evert Verhulp. „Ze hebben deze vrouw heel lang laten bungelen. In januari is ze geschorst en het onderzoek kwam pas in oktober. En wat zijn de klachten? Voor haar was dat niet duidelijk. Was ze te direct? Dat kun je vervelend vinden, maar dat is geen disfunctioneren. Het kan dat deze vrouw niet deugt, maar dat weten we niet, want er is geen degelijk onderzoek.” Dat het onderzoek is uitbesteed aan een advocatenkantoor, frappeert Verhulp dan ook zeer. „Het rapport is gekleurd en onzorgvuldig. Advocaten zijn per definitie niet objectief, dat vraagt hun beroep van ze, dat is prima, maar laat ze geen onafhankelijk onderzoek doen. Het is nogal wat wat er over haar wordt geschreven, maar dat wordt niet onderbouwd in het onderzoek.”
Als de hogeschool hier zo duidelijk in de fout is gegaan, hoe kan de rechter dan een veel lagere billijke vergoeding toekennen dan wat de vrouw vraagt? „Ja, hoe bereken je de schade die de werkgever heeft veroorzaakt? Is dit bedrag voldoende om leed te compenseren? Weten we niet. Het is geen verwijt aan de rechter, maar aan de wetgever. Het is abracadabra wat hier gebeurt, dat zie je vaker, we weten het gewoon niet precies.”
Rechtbank Amsterdam, 30 juni 2025 (gepubliceerd 5 september). ECLI:NL:RBAMS:2025:6218
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt