Sinds 1 mei biedt de Bibliotheek Rotterdam als eerste in Nederland een gratis lidmaatschap aan alle inwoners. De Volkskrant ging een kijkje nemen in de aanzienlijk vollere bibliotheek.
Op de eerste verdieping van de Centrale Bibliotheek in Rotterdam zitten donderdagochtend twee mannen tegenover elkaar aan een tafel. De spanning in hun schaakspel contrasteert met de verder nog uitgestorven ruimte. Het zijn Sam Teimouvian (32) en zijn schaakvriend. Een paar weken eerder leerden de twee elkaar – al schakend – kennen in dit gebouw.
Teimouvian is een graag geziene gast in de bibliotheek, die hij meerdere keren per week bezoekt: ‘Het is een fantastische plek. Je kunt hier zoveel doen: een spelletje spelen, mensen ontmoeten of boeken lenen. En dan ook nog gratis.’
Hij doelt op het gratis lidmaatschap dat Rotterdam sinds 1 mei aanbiedt aan alle inwoners, als eerste in Nederland. Dat blijkt een succes: in de eerste vijf maanden meldden 12.500 Rotterdammers zich net als Teimouvian voor het abonnement waarmee ze kosteloos zes boeken per jaar kunnen lenen.
Lezers die meer dan zes boeken per jaar verslinden, kunnen een betaald abonnement kiezen. Die optie maakte de bibliotheek aantrekkelijker door leden de mogelijkheid te geven hun abonnement maandelijks te betalen én op te zeggen. Voor 4 euro per maand mogen onbeperkt boeken mee naar huis.
De nieuwe aanwas van de bibliotheek bestaat grotendeels uit Rotterdammers die voor het eerst lid werden, ruim 6.800. Daarnaast meldden oud-leden zich opnieuw en stapten leden van wie het al bestaande abonnement afliep over op de nieuwe gratis optie. In totaal heeft de Bibliotheek Rotterdam nu 114.000 leden, verspreid over 23 vestigingen.
Bijvangst is dat het aantal betalende leden in dezelfde periode óók toenam. ‘We merken regelmatig dat het gratis abonnement mensen zo goed bevalt dat ze overstappen op de betaalde versie om meer te kunnen lenen’, vertelt Alice Vlaanderen, directeur van de Bibliotheek Rotterdam.
Als de bibliotheekdirecteur de ledencijfers onder de loep neemt, ziet ze vooral een toename in het aantal jongeren dat lid is geworden. ‘Tot hun 18de leenden zij sowieso al gratis, maar daarna raakten we ze kwijt, terwijl in die periode de leesvaardigheid vaak afneemt. Nu blijven ze lid.’
Vlaanderen merkt dat al die nieuwe (jonge) leden veel lezen, méér dan leden die vroeger het basisabonnement hadden. ‘Het is terug te zien in de lange wachtlijsten voor populaire boeken en een toegenomen vraag naar young adult en Engelstalige boeken. We moeten onze collectie aanvullen.’
Gelijktijdig met de invoering van het gratis lidmaatschap schafte de bibliotheek ook haar boetesysteem af. Hierdoor wordt het te laat inleveren van boeken niet langer financieel bestraft. Voor het plan trok de gemeente 100.000 euro uit.
‘De beleidswijziging moet drempels wegnemen voor een bezoekje aan de bibliotheek’, zegt cultuurwethouder Said Kasmi (D66). ‘We leven in een snel veranderende wereld die continue toegang tot kennis vereist en burgers die participeren. De bibliotheek moet daarin een basisvoorziening zijn, geen luxe.’
De wethouder benadrukt dat een op de vijf Rotterdammers laaggeletterd is en de armoedecijfers in de stad hoog zijn. Daarom is hij extra blij dat de bibliotheek erin is geslaagd juist deze groep te bereiken: ‘We zien een bovengemiddeld aantal nieuwe leden uit wijken op de zuidoever, waar deze problematiek relatief veel speelt. Dat heeft ons positief verrast.’
De positieve cijfers uit Rotterdam staan niet op zichzelf, maar passen binnen een landelijke trend. Uit cijfers over 2024 van de Koninklijke Bibliotheek en het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat bijna driekwart van de Nederlandse jeugd lid is van de bibliotheek; nog nooit was dat aantal zo hoog. Het totaal aantal leden groeide ook, evenals het aantal vrijwilligers en de hoeveelheid activiteiten.
Toch behoort Nederland binnen Europa tot een minderheid van landen waar inwoners moeten betalen voor het gebruik van de bibliotheek: in de meeste landen, waaronder Frankrijk, Italië en Spanje, is een lidmaatschap volledig gratis. Kinderen kunnen in heel Nederland wel gratis boeken lenen en in veel gemeenten gelden reductietarieven voor jongvolwassenen en mensen met een kleine portemonnee. De rest van het land betaalt gemiddeld rond de 55 euro per jaar voor een lidmaatschap.
Het Rotterdamse succes is ook in Den Haag niet onopgemerkt gebleven. Het leidde tot Kamervragen van Mohammed Mohandis (GroenLinks-PvdA) waarop het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap beloofde onderzoek te doen naar de meerwaarde van gratis bibliotheeklidmaatschappen. Eind dit jaar worden de resultaten verwacht.
Vlaanderen en Kasmi spreken de hoop uit dat zij aan de wieg van een landelijke beleidsomslag staan. Ze benadrukken dat de bibliotheek meer is dan een plek om boeken te lenen. Vlaanderen: ‘Het is de huiskamer van onze stad. Mensen kunnen hier laagdrempelig kennismaken met cultuur, elkaar ontmoeten en cursussen volgen. Ze leren de wereld om zich heen begrijpen.’
Aan de schaaktafel op de eerste verdieping tuurt Teimouvian met de handen in het haar naar de zwart-witte vakjes voor hem. Zijn tegenstander heeft een zet gedaan die hem zichtbaar in verlegenheid brengt. De ruimte om hem heen is inmiddels volgestroomd; er is geen lege stoel meer te bekennen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant