Simon Otjes, politicoloog, zette vorige week dinsdag zijn voorspelling van de verkiezingsuitslag op Bluesky: PVV 34 zetels, CDA 24, GroenLinks-PvdA 23, D66 16, VVD 13. Hij doet mee aan een poule met zo’n dertig collega’s van het Instituut Politieke Wetenschap aan de Universiteit Leiden. In november vorig jaar had hij als enige de overwinning van Trump helemaal goed voorspeld, voor élke staat in de Verenigde Staten. De prijs staat in zijn boekenkast: een beeldje van een duim omhoog.
In het boek Thinking fast and slow liet psycholoog en Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman zien dat de voorspelling van een expert net zo weinig zegt als de voorspelling van wie dan ook. Het maakt wel uit, bleek uit het Amerikaanse onderzoek The Good Judgement Project, of iemand durft te twijfelen aan z’n ideeën. Die zit vaker goed met een voorspelling dan een enorme expert die overtuigd is van zichzelf.
Simon Otjes zei donderdagmiddag tegen mij dat hij de Peilingwijzer erbij had gepakt, het gewogen gemiddelde van twee peilingen, en daar statistische analyses op had uitgevoerd. Hij was ook afgegaan op zijn intuïtie. „En je moet er emotioneel zo neutraal mogelijk naar kijken.” Hij bedoelt: vergeet je vooroordelen, denk niet aan wat je graag wílt dat de uitslag is. Dat was, denkt hij, wat zijn collega’s op de universiteit zo moeilijk vonden bij het voorspellen van de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen.
Het is niet zo dat Otjes overtuigd is van zichzelf. In november 2023 kwam de overwinning van de PVV voor bijna iedereen onverwacht. Ook voor hem. Wie het wel had zien aankomen, zegt hij, was Joost van Spanje, hoogleraar politiek aan de Royal Holloway University of London. „Die moet je bellen.”
Joost van Spanje onderzocht hoe gevestigde partijen in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog zijn omgegaan met partijen die worden gezien als radicaal of extreem. Het lukte de gevestigde partijen alleen om die klein te houden, zag hij, door standpunten van hen over te nemen én door te weigeren om met hen samen te werken. Als je hen alleen ging imiteren, was dat effect er niet. En ook niet als je hen alleen maar uitsloot. Het moest allebei. Zo deden, zegt Van Spanje vrijdag door de telefoon, sociaal-democratische partijen het in de Koude Oorlog met de communisten. De VVD deed jarenlang hetzelfde met de PVV.
Van Spanje vond het „stupide” van VVD’er Dilan Yesilgöz om de PVV in 2023 niet meer uit te sluiten. Hij voorspelde zo’n week of zes voor de verkiezingen dat de PVV zou winnen. Al zei hij toen niet: de PVV haalt 37 zetels. Nu Wilders wel weer wordt uitgesloten denkt Van Spanje: 37 zetels, dat lukt vast niet meer. Maar hij denkt ook dat er misschien veel mensen zijn die Wilders nog steeds „belangrijk en machtig” vinden en ervan uitgaan dat de VVD hem voor de derde keer „in de armen sluit”.
Dat Simon Otjes wel een zetelaantal noemt, vindt Joost van Spanje „dapper”. Die bel ik deze maandag opnieuw, hij moet hard lachen. „Loop ik op een landmijn?”
En nee, hij wil zijn voorspelling níét aanpassen. „De schoonheid ervan is juist dat je ’m doet met beperkte informatie, in alle bescheidenheid.” Hij rekent al op „wijsheid achteraf”. Er zullen, zegt hij, vast mensen zijn die zeggen: ‘Die Otjes zat ernaast hè, met zijn voorspelling.’
„Dan denk ik: en waar was die van jou?”
Petra de Koning doet elke dinsdag verslag over de Haagse politiek (p.dekoning@nrc.nl)
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC