De Israëlische oppositieleider Yaïr Golan wordt in eigen land verguisd als landverrader én gevierd als volksheld. De voormalige nummer twee van het leger was onlangs in Amsterdam. ‘Zolang Netanyahu het land leidt, zal het nooit tot echte vrede komen.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
Het is een opmerkelijk cv voor iemand die ‘een landverrader’ wordt genoemd. Yaïr Golan (63) is de tweede man van het Israëlische leger geweest, ontpopte zich tijdens de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 tot een volksheld en is nu leider van de linkse oppositiepartij Democraten.
Toch weet de Israëlische regering steeds weer nieuwe woorden te vinden om Golan in diskrediet te brengen – vermoedelijk omdat hij de vinger constant op de zere plek legt. Een half jaar geleden bijvoorbeeld waarschuwde hij dat Israël op het internationale toneel ‘een paria’ dreigde te worden en zei hij dat ‘een gezond land geen burgers en baby’s vermoordt als hobby’.
De regering steigerde. Golan was ‘een antisemiet’ die ‘bloedsprookjes’ vertelde, hij moest ‘een psychiater bezoeken’ en ‘ondervraagd worden door de binnenlandse veiligheidsdienst’. De grootste pijn zat bij zijn opmerking over die soldaten en premier Benjamin Netanyahu sprak van ‘schandalige ophitsing’ tegen de beste zoons en dochters van Israël die het land verdedigen tegen de vijand. ‘Maar het ging niet over de soldaten’, reageert Golan kalm. ‘Het ging om de regering die deze oorlog maar liet voortduren, die de gijzelaars in de steek liet en kinderen van de honger liet omkomen.’
Maar er zijn talloze video’s van Israëlische soldaten die juichen bij de vernietiging van Gaza, die zich misdragen in moskeeën en Palestijnse slachtoffers beschimpen. Wat doet dat dan met u?
‘Dat is afschuwelijk. Verwoestend. Maar ik geloof dat het uitzonderingen zijn. Daarom is het van groot belang dat deze incidenten door Israël worden onderzocht en dat de schuldigen worden bestraft. Het is niet alleen van moreel belang, we moeten ook aan de internationale gemeenschap laten zien dat Israël zich aan de wet houdt, dat wij dit niet goedkeuren.’
Golan, rechte rug, onderzoekende ogen, zit in een café aan de Amsterdamse Dam, met uitzicht op een wapperende Palestijnse vlag van activisten. Hij is als leider van de Israëlische Democraten, een partij die vorig jaar ontstond uit een fusie tussen de sociaal-democratische Arbeiderspartij en het links-seculiere Meretz, een paar dagen op bezoek in Nederland voor een congres. Natuurlijk is hij blij dat er eindelijk een bestand is gekomen, maar ‘deze deal had er een jaar eerder kunnen zijn’, zegt hij. ‘Dan was er een hoop minder lijden geweest.’
Gelooft u dat dit plan uiteindelijk vrede zal opleveren?
‘Voor echte vrede is nog een lange weg te gaan en zolang Netanyahu het land leidt, zal het nooit zover komen. Het is bizar dat onze premier de oorlog maar liet voortduren en geen eigen visie op een diplomatiek vervolg ontwikkelde. Daarom is de Amerikaanse president Trump in het vacuüm gestapt en heeft hij Netanyahu gedwongen om dit stappenplan te ondertekenen.
‘Maar dit plan zal geen einde maken aan de rol van Hamas. We zien het nu al in de Gazastrook: Hamas valt andere milities aan en probeert de distributie van hulp onder controle te krijgen en er is geen enkel internationaal handhavingsmechanisme om hen tot ontwapening te dwingen. Sterker: de drijvende krachten achter het stappenplan zijn Turkije en Qatar, landen die Hamas de afgelopen jaren juist hebben gesteund en gefinancierd.
‘Netanyahu heeft een prachtige kans laten schieten: Hamas heeft zware klappen gekregen, Assad is uit Syrië verdreven en Hezbollah is verzwakt, evenals Iran en de Houthi’s. Dit was bij uitstek de tijd om zelf het initiatief te nemen en samen met pragmatische, gematigde landen in de regio een alliantie te vormen, om samen de toekomst van de regio vorm te geven.’
Volgens u kan er alleen vrede komen als de Palestijnen hun eigen staat krijgen. Dat is een zeldzaam geluid in Israël.
‘Maar als mensen hun kinderen veilig willen laten opgroeien, is het de enige weg. Extreemrechtse partijen willen Palestijns gebied annexeren, maar daar wonen ook vijf miljoen Palestijnse inwoners. Het lijkt mij juist een antizionistische gedachte om die in een Joodse staat op te nemen. En het is absurd om te denken dat je het conflict wel kunt ‘managen’ zoals Netanyahu altijd heeft gedaan – dat heeft uiteindelijk tot de aanval van Hamas geleid.’
Met zijn scherpe tong heeft Golan in het verleden al vijanden gemaakt. Zijn ster rees snel nadat hij in 1980 was toegetreden tot het leger, maar tegelijkertijd werd duidelijk dat hij graag naar eigen inzicht handelde – soms tot grote onvrede van zijn superieuren. Zo sloot hij in 2006 een deal met kolonisten om een markt in Hebron die zij hadden bezet te ontruimen, zonder zijn commandanten hierover te informeren. En aan het begin van de Syrische burgeroorlog, toen president Assad zijn eigen bevolking bombardeerde, gaf Golan op eigen houtje opdracht gewonden naar een Israëlisch ziekenhuis te brengen dat aan de grens was opgezet.
Desondanks groeide Golan uit tot de tweede man binnen het leger, maar in 2016 vergooide hij zijn kans om ooit stafchef te worden. Op de dag dat Israël de slachtoffers van de Holocaust herdenkt, zei Golan in een toespraak dat Israël zo intolerant was geworden ten opzichte van de Palestijnen, dat het herinneringen opriep aan Duitsland in de jaren dertig. Zowel rechtse partijen als het politieke midden reageerden furieus: alleen ‘linkse landverraders’ zouden zulke woorden in de mond nemen.
Op 7 oktober 2023 verwierf Golan echter een heldenstatus. Toen die ochtend het luchtalarm klonk, trok hij zijn oude uniform aan, stapte in zijn Japanse autootje en leende een vuurwapen in een kazerne. Hij had gehoord dat jongeren zich in de velden rondom een festivalterrein probeerden te verstoppen voor Hamasstrijders, en Golan ging hen halen. Terwijl het leger zich nog niet liet zien, laadde Golan zijn autootje meermaals vol doodsbange jongeren en bracht hen naar veilig terrein.
Een jaar later werd hij gekozen als leider van de Arbeiderspartij – ooit de belangrijkste partij van Israël, die vele bekende leiders heeft voortgebracht – en zette vervolgens de fusie met Meretz voort. Aan hem nu de schone taak om Israël ervan te overtuigen dat links zionisme het land nog iets te bieden heeft.
De Democraten hebben nu 13 zetels in de peilingen (van de 120), maar stel dat u de absolute meerderheid behaalt, wat zou u dan direct veranderen?
‘De grootste dreiging voor Israël komt momenteel niet van buitenaf, maar van antidemocratische binnenlandse krachten. Pas als onze democratie op orde is, kunnen we ook andere beslissingen nemen, dus ik zou zo veel mogelijk wetten invoeren die het democratische systeem sterker maken. We hebben een goede grondwet nodig, die heeft Israël nu niet, en daarin zou bijvoorbeeld moeten staan dat een premier niet langer dan twee jaar mag dienen en niet verdacht mag worden van corruptie. Daarnaast zou ik dus samen met de gematigde Arabische landen in onze regio werken aan een gezamenlijke toekomst.’
De tweestatenoplossing maakt daar volgens u deel van uit. Hoe ziet u dat voor zich?
‘Het gaat allemaal om hoop. Ons land is diep getraumatiseerd en dreigt daarin te blijven hangen, terwijl we stappen vooruit moeten zetten. De twee volken moeten gescheiden van elkaar leven, terwijl de veiligheid voorlopig in handen van Israël blijft. We kunnen geen risico’s nemen met terrorisme en in Israël moet het vertrouwen eerst hersteld worden voordat we een volgende stap kunnen zetten.’
En hoe zit het dan met het vertrouwen onder de Palestijnen?
‘Zij zullen eerst moeten laten zien dat ze daadwerkelijk de goede kant op willen gaan.’
Hoe kunnen de Palestijnen Israël vertrouwen? Zij leven al decennialang onder een bezetting en er zijn de afgelopen twee jaar tienduizenden mensen gedood.
‘De huidige regering is totaal onbetrouwbaar, zeker, maar Israël is een serieuze natie die haar beloften in het verleden altijd is nagekomen.’
Daar valt wel iets op af te dingen.
‘In het verleden heeft Israël altijd laten zien een betrouwbare partner te zijn die zich aan zijn afspraken houdt en dat moet in de toekomst weer zo zijn. Aan de Palestijnse kant konden terroristische bolwerken ontstaan, daar heeft Israël een hoge prijs voor betaald. Maar we hebben ervan geleerd en zullen de regie over onze veiligheid niet prijsgeven voordat we er zeker van kunnen zijn dat de Palestijnen ook hun verantwoordelijkheid nemen.
‘Vervolgens zijn er veel praktische problemen, we zullen nederzettingen moeten evacueren, en de grenzen van de twee landen moeten bepalen, wat bij veel mensen pijn zal doen. Netanyahu heeft Israëliërs altijd voorgehouden dat er geen vrede mogelijk is, burgers zijn dat gaan geloven. Daarom moeten we een proces van verzoening op gang brengen, de hoop voeden en laten zien dat het opgeven van land een betere toekomst voor iedereen oplevert.’
U waarschuwde er al voor dat Israël een pariastaat dreigde te worden: wat merkt u daarvan nu u zelf in Nederland bent?
‘Mijn boodschap is dat het progressieve deel van de Israëlische bevolking de steun van Europa heel hard nodig heeft en dus niet met boycots moet worden weggejaagd. Europa moet onderscheid maken tussen de regering van Netanyahu en het Israëlische volk. Uit peilingen blijkt dat 70 procent van onze bevolking geen oorlog meer wil en een diplomatieke oplossing steunt. Europa heeft wel degelijk een partner in Israël. Wij moeten met elkaar samenwerken, omdat anders alleen krachten als Trump en Netanyahu met elkaar aan tafel zitten. Maar samen kunnen we wel degelijk verandering bewerkstelligen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant