In deze rubriek schrijft politiek verslaggever Edo van der Goot wekelijks over wat hem opvalt in Den Haag. Deze week: de zoektocht naar de gamechanger. En hopelijk krijgt AI daar niets mee te maken.
Toen ik net in Den Haag kwam werken, aan het begin van de verkiezingscampagne in het voorjaar van 2017, merkte ik iets vreemds op. Er werd gezocht naar een gamechanger. "Heb jij de gamechanger al gezien?" "Misschien komt de gamechanger morgen bij het debat."
Ik kende het begrip vaag, maar had het nooit in verband gebracht met de politiek. Even voor de duidelijkheid: het gaat om een onverwachte gebeurtenis waardoor de situatie totaal verandert. In dit geval dus in de campagne.
Het is natuurlijk mooi als je het onverwachtse kunt voorspellen of anders direct kunt benoemen en duiden. Zodoende werd ik al snel betrokken in het Haagse gezelschapsspel Zoek de gamechanger.
In 2017 draaide dat om een Turkse minister die vlak voor de verkiezingen in Nederland campagne wilde voeren voor een referendum in Turkije. Het draaide uit op een diplomatieke rel waarbij de Turkse minister het land werd uitgezet.
Het kwam VVD-leider en tevens premier Mark Rutte niet slecht uit. Hij profileerde zich zonder enige moeite als strenge staatsman die daadkrachtig optrad.
In de gangen bij andere partijen werd met jaloezie gekeken naar hoe Rutte dit "cadeautje van de Turken" gretig uitpakte.
De verkiezingen daarop leek de magie van Rutte, sinds 2010 premier, uitgewerkt. De VVD daalde in de peilingen. Totdat de volgende gamechanger zich presenteerde: corona.
Nederland schaarde zich al snel rondom de leider in deze bange dagen. "Goed bestuur in een lastige tijd", noteerden de onderzoekers van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) over Rutte. Het vertrouwen in de politiek was zelden zo hoog. Andere tijden.
En bij de laatste verkiezingen? De meningen verschillen. Maar de onverwachte winst van Geert Wilders wordt onder meer toegeschreven aan het openzetten van de deur naar de PVV door de VVD.
Je kunt het toeval natuurlijk ook een handje helpen. Ik moest denken aan een artikel in de Volkskrant uit 2019 over de Belgische reclame- en marketingman Erik Saelens. "Campagnes voor merken en producten hebben in de regel wat tijd nodig om zich in het brein, laat staan het gevoel, van mensen te nestelen", schreef hij in zijn boek Gebrandmerkt. "Die tijd is er niet."
Saelens hielp de VVD in die tijd met de campagne. Hij adviseerde om zo snel als mogelijk met campagnevoeren te beginnen. "Direct knallen is de boodschap", schrijft Saelens. "Throw the bomb in the first day of the war!"
Toen ik Saelens vorige week sprak, keek hij tevreden terug op hoe hij de VVD destijds hielp. "De essentie was: hoe krijg je aandacht?", blikt hij terug. Hij geeft nog een advies. Niet alleen die 'eerste bom' is belangrijk, je moet daarnaast ook zorgen dat je boodschap "zo laat mogelijk in de campagne en met een zo hoog mogelijke impact" naar voren wordt gebracht.
Het is zoals met een bokswedstrijd, legt Saelens uit. "Je moet zo snel mogelijk die eerste, harde tik uitdelen. Vervolgens moet je klaar zijn om te kunnen blijven vechten."
Als we kijken naar deze campagne, kun je rustig vaststellen dat de VVD, of welke andere partij dan ook, deze lessen niet meer toepast. Waar de liberalen jaren terug het nieuws domineerden, is dat nu niet zo. Geen enkele partij heeft de eerste bom laten vallen en vooralsnog is er ook niets opgespaard waarmee de aandacht in de laatste fase wordt getrokken.
Saelens bemoeit zich ook al jaren niet meer met de Nederlandse politiek. Bovendien, zo zegt hij, zijn de VVD'ers die iets met marketing hadden, Klaas Dijkhoff en Bas Erlings, uit Den Haag vertrokken en een eigen bedrijf begonnen.
Hij denkt weleens na over een volledig AI-gedreven verkiezingscampagne voor een totaal nieuwe politieke partij. Met de Belgische verkiezingen bijvoorbeeld, die voor 2029 gepland staan. Dat is geen concreet project, maar zit nog in de fase "leuk en interessant".
Boeiend, dacht ik. Hoewel het nog allemaal ver weg lijkt. Totdat ik maandag het Volkskrant-artikel las over de twee PVV-Kamerleden die GL-PvdA-leider Timmermans in het geniep zwartmaakten met AI-foto's. Sowieso zet Wilders weleens AI-foto's op zijn X-account. Dat leidde deze zomer nog tot veel ophef.
Voor alle duidelijkheid: Saelens' ideeën staan hier helemaal los van. Ik begon alleen wel de risico's te zien. Weten we eigenlijk wat de effecten van AI zijn op democratische verkiezingen? Daar is het deze campagne niet over gegaan.
Misschien wordt het gebruik van AI wel de gamechanger van de volgende verkiezingscampagne. En dan heb ik dat nu alvast voorspeld. Maar als je kijkt naar wat AI de campagne tot nu toe heeft gebracht, hoop ik vooral dat ik er grandioos naast zit.
Jeugdjournaal Verkiezingsuitzending:
Vraag van een van de kinderen aan Yesilgöz (VVD):
"Hoe gaat u om met uw bekendheid?"
Yesilgöz:
"Vaak word ik op straat wel herkend, maar weten mensen niet precies waarvan. Laatst zei een mevrouw: 'Hé, ik ken u! U werkt toch bij Kruidvat?'"
"Toen zei ik maar: 'Ja, dat klopt.'"
Vandaag Inside met Rob Jetten (D66)
René van der Gijp:
"Wat je ziet bij die spits (Ueda van Feyenoord, red.), en dat zie je ook een beetje bij Rob Jetten, dat hij het weer heeft. Er is ook wel iets van hem af gevallen."
"Wat ook wel leuk is voor een spits natuurlijk. Als jij niet scoort, of als je er niet lekker in zit, dan word je niet serieus genomen in de Tweede Kamer."
Wilfred Genee:
"Rob werd niet serieus genomen."
Van der Gijp:
"Nu wordt die jongen wel weer serieus genomen."
Genee:
"Rob wordt weer serieus genomen."
Jetten:
"En Ueda ook."
Wat viel jou op in de politiek deze week? Laat het hieronder achter, of mail naar edo@nu.nl.
Source: Nu.nl algemeen