Grensstrijd Thailand en Cambodja bekrachtigden dit weekend onder toeziend oog van Trump hun eerder gesloten wapenstilstand. Bewoners in het grensgebied zijn de dupe van een machtsstrijd tussen politieke families in beide landen. „Wij, de gewone mensen, dragen de gevolgen.”
Het dorp Nong Chan in de grensregio tussen Thailand en Cambodja is omgeven door soldaten en versperringen nadat een conflict over de grens in de zomer escaleerde. De foto is gemaakt vanaf een Thaise militaire afzetting. Te zien zijn Cambodjaanse dorpelingen en een Cambodjaanse soldaat.
De Thaise zussen Pranee Onsrinoi (37) en Rodchana Sipsain (40) lurken in hun uitklapstoeltjes aan meegebrachte ijsthee. Achter hen bewaken Thaise soldaten de grensafzetting, een landweg die leidt naar het belegerde dorp Nong Chan in de provincie Sa Kaeo. „We zijn hier om de soldaten te steunen”, zeggen de zussen. Maar eigenlijk hopen ze dat ze hun twintig koeien terugkrijgen die ze in juli in paniek aan hun Cambodjaanse buren hebben verkocht toen een grensconflict escaleerde en ze moesten evacueren.
Cambodja en Thailand delen een grens van 817 kilometer, maar over de precieze ligging zijn ze het oneens. Deze zomer leidde een gewelddadige escalatie van het oude grensconflict ertoe dat honderdduizenden grensbewoners halsoverkop moesten vluchten, onder wie de zussen. „Wij kregen een evacuatiebevel. Omdat we niet wisten wanneer we zouden terugkomen, besloten we onze koeien te verkopen”, vertelt Onsrinoi. „We hebben ze toen voor minder dan de helft van de prijs aan onze Cambodjaanse buren in Nong Chan verkocht.”
Op 28 juli tekenden Thailand en Cambodja een wapenstilstand, die eind oktober in Maleisië werd bekrachtigd onder toeziend oog van de Amerikaanse president Trump. Maar de militairen zijn er nog. Beide landen weigeren zich terug te trekken uit vrees om grondgebied te verliezen. De huidige grens werd in 1907 vastgesteld toen Frankrijk kolonisator was van Cambodja. Thailand vocht deze grens al verschillende keren aan. In 2013 bestendigde een gerechtelijke VN-commissie de koloniale grenslijn bij de Preah Vihar-tempel in het voordeel van Cambodja, maar ze liet in het midden aan wie het omliggende gebied toebehoort.
Nadat een Thaise soldaat in juli op een landmijn stapte, escaleerde het conflict. Thailand vloog met F-16 gevechtsvliegtuigen over het grensgebied en liet bommen vallen op – naar eigen zeggen – militaire doelen. Cambodja schoot met raketten en raakte vooral burgerdoelen. Aan beide kanten sneuvelde een tiental burgers en militairen.
Achter de zussen stapt een groep dames uit een toerbus. Komol Rothai (70) is met haar oud-klasgenoten uit Bangkok naar hun geboortegrond gekomen om de soldaten een hart onder de riem te steken. Op haar hoofd draagt ze een strik in de kleuren van de Thaise vlag. Rothai is woedend over de Cambodjaanse aanvallen op Thaise burgers. „Wij willen vrede. Maar zij zijn gestart. We gaan geen grondgebied opgeven.”
Patriottische Thai bezoeken de soldaten bij de gemilitariseerde zone om hun steun te betuigen.
Als de vrouwen met andere landgenoten uit Bangkok het Thaise volkslied zingen, filmt een YouTuber het tafereel voor zijn vlog. Thaise soldaten die bij een recent geplaatste slagboom de doorgang naar Nong Chan versperren, kijken toe. Een soldaat die niet met zijn naam in de krant wil, voelt zich gesterkt door de bezoekende landgenoten. „Heel anders dan tijdens de protesten enkele jaren geleden in Bangkok, toen we demonstranten moesten verwijderen. Nu staat het volk achter ons.”
Sa Kaeo is een akkerbouwgebied met rijst- en suikerrietvelden, gescheiden door plukjes bos en fruitboompercelen. Landweggetjes doorkruisen slaperige dorpen met daaromheen bescheiden boerderijen. Soms een gebouw van baksteen, vaker een houten keet met een rommelig erf. Dat onduidelijk is waar de grens precies loopt, was nooit een probleem. Zelfs niet toen het district tijdens de wrede jaren van het Rode Khmer-regime (1975 -1979) werd overspoeld door Cambodjaanse vluchtelingen.
In de dorpen Nong Chan en het naburige Ya Kaeo wonen respectievelijk honderdveertig en veertig Cambodjaanse gezinnen die destijds veiligheid zochten en bleven om er hun leven op te bouwen. Alle bewoners van het gebied die NRC spreekt, benadrukken dat ze al generaties in goede sfeer naast elkaar leven. „Ze vestigden zich in een leeg veld,” vertelt de Thaise Sompon Pasonghong (60), die met een schoffel tegen haar schouder van haar veldje terug naar huis fietst. „We zijn al veertig jaar goede buren. We kennen elkaar.”
In juli werd de vreedzame sfeer ruw verstoord toen Cambodjaanse gezinnen te horen kregen dat ze illegaal op Thais grondgebied woonden en moesten vertrekken. Toen ze protesteerden, kregen ze bijval van Cambodjaanse militairen, die het gebied als Cambodjaans beschouwen. Sindsdien is het dorp getransformeerd in een oorlogszone. Omgeven door prikkeldraad en omringd door militairen.
. Ook Amnaj Thamtakop (67) uit het dorp Ya Kaeo kent de Cambodjaanse gezinnen. „Natuurlijk, we komen regelmatig bij elkaar over de vloer. Ze doen hier hun boodschappen. Waarom zouden we vechten?”
Volgens Thamtakop verstoren nationalistische sentimenten een heldere blik op de situatie. „Het is een conflict tussen twee leiders. De heersende klasse maakt ruzie en wij, de gewone mensen, dragen de gevolgen.” De ondernemer refereert aan de ruzie tussen de Thaise zakenman en oud-premier Thaksin Shinawatra en de Cambodjaanse leider Hun Sen. In mei belde de Thaise premier Paetongtarn Shinawatra, dochter van Thaksin, met de Cambodjaanse oud-premier (een familievriend die ze ‘oom’ noemde) in een poging het sluimerende grensconflict op te lossen.
Enkele dagen later plaatste Hun Sen het gesprek op internet, waardoor de Shinawatra-familie in Thailand in ongenade viel. Paetongtarn is uit haar ambt gezet en haar vader moest de cel in nadat hij zich eerder ziek voordeed om te ontkomen aan een al opgelegde straf. Bewoners van Ya Kaeo vermoeden dat er vooral zakelijke belangen achter het conflict zitten. „Er zijn plannen voor een casino bij Nong Chan”, vertelt één van hen. „Ik hoorde dat Cambodjanen al grond aan een Chinese zakenman hebben verkocht.”
De meeste bewoners willen alleen anoniem hun gedachten over het onderwerp delen. Politie en leger zijn corrupt. Kritiek uiten kan zware gevolgen hebben. Maar bewoners bevestigen dat zij al jaren getuige zijn van illegale activiteiten in het grensgebied. Ze vertellen hoe het leger via grenscontroles meeverdient aan smokkelactiviteiten.
De dorpelingen vermoeden dat het leger en Thaise politici controle willen over het gebied rond Nong Chan omdat er ook voor hen te verdienen valt aan een grenscasino. Het kan een plek zijn om zwart geld wit te wassen of in de casinowinsten te delen als zij een oogje dichtknijpen bij illegale activiteiten.
De casino-industrie is berucht in de regio. Cambodja is een autocratische maffiastaat, met strakke hand geleid door Hun Sen en zijn zoon premier Hun Manet. Een van de voornaamste inkomstenbronnen is de casino-industrie waar miljarden euro’s worden verdiend met prostitutie, gokken en cyberoplichting en waar naar schatting tweehonderdduizend, deels ontvoerde, regiogenoten in werken, onder wie Indonesiërs, Thai, Chinezen en Zuid-Koreanen. In gevangenschap worden ze gedwongen mensen op te lichten.
Het vermoeden van de dorpsbewoners dat de plannen voor een casino ten grondslag liggen aan het militaire getouwtrek om het dorp Nong Chan is niet uit de lucht gegrepen. Nog altijd is onduidelijk waarom Hun Sen de relatie met de Shinawatra-familie verbrak, maar de oplichtings- en casinobusiness lijkt een rol te spelen. Volgens journalisten van de Wall Street Journal die in de geldstromen van Thaksin Shinawatra doken, wordt een deel van zijn fortuin via de Cambodjaanse scamcentra witgewassen.
Analisten vermoeden dat het voornemen van Thaksins politieke partij Pheu Thai om gokken in Thailand te legaliseren de woede van Hun Sen heeft gewekt, omdat legalisering de belangen van de Cambodjaanse elite in de weg zit. Nu de innige verhouding van de Shinawatra-dynastie met Hun Sen is verbroken en de familie in Thailand politieke macht heeft verloren, zoekt Hun Sen mogelijk nieuwe contacten binnen de Thaise elite.
De Cambodjaanse ‘casinosstad’ Poipet, hier te zien vanuit Thailand.
In de Thaise grensplaats Aranyapraphet, vijfentwintig kilometer ten westen van Nong Chan, is achter een gesloten grenspost een tiental hoge gebouwen zichtbaar. Het zijn de flats van het beruchte Cambodjaanse casino- en oplichtingsstadje Poipet. Vlak na de breuk tussen Thaksin en Hun Sen vaardigde Thailand een arrestatiebevel uit voor bendeleider Kok An, bekend als ‘The Godfather van Poipet’ en eveneens een vertrouweling van Hun Sen. Kok An is gevlucht.
„Sinds juli is het stil”, vertelt taxichauffeur Uray (59), die alleen met zijn voornaam in de krant wil. Hij leunt werkeloos achterover in zijn tuktuk. Op de markt zijn de meeste luiken gesloten. Hij hoopt dat de grens snel opengaat, zodat hij weer geld kan verdienen met zijn shuttledienst van de grens naar de casino’s. Hij vertelt dat de politie sinds het conflict razzia’s uitvoert. „Ze jagen op illegale Cambodjanen.” Hij heeft met hen te doen. „Het was nooit een probleem dat ze hier werkten.”
Anek Chansonthaoh (47) is bewaker van een tweedehandskledingopslag. Eenzaam staat hij op een leeg kruispunt voor een halfbakken betonnen grensafzetting. Vanaf zijn stek loop je in tien minuten naar de casinoflats. „In juli nog wisten mensen te ontsnappen.” Hij woont pas twee jaar aan de grens en de ervaring heeft diepe indruk gemaakt. „Ik heb ze opgevangen. Ze vertelden dat hun een baan werd aangeboden en vervolgens werden ze gevangen gehouden. Ze moesten mensen geld aftroggelen. Als ze hun target niet haalden, werden ze geslagen.”
Volgens Chansonthaoh is het een publiek geheim dat stroomopwaarts aan de rivier die Cambodja en Thailand doorsnijdt nieuwe casino’s zijn verrezen. Hij hoopt dat de grens snel weer opengaat. Voor de gewone mensen, Thai én Cambodjanen. „Al mijn collega’s zijn ontslagen. De mensen die roepen dat de grens dicht moet, weten niet wat ze aanrichten.”
De dood van Thaise soldaten en burgers heeft publieke woede tegen Cambodja gewekt, vertelt de Thaise politicoloog Napon Jatusripitak aan de telefoon. De militaire en koningsgezinde elite profiteert van deze nationalistische golf. „Hoewel een dichte grens aan beide zijden veel economische schade oplevert, kan de Thaise regering het zich niet veroorloven om de grens zomaar weer te openen. Ze kunnen na alle vijandelijkheden niet zomaar toegeven aan Cambodjaanse wensen,” aldus Jatusripitak.
Daarbij is het vertrouwen tussen de landen beschadigd. Volgens Thailand probeert Cambodja delen van Thais grondgebied in te nemen. De bewering dat Cambodja maanden voor de escalatie al zijn militaire aanwezigheid uitbreidde in betwist grensgebied met loopgraven en landmijnen, wordt gestaafd door satellietonderzoek van het Australisch onderzoeksbureau ASPI. Een Thais-Cambodjaanse commissie onderhandelt over het terugtrekkingsproces, maar soepel gaat het niet. Inmiddels is na bemiddeling van een regionaal observatieteam het zwaarste Cambodjaanse geschut op de terugweg, maar Thailand heeft al aangegeven dat de huidige grensmarkeringen voorlopig zijn. Ook andere details van de vredesovereenkomst moeten nog worden uitgewerkt.
De zussen denken dat de grens voorlopig dicht zal blijven. De vriendschap met de buren is wat hen betreft voorbij. De koeien waren hun voornaamste inkomstenbron. En als ze die tegen dezelfde prijs terug kunnen kopen? „Nee, je weet nooit wat voor ziekten de koeien hebben opgelopen daar in Cambodja.”
De Thaise zussen Pranee Onsrinoi en Rodchana Sipsain komen steun betuigen aan de Thaise soldaten. Toen zij in de zomer een evacuatiebevel kregen, hebben ze hun koeien verkocht aan Cambodjanen. Nu zijn ze een inkomstenbron kwijt.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC