De afgelopen weken publiceerde de Volkskrant een serie interviews met lijsttrekkers van deelnemende politieke partijen, in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen deze week. Onze lezers reageerden kritisch, spitsvondig en veelvuldig op de opgetekende gesprekken. Een bloemlezing!
Om te beginnen een reactie op de reeks zelf: Illya Kolbeek uit Eibergen werd murw van alle verkiezingsdebatten waarbij kiezers ‘doodgegooid worden met oneliners en ingestudeerde teksten’. Kolkbeeks adviseerde kiezers dat ze beter goede journalistieke interviews konden lezen waarin de standpunten niet alleen duidelijk worden, maar lijsttrekkers ook ‘direct geconfronteerd worden met de feiten’. Deze krant was daar, volgens Kolkbeek, ‘een uitstekend voorbeeld van’, waarvan akte.
Die accollades werden bij één interview zowel hartgrondig onderschreven als weersproken: dat van FvD-lijsttrekker Lidewij de Vos. Het werd verguisd als ‘twee pagina’s suggestieve vragen waarvan de ontwijkende antwoorden klakkeloos worden overgepend’ door Rogier Wils uit Teeffelen. Jojanneke Zaad uit Sittard vond het ‘Knap dat de vragen in dit artikel langer zijn dan de antwoorden die worden gegeven’.
Datzelfde interview werd tegelijk geroemd door Geoffrey van der Maat uit Heze als ‘scherp en getuigend van een uitgebreide feitenkennis’ en ook Ika Hotsma uit Groningen deed haar ‘petje af voor jullie journalisten’ die beleefd bleven bij een gesprek wat ze typeerde als ‘nachtmerrie voor elke journalist’. Maar Van der Maat zag ook een ‘duivels dilemma’: ‘Een frontvrouw van een populistische partij aan het woord laten die termen als omvolking bezigt en die flirt met het omverwerpen van de rechtstaat, complottheorieën aanhangt en openlijk racistisch is.’ Hij vroeg zich dan ook af: ‘Zijn er grenzen waardoor dit soort politici hun recht op een podium verliezen?’ Gerrit Bremer uit Ede, daarentegen, vroeg of de interviewers niet ‘één vriendelijke vraag hadden kunnen stellen. Gewoon, voor de gezelligheid?’.
Vormkritiek was er ook op het interview met Rob Jetten en zijn typering van het Nederlandse asielsysteem als zijnde ‘kut’.‘Dat heeft zo’n jongen toch niet nodig’, schreef Joep Scheffer uit Baren in hoofdletters. Ook Jo Stanneveld en Marion Mertens uit Waterlandkerkje waren weinig gecharmeerd door het ‘vrouwonvriendelijke’ taalgebruik van Jetten. Of ze het ook inhoudelijk oneens waren, was onduidelijk.
Die inhoudelijke reactie kwam wél op de klimaatstandpunten van D66. Jetten zei niet zozeer meer te spreken over ‘de nadelen van zeespiegelstijging, maar eerder over voordelen van het isoleren van je huis voor een lagere energierekening’. Volgens Tecla Boonstra uit Amsterdam vergeet hij, wat eigenbelang betreft, te benoemen dat we ‘vooral ook het vege lijf moeten redden’. En Marien van Schijndel uit Deventer schreef over ‘Rob Jetten-moeheid’: de neiging om ‘overal met een big smile te roepen dat succes een keuze is, want het kan wel’ niet meer goed aankunnen. Hij achtte het ‘tekentafel- en express yourself-politiek verpakt in cadeau-optimisme’ die niet aansluit op de werkelijkheid.
In de reacties op Jetten wordt duidelijk dat de premiersvraag meespeelt deze verkiezingsstrijd. Michiel Ytsma uit Bilthoven stelt zich hem al voor op bezoek in Amerika: ‘Ziet u übermacho Pete Hegseth al wijdbeens zitten, terwijl ‘Bijna Slimste Mens’-Jetten de verwarde Amerikaanse president om de vinger windt met zijn charmes? Ziet u Melania al een wandeling maken in de versbetegelde rozentuin, samen met onze Argentijnse first man? Het worden gouden tijden in die nieuwe balzaal van het Witte Huis!’
‘Als Wilders wint, moet hij gewoon premier worden’, was de kop boven het interview met JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans, met vele reacties tot gevolg. Een premier heeft in Nederland veel meer macht dan vaak gedacht, denk Huub Linthorst uit Den Haag, die je niet moet geven ‘aan iemand die er te veel aan gehecht kan raken’. Wat als Wilders na de volgende verkiezingen zou weigeren een ontslagbrief aan de koning te sturen? Toos van Tuijl uit Marcelis vraagt zich af hoe dat zou moeten, Wilders als premier: ‘Een minister-president die het Torentje niet uit kan, want bedreigingen. Die niet in de Kamer zal verschijnen, want ‘nepparlement’. Die het wekelijkse gesprek met journalisten niet plaats zal laten vinden, want ‘tuig van de richel’.’
Ook op overige uitspraken van Eerdmans hadden lezers genoeg af te dingen. Zo las Cees Wildervanck uit Groningen ‘tot zijn ergernis’ diens voorstel om de gaswinning weer op te voeren. Eerdmans laat belangrijke informatie achterwege, waaronder dat veilige gaswinning in Groningen onmogelijk is, zegt Vwildervanck, verwijzend naar de factcheck van het Dagblad van het Noorden. ‘Vervelend is dat Eerdmans hier zeer wel mee bekend is, en zich dus onbetrouwbaar toont’, aldus Wildervanck.
Wil Dijkstra uit Weest verbaasde zich over de ‘grote zorgen’ die Eerdmans zegt te hebben over ‘de beknotting van de vrijheden van vrouwen bij de islam’. Dijkstra: ‘Merkwaardig dat hij desalniettemin geen probleem ziet om met de SGP in een kabinet te stappen.’ ‘Wie het begrijpt, mag het zeggen’, schreef ook Bernard Tomlow uit Utrecht daarover.
De reacties op het lijsttrekkersinterview met Chris Stoffer zelf, waren niet mals. De partijleider van de SGP begint door te zeggen dat gezinnen voor hem centraal staan. Een opmerking die ‘sympathiek kan ogen’, schrijft Lian Heinhuis, fractievoorzitter PvdA Amsterdam, ‘net als de latere opmerking over meer aandacht voor miskramen’. Daarbij moeten echter scherp houden waaróm dat gezegd wordt. Heinhuis ziet er met name de wens om vrouwen in een ondergeschikte rol te houden: ‘Dezelfde partijleider verdedigt enige alinea’s later met droge ogen dat vrouwen een andere rol hebben in de samenleving en daarom niet op de kieslijst mogen van zijn partij.’ Marcel van der Vlugt uit Limmen schrijft dat we kort kunnen zijn over de ideeën van de SGP over vrouwenrechten: ‘Met stoffer en blik opvegen en in de grijze bak.’
Ook een andere christelijke partijleider kwam er bekaaid af in de reacties op haar lijsttrekkersinterview. In antwoord op de vraag waarom de ChristenUnie niet groeit, en of dit te maken heeft met de medisch-ethische standpunten van haar partij, antwoordt Mirjam Bikker: ‘Hoe vaak is dat nou aan de orde?’ Jan Bijma uit Culemborg: ‘Dat is voor haar als veertiger wellicht ondergeschikt, maar ik als 75-jarige maak mij grote zorgen over mijn levenseinde en de invloed van christelijke dogma’s daarop.’
Ook Bikkers redenering dat de euthanasiewens bij een voltooid leven ‘vaak veranderlijk is’ en daarom niet zou mogen worden toegestaan, kreeg de nodige kritiek. ‘Zij wekt de suggestie dat een euthanasieverzoek een eendagsvlieg kan zijn. Dat is niet zo’, schrijft René Roosjen uit Roermond. Ook Niek Wijnands uit Ubbergen ‘gelooft daar niets van’ en nomineerde de uitspraak voor een factcheck. Wim van de Vrugt uit Groningen: ‘Mensen mógen leven, en de overheid heeft de plicht dat zo goed mogelijk te faciliteren. Maar niemand heeft het recht te bepalen dat mensen móéten leven.’ Frank Hoedemakers uit Zoetermeer vat het samen: ‘Andersdenkenden respecteren is hier nog steeds eenrichtingsverkeer.’
Wat betreft respect voor de vrijheid van andersdenkenden, was er het nodige te doen om het interview met Henri Bontenbal. Die laatstgenoemde probeert volgens Bert Vink uit Numansdorp ‘met veel meel in de mond recht te praten wat zo krom is als een hoepel’ als het aankomt op homoacceptatie. Hij noemt artikel 23 een ‘bron van segregatie’ die ‘grondig herzien, of beter nog, geheel afgeschaft’ moet worden. Ook Ruud Verspiek uit Huizen vind de opmerkingen van Bontenbal over de vrijheid van de religieuze scholen ‘merkwaardig’. Tot slot wilde Eugene Maatje uit Enschede de CDA-leider graag op het volgende wijzen: ‘Polarisatie tegengaan, begint met mensen niet uitsluiten, meneer Bontenbal!’
Niet alle interviews maakten de pennen los en het aantal lezersreacties moet niet verward worden met de populariteit van de lijsttrekkers. Niet iedere kiezer leest iedere Volkskrant, en niet iedere volkskrantlezer vindt zijn of haar weg naar de brievenrubriek. Daarbij zijn mensen minder geneigd om in de pen te klimmen over zaken die ze vanzelfsprekend achten, of juist vinden. En niet ieder onderwerp is even gemakkelijk te vatten in een lekkere dad joke.
Maar VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz leek welhaast een directe lezersoproep te doen aan linkse Volkskrantlezers: ‘Ga eens op de inhoud in! Raak niet zo snel gestrest, zeg niet meteen ‘o, dat mag niet.’ Een uitdaging waar verscheidene brievenschrijvers graag op in gingen.
Zo reageerde Jeroen van Deursen uit Nuenen op haar beweringen over erfenissen, die de staat voor ‘het grootste deel’ in zou pikken en die ‘extreem onrechtvaardig’ en rancuneus zou zijn. ‘Eenvoudig te weerleggen’, schrijft Van Deursen, ‘Op de website van de Belastingdienst staat het volgende: van 0 tot 25.490 euro, 0 procent. Van 25.000 tot 154.197 euro, 10 procent en boven de 154.197 euro, 20 procent belasting. Keer op keer blijkt dat Yesilgöz moeite heeft met cijfers, en dus de inhoud.’
Rob Huibers uit Utrecht reageerde: ‘Ik voel al wat minder stress voel sinds ik weet dat haar partij het zo beroerd doet in de peilingen.’ Niek van der Leer uit Utrecht: ‘Na jaren stilstand, omdat het ene na het andere wetsvoorstel wordt teruggefloten, zou ik willen zeggen: luister eens als mensen zeggen dat iets niet mag.’
Yesilgöz ziet samenwerking met GroenLinks-PvdA ‘niet gebeuren’. ‘Haar persoonlijke opvatting interesseert mij niet’, schrijft Wouter Jong uit Den Haag. ‘Misschien vertrekt ze wel na een nederlaag. Maar wat wil de VVD?’ Ook Jos Hoogeboom uit Kortenhoef wil niet enkel op de lijsttrekker afgaan als het aankomt op samenwerking. De voorzitter van de JOVD, Friso van Gruijthuijsen, werd aangehaald in het interview, omdat hij denkt dat je ‘er vanuit liberaal opzicht met GroenLinks-PvdA op inhoud prima zou kunnen uitkomen’. Yesilgöz reageerde: ‘Dat zegt een voorzitter van de JOVD altijd’. Hoogeboom: ‘Ze verwijt links Nederland dat ze het te weinig over de inhoud hebben en nu zelfs Friso het echt over de inhoud wil hebben, is dat blijkbaar ook niet goed. Wat bedoel je nu eigenlijk met ‘inhoud’, Dilan?’
Waar laten brievenschrijvers van de Volkskrant, na het lezen van de interviews, uiteindelijk hun stem vanaf hangen? Philip van der Kwast uit Oosterbeek schrijft voor het eerst niet strategisch te zullen stemmen. ‘Esther Ouwehand krijgt mijn vertrouwen omdat ze vasthoudt aan principes en gezond verstand, ongeacht de politieke wind.’ Marcel Gerrits Jans uit Groningen maakt uit de wetenschapsbijlage op dat kiezers leiders zoeken met een goed uiterlijk, en laat daarom zijn analyse los op de portretten van Jiri Büller. Hij zag Bontenbal als ‘ontspannen, loyale kameraad, of als iemand met slaapkamerogen naast wie je wel wakker wilt worden’. Of zou het toch de ‘analytische blik’ van Frans Timmermans zijn, die de kiezers zal bewegen? ‘Spannend wat de doorslag zal geven in die laatste halve minuut, in je eentje daar in dat stemhokje.’
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant