Campagne In Ahoy Rotterdam leken de lijsttrekkers van de zes grootste partijen maandagavond niet uit op verbinden, maar op redetwisten. Twee dagen voor de verkiezingen werd het EenVandaag-debat een verbeten spektakel, waarin interrupties, grappen en persoonlijke uithalen de toon zetten.
Vanaf links: Dilan Yesilgöz (VVD), Geert Wilders (PVV), Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) tijdens het verkiezingsdebat in Ahoy.
Twee dagen verwijderd van de verkiezingsdag was het EenVandaag-debat een van de laatste kansen voor de lijsttrekkers van de zes grootste partijen om aan de kiezer te laten zien hoe de Haagse politiek in elkaar steekt. Want de debatten van afgelopen weken kenden vaak twee gezichten: soms fel, maar vaker dan verwacht verbindend en inhoudelijk. Deze maandagavond in Ahoy Rotterdam – op een podium dat vooral deed denken aan een boksring – was van die tweezijdigheid geen sprake: de lijsttrekkers wilden met elkaar botsen. Het resulteerde in een fel en rommelig debat, waarin politici elkaar niet lieten uitpraten.
Eén van de twistpunten was de onthulling van de Volkskrant dat twee PVV-Kamerleden opruiende AI-beelden van GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans hadden gemaakt en die via Facebook hadden verspreid. Er werden volgens doodsverwensingen aan het adres van Timmermans geuit.
Wilders bood eerder op maandag via X z’n verontschuldigingen aan en nam afstand van wat de Kamerleden hebben gedaan, maar weigert ze te straffen. Timmermans wil dat beiden niet meer namens de PVV in de Kamer komen, omdat ze „een soort haatfabriekje” zouden runnen. Wilders vond Timmermans vervolgens „dubbelhartig”, omdat eerder lijstduwers van GroenLinks-Pvda werden gelieerd aan een organisatie die posters afdrukt waarop onder meer Wilders en VVD-leider Dilan Yesilgöz worden beschuldigd van ‘kiezen voor genocide in Gaza’.
Opvallend was dat Yesilgöz veelvuldig beide situaties aan elkaar gelijkstelde, ook na het debat. Volgens haar fungeren Timmermans en Wilders als „spiegels” van elkaar. De VVD-leider concludeerde dat ze zowel met Wilders als Timmermans niet kan samenwerken. Die stellingname kon rekenen op gebulder vanuit de zaal: Yesilgöz – die als campagnestrategie partijen uitsluit – werd uitgelachen.
D66-leider Rob Jetten zei na afloop dat de felle uithalen over en weer misschien te maken hadden met de „kolkende arena”, waarin de politici debatteerden. Het publiek bestond uit 2.300 Rotterdamse studenten die snedige opmerkingen van de kandidaten ontvingen met applaus, gelach en gejoel.
Wellicht onder invloed van die sfeer, was Jetten tijdens het debat extra aanvallend. Hij had het met name gemunt op Wilders. Toen die zei dat de Nederlandse identiteit onder druk staat, zei Jetten snel: „Ja, en dat is de schuld van Wilders.” Terwijl het publiek joelde, stak Wilders z’n armen in de lucht en liep naar Jetten. Die schudde de hand van Wilders, maar de aanval van Jetten was nog niet klaar: „De laatste twintig jaar is er een sluier van negativiteit over dit land gekomen.” Het werd een van de vele tirades die Jetten afstak over Wilders. Die vermaningen werden enthousiast ontvangen door het publiek.
Dat een prikkelend publiek ook kan aanzetten tot fouten, bewees Jetten. Terwijl het ging over de dienstplicht grapte hij dat „een aantal kerels hier in de zaal” wel „zin” zouden hebben om met kroonprinses Amalia (die een opleiding tot reservist volgt) in training te gaan. De uitspraak „was misschien een beetje te lomp”, zei Jetten na afloop. Ook zei hij dat „als ik straks premier ben”, hij meer pro-monarchie zal zijn. Een gevoelige uitspraak voor een D66’er: de partij heeft traditioneel republikeinse neigingen.
Henri Bontenbal van het CDA, een Rotterdammer, speelde een thuiswedstrijd in Ahoy. Toch was hij tamelijk onzichtbaar. VVD-leider Yesilgöz opende de aanval op Bontenbal vanwege diens opmerkingen over artikel 23 van de Grondwet, waarin de vrijheid van onderwijs is vastgelegd. De CDA-leider had vorige week bij Nieuwsuur gezegd dat die vrijheid boven de vrijheid van homoseksuele jongeren gaat, dat reformatorische scholen homoseksualiteit dus mogen bekritiseren.
Sindsdien heeft Bontenbal meermaals gezegd dat hij zich ongelukkig had uitgedrukt, maar niettemin zakte hij in de peilingen: kiezers uit het midden keerden zich van hem af. Wanneer hij zegt dat hij homoacceptatie heel belangrijk vindt, zegt Wilders snel: „Toch wel?”
Rob Jetten (D66) maakt een selfie met enkele studenten nadat het EenVandaag-verkiezingsdebat in Ahoy is afgelopen.
Yesilgöz wilde weten of Bontenbal bereid is artikel 23 te „moderniseren” – daarmee hoopte ze de liberale kiezers die voor het CDA kozen, terug te halen naar de VVD. Bontenbal zei dat alle scholen de emancipatie van homoseksuele leerlingen moeten bevorderen. „[Maar] het is niet nodig om artikel 23 af te schaffen. We kunnen de Onderwijsinspectie beter uitrusten.”
JA21-leider Joost Eerdmans, eveneens Rotterdammer, was meer in z’n element. Geregeld knetterde het met de concurrenten van PVV en VVD. Toen het debat ontaarde in een ruzie over polarisatie, zei Eerdmans: „Ook mevrouw Yesilgöz heeft daar wel aan meegedaan”, waarop applaus volgde. Hij stelde voor dat de collega’s hun conflict achter de schermen zouden uitvechten. Ook zei hij, over de economische beloftes van de VVD, dat de partij die niet zou nakomen: „Je hebt een VVD vóór en een VVD ná de verkiezingen.”
Dat andere partijen Eerdmans – die stabiel boven de tien zetels haalt in de peilingen – als dreiging zien, bleek ook uit de aanvallen vanuit de rechterhoek. Wilders bekritiseerde zijn zorgplannen – JA21 wil sterk bezuinigen op de zorg – en vroeg zich af wat Eerdmans tegen ouderen heeft.
Yesilgöz zei dat Eerdmans met nieuwe belastingmaatregelen geld wil ophalen „bij de mensen thuis”. Uit de doorrekening van het Centraal Planbureau blijkt juist dat de plannen van JA21 leiden tot lagere druk op gezinnen en bedrijven.
De lijsttrekkers rest één debat, het NOS-slotdebat op dinsdag. Of dat even verbeten en ongeregeld verloopt als in Rotterdam, valt te bezien. Het publiek leek overigens niet aangedaan door de strijdvaardige sfeer: tussen de delen van de debatten door en na afloop wilden veel studenten op de foto met de lijsttrekkers.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC