Verkiezingsdebatten De lijsttrekkers van PVV, GroenLinks-PvdA, CDA, D66, VVD en JA21 gaan maandag bij EénVandaag in debat. De campagne gaat nu echt de beslissende laatste fase in, de politieke redactie van NRC doet live verslag.
Bij het eerste blok over internationaal komt de dreiging van Rusland aan bod en ook de NAVO-norm, oftewel de hogere defensie-uitgaven die moeten oplopen tot 3,5 procent van het BBP, aan de orde. GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans benadrukt dat de Russische president Vladimir Poetin de verzorgingsstaten in Europa wil „verzwakken” en dat een volgend kabinet daarom juist niet moet bezuinigen op de zorg om die defensie-uitgaven te betalen.
Dit standpunt komt Timmermans, niet voor het eerst, op kritiek te staan van CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal en D66’er Rob Jetten. Bontenbal vindt dat Timmermans, die met GroenLinks-PvdA in de doorrekening van het Centraal Planbureau tot 2030 – en dus nog niet tot 2035, het jaar van de NAVO-norm – invult, „onduidelijkheid laat bestaan over het halen van die norm”. Jetten valt Timmermans aan op zijn imago als ervaren internationale bestuurder. „U weet als geen ander dat het bij internationale afspraken belangrijk is dat Nederland zich eraan houdt.”
De premier van het volgende kabinet zou weleens „een premier in oorlogstijd kunnen zijn”, zegt Suzanne Bosman. Ze vraagt wie van de lijsttrekkers daar ’s nachts wakker van ligt. Henri Bontenbal (CDA) wel, zegt hij. „Jarenlang was veiligheid gratis onder de paraplu van de VS.”
Frans Timmermans (PvdA) wijst erop dat er vooral Europees samen moet worden gewerkt. „Europa moet zelf haar boontjes doppen.” Rob Jetten is het daar mee eens: „Europa veel te naïef geweest.”
Bosman vraag als laatste aan Joost Eerdmans (JA21) of hij klaar is om premier in oorlogstijd te zijn. Eerdmans grapt: „Ik ben al blij dat ik in dat rijtje van premiers wordt genoemd.”
Het Eén Vandaag-debat gaat beginnen, in een vol Ahoy met tweeduizend studenten van mbo, hbo en universiteit. In het midden van al die mensen staat het podium met de zes lijsttrekkers die allemaal premier willen worden – met een beetje fantasie lijkt de setting op De Toppers.
Het publiek bestaat bij het EénVandaag-debat uit studenten: 2300 Rotterdamse studenten van het wo, hbo en mbo vullen maandagavond Rotterdam Ahoy. Het debat is georganiseerd door de Economische Faculteitsvereniging Rotterdam (EFR).
Bij de ingang is de sfeer gemoedelijk, terwijl de studenten lang in de rij moeten staan om door de beveiliging heen te komen. Die is streng: deze campagne zijn meermaals bedreigingen richting lijsttrekkers geuit. Flesjes water en deobussen worden uit rugzakken de prullenbak in gegooid, alsof de studenten niet in de rij voor een politiek debat staan, maar voor een clubavond. Bij de pers komt een beveiligingshond langs om aan alle camera’s en laptops te snuffelen.
Bij het voorlaatste tv-debat, om 18.15 uur bij EénVandaag, zullen PVV-leider Geert Wilders en GroenLinks-PvdA-voorman Frans Timmermans elkaar weer treffen. Het debat komt voor hen op een pikant moment, want de Volkskrant onthulde maandagochtend dat twee PVV-Kamerleden een Facebook-account beheerden waarin AI-afbeeldingen van Timmermans werden gedeeld, en waarin hij in de comments herhaaldelijk met de dood werd bedreigd. Wilders bood snel op X zijn excuses aan Timmermans aan, maar die neemt daarmee nog geen genoegen en zet zijn aangifte door. De GroenLinks-PvdA-leider wil dat Wilders de Kamerleden van de kandidatenlijst haalt, wat hij weigert.
Door de rel rond de AI-afbeeldingen hangt het onderwerp veiligheid en dreigingen opnieuw boven een televisiedebat. PVV-leider Wilders zegde het eerste RTL-debat af omdat hij zich niet veilig voelde nadat zijn naam werd genoemd in een zaak tegen twee Belgische terreurverdachten. Deze verdachten blijven nog zeker een maand langer vast zitten, maakte de Belgische justitie maandag bekend. Frans Timmermans kreeg voorafgaand aan het eerste RTL-debat ook te maken met bedreigingen: op een terras in Amsterdam werd hij door een extreemrechtse demonstrant voor de draaiende camera’s van RTL uitgescholden voor „hoerenkind”.
Naast Wilders en Timmermans doen bij EénVandaag nog vier andere lijsttrekkers mee: Henri Bontenbal (CDA), Rob Jetten (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Joost Eerdmans (JA21). De nieuwste opiniepeilingen van afgelopen weekend laten zien dat de grote partijen meer naar elkaar toebewegen en dat het razend spannend wordt wie woensdag de grootste partij wordt en het initiatief krijgt in de kabinetsformatie. Dinsdag komen Ipsos I&O en EénVandaag/Verian met hun slotpeilingen, waarin ook het EénVandaag-debat is meegenomen.
Lijsttrekkers Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) en Geert Wilders (PVV) tijdens Het Debat van Nederland van SBS6.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC