schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
Over weinig onderwerpen zijn de politieke partijen het in hun verkiezingsprogramma’s eens, maar over één ding maken ze zich eensgezind zorgen: het lerarentekort. Ook in de oplossingen verschillen ze weinig: meer zij-instromers, minder werkdruk, meer ondersteuning. Het lerarentekort, vinden ook de schoolbestuurders, is de moeder aller onderwijsproblemen: andere leraren krijgen het drukker, de werkdruk neemt toe, net als het aantal burn-outs; er is minder aandacht voor de leerling, waardoor leerprestaties achteruitgaan. Was het maar zo simpel.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Als puber was ik verslingerd aan de Consumentengids. Urenlang zat ik verzonken in tabellen met plussen, minnen en cijfers. Die ene merkstofzuiger, die van ons, zoog inderdaad voor geen meter! En in een goedkoop blik Nivea zaten meer werkzame stoffen voor een mooie huid dan in een peperduur potje. Ik vond in die koele feiten houvast, bij alle onzekerheden in mijn leven: tenminste íémand zocht dit soort dingen uit. Niet altijd hadden de grootste schreeuwers en verleiders gelijk. Niet altijd won het eigenbelang.
Nu lees ik graag ESB, om dezelfde reden. Het economievakblad heeft de weinig sexy naam Economisch Statistische Berichten. Het gaat over onderwerpen als onderwijs, wonen, kinderopvang en duurzaamheid, in heldere, niet-vooringenomen artikelen, gebaseerd op onderzoek en betrouwbare cijfers. Een verademing in het onderwijsdebat, dat bol staat van belangen en emoties. In het oktobernummer gaat het over de hardnekkige werkdruk in het basis- en voortgezet onderwijs. Verrassend: volgens hoofdredacteur Robert Kleinknecht en andere auteurs is het lerarentekort niet dé oorzaak van de werkdruk. In mijn woorden: het lerarentekort is niet langer een handige schaamlap.
Hebben veel scholen dan geen moeite om de roosters rond te krijgen? Vallen er niet geregeld lessen uit? Leiden al die zieken niet tot extra werk voor de anderen? Is dat niet enorm stressvol? Natuurlijk wel.
De auteurs ontkennen het niet. Het lerarentekort is op sommige scholen nijpend. Maar: het gemiddelde aantal leerlingen per leraar is al jaren stabiel, en het totale onderwijspersoneel, inclusief ondersteuners, is per leerling toegenomen: van 16 leerlingen per personeelslid in 2010 naar 14,5 in 2021. Gemiddeld, ja. Veel scholen zitten riant in hun leraren, andere kunnen ze onmogelijk vinden. In de grote steden, en Almere, zijn de tekorten groter, vooral in probleemwijken. Op scholen met veel achterstandskinderen groeit het aantal leerlingen per leraar. Ook binnen één gemeente verschillen de lerarentekorten vaak. Er is dus vooral een ‘verdelingsprobleem’ tussen scholen.
Wie kan de schoolbesturen, publieke ondernemers met overheidsgeld, dwingen tot meer samenwerking en uitwisseling en minder concurrentie? In de afgelopen dertig jaar werden scholen autonoom en fuseerden ze tot grote scholenkoepels. Het ondersteunende personeel – mensen die niet voor de klas staan – nam toe, de bureaucratie ook, de effectieve onderwijstijd (en de leerprestaties) namen af. De ESB-auteurs stellen voor om de mededingingsautoriteit ACM te laten beoordelen of scholenfusies niet meer nadelen dan voordelen opleveren.
Geld om de werkdruk van leraren te verminderen hadden scholen wel, in de vorm van subsidie en eigen vermogen. Veel scholenkoepels hebben gigantische buffers, die ze niet hoeven aanspreken.
Conclusie: de werkdruk komt voort uit het werk zelf. Veel leraren gaan gebukt onder een gebrek aan autonomie, hoge taakeisen, weinig steun en bijscholing. Zij-instromers komen moeilijk aan een leer-werkplaats en vinden dat ze slecht worden begeleid.
Het is allang duidelijk dat je de vermindering van de werkdruk en het aantrekkelijker maken van het beroep niet aan de schoolbesturen kunt overlaten. Net als in de woningbouw moet de overheid weer de regie en de hoofdverantwoordelijkheid nemen in het onderwijs. Helaas heeft geen enkele politieke partij daartoe een plan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant