Scholierenverkiezingen Ook op middelbare scholen is aandacht voor de verkiezingen. Maar niet elke partij of lijsttrekker is daar even bekend. Sterker: een onbekende partij doet het juist heel goed. Hoe beleven scholieren de verkiezingen?
Een leerling stemt tijdens de Scholierenverkiezingen op het Graaf Engelbrecht in Breda.
‘Bro, wil je mij het land uit of zo?” Matei (17) bezwijkt nog net niet onder het gewicht van een klasgenoot die op zijn rug springt en „PVV! PVV!” in zijn oor roept. De jongens zitten in 5 vwo en mogen vandaag stemmen bij de Scholierenverkiezingen. Het Graaf Engelbrecht in Breda is een van de meer dan vierhonderd middelbare scholen die meedoen aan het initiatief van ProDemos. De onofficiële verkiezingen geven volgens ProDemos een indicatie van hoe de Tweede Kamer eruit zou zien als jongeren het voor het zeggen hebben.
Meer dan 303.000 leerlingen doen deze 31e editie mee. Het is een recordjaar. Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2023 won de PVV onder scholieren met 15,9 procent van de stemmen, gevolgd door Forum voor Democratie (13,3 procent). In 2021 kreeg de VVD nog de meeste stemmen van scholieren. De uitslag van de landelijke scholierenverkiezingen maakt ProDemos dinsdagmiddag bekend, een dag voor de echte Tweede Kamerverkiezingen.
Docent geschiedenis en maatschappijleer Christian Van der Wulp (56) organiseert de Scholierenverkiezingen hier al voor „de zesde of zevende keer”. Hij verwacht dat PVV ook dit jaar populair is. Zijn leerlingen uit de bovenbouw komen bij stemwijzers vooral uit op „midden rechts”, zegt hij. Maar de uitslagen interesseren hem „niet eens zo veel”, voegt hij toe. Dat we in Nederland keus hebben uit meerdere politieke partijen, benadrukt Van der Wulp, „is heel belangrijk”.
Dat zegt hij ook tegen de 37 klassen die komen stemmen: „Democratie is iets waar we heel zuinig op moeten zijn. Dus gebruik die stem.”
De docent heeft zijn best gedaan om zoveel mogelijk posters op te hangen van zoveel mogelijk verschillende partijen, „om te voorkomen dat we leerlingen een richting op sturen”. Daarvoor mailde hij elke partij voor merchandise. Snoepjes, ballonnen, flyers, stickers, pennen en posters vullen de tafels van het geïmproviseerde stemlokaal in de mediatheek van de school.
De leerlingen leren alles over het democratische proces, inclusief zelf stemmen.
Toch doen weinig partijen of lijsttrekkers een belletje rinkelen bij de leerlingen. Een kennen ze maar al te goed. „Geertje Wilders!”, roepen leerlingen grappend naar elkaar. „Nederland weer van ons”, zegt een jongen uit de brugklas tegen zijn klasgenoten tijdens het wachten. „Yes, dat is wat ik wil”, reageert een ander. Een brugklasser slaat op zijn borst: „De partij voor de vrijheid.”
Tot grote verassing van docenten is de kleine partij NL Plan razend populair op deze school. Dat is een kleine partij van oprichter en lijsttrekker Kok Chan die onderaan de kieslijst bungelt en niet in de reguliere peilingen wordt meegenomen, maar zeer actief is op sociale media. Vrijwel elke klas die komt stemmen herkent lijsttrekker Kok Kuen Chan op een poster, en vrijwel elke keer schreeuwt een leerling zijn naam. Giechelend staan leerlingen in hun ‘stemhokje’, achter groene schermpjes die docent Van der Wulp op tafeltjes heeft gezet.
Vooral in de onderbouw wordt de partij genoemd. Het is de „grap van de dag”, zegt docent Van der Wulp, die de partij tot voor kort niet eens op de radar had staan. „Blijkbaar is het een meme op TikTok.”
Brugklasser Noor (13) torent boven haar klasgenoten uit bij het wachten op haar beurt en wijst naar de uitgevouwen kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen die aan de muur hangt. „Wat is dit?”
„Daarmee gaan de volwassenen woensdag stemmen bij de echte verkiezingen”, antwoordt Van der Wulp. „En welke partij is dat?”, vraagt Noor, doelend op een grote poster met Lidewij de Vos. „FVD. Dat staat voor Forum voor Democratie. Die hebben de grootste posters gestuurd.” Die partij kent ze wel, zegt ze, van reclameborden in de stad en van hun ferme standpunten tegen femicide.
Zo’n negenhonderd scholieren stemden op de middelbare school.
„Scholierenverkiezingen vormen een goede graadmeter voor de landelijke verkiezingen”, zegt Van der Wulp. Doorgaans is de uitslag een extreme versie van de landelijke verkiezingsuitslagen: winnende partijen winnen onder scholieren vaak nóg sterker, en verliezende partijen verliezen nog harder.
Enkele leerlingen zijn al achttien en gaan woensdag daadwerkelijk stemmen. Voor Elif en Tai uit 6 vwo wordt het D66. Elif worstelde soms wel met de stemwijzers: „Bij sommige vragen wist ik helemaal niet wat ik moest antwoorden, toen klikte ik gewoon neutraal aan.” Abortus, zegt ze, is wel heel belangrijk: „Dat dat wel mag”.
Tai stemt, maar heeft vanuit „zijn hart” een „haat tegen politiek”. „Ik vind dat ze mensen uit elkaar trekken. Maar ik maak me niet per se zorgen. Het is een onderdeel van onze samenleving.” Voor hem is onderwijs „sowieso belangrijk. Wij moeten ook nog gaan studeren, tenzij je gelijk wilt werken”. Daarnaast is wonen ook „best wel belangrijk”, vindt hij.
Matei neigt ernaar zelf ook rechts te stemmen, zegt hij nadat hij zijn formulier in de blauwe kliko voor stembiljetten gooide, maar is „tegen extremisme”. Hij is „buitenlands”, zegt hij, woonde vier jaar in Roemenië. Als politieke partijen zich met „extreme uitspraken” tegen „buitenlanders” richten, vind hij dat „een beetje naar”. „Ik snap ergens wel dat je je eigen cultuur wil houden. Maar mijn gezin heeft niks naars gedaan. Die werken gewoon, betalen belastingen, zijn gewoon goede burgers. Dat doet wel een beetje pijn.”
De vijfde klasser stemde ook NL Plan. Gevonden via TikTok. „Bij hem voel ik het meeste vertrouwen dat hij oprecht het beste voor de mensen wil”, zegt Matei. Maar, als hij bij de echte verkiezingen zou mogen stemmen, zou hij toch voor een andere partij gaan, geeft hij lachend toe.
De uitslag op het Graaf Engelbrecht: PVV staat op één met 243 van de 849 geldige stemmen, gevolgd door NL Plan (121 stemmen), D66 (113) en Denk (66 stemmen).
Om privacyredenen worden alleen de voornamen van de scholieren genoemd.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC