Sinds juni is de hashtag SkinnyTok verboden, maar het blijkt nog makkelijk genoeg om op TikTok filmpjes te vinden die extreme dunheid promoten. Valt hier volgens deskundigen nog iets aan te doen?
In de wachtkamer van de eetstoorniskliniek, waar ik zelf ook al een tijdje een behandeling volg, valt het me meteen op: de meisjes om me heen zijn jong. Het lage gewicht maakt hen nog kleiner, jonger en fragieler dan hun daadwerkelijke leeftijd doet vermoeden. Sommigen zitten ineengedoken in een stoel, anderen worden voortgeduwd in een rolstoel. Hun ogen zijn leeg. Bij een enkeling loopt een slangetje langs de wang, een vervanging van wat ooit vanzelfsprekend was: eten. Nog geen 11 jaar zijn sommigen van hen. Het is een verontrustend beeld dat zich vastzet in mijn gedachten.
Wanneer ik mijn behandelaar tijdens een van onze sessies naar de jonge meisjes vraag, zegt ze zonder aarzelen: sociale media. Ze ziet een duidelijke samenhang. De telefoon speelt een steeds grotere rol in de behandelkamer. Via sociale media komen jonge meisjes makkelijk in aanraking met onrealistische schoonheidsidealen. De verleidelijke stroom aan SkinnyTok-filmpjes leggen dag na dag, scrol na scrol, een sluimerend ideaal op en groeien langzaam uit tot een dwingende norm.
De term SkinnyTok verwijst naar een groeiend aantal filmpjes waarin een ultradun schoonheidsideaal centraal staat. Deze online beelden kunnen ongezonde gewoonten normaliseren, zoals extreem weinig eten of obsessief bewegen.
In een behandelkamer van het Emma Kinderziekenhuis van Amsterdam UMC schuift Annemarie van Bellegem haar stoel iets dichter bij de tafel. Ze is kinderarts, gespecialiseerd in jongeren met eetstoornissen. ‘Ik werk heel graag met jongeren en mensen met een eetstoornis. Het is een bijzondere groep: het zijn vaak gevoelige mensen met een kwetsbaarheid maar ook enorm veel kracht’, zegt ze. Tegelijkertijd maakt ze zich zorgen: de risico’s van sociale media zijn volgens haar enorm.
Platforms zoals TikTok, met de SkinnyTok-trends, hebben volgens Van Bellegem een ongekende impact. ‘Het vergelijken met een ideaalplaatje is niet nieuw’, zegt ze. ‘Maar vroeger gebeurde dat vooral in je directe omgeving. Nu is het een constante stroom online, waarbij jongeren zichzelf continu meten met onrealistische beelden.’
Wat eerder vooral te vinden was op verborgen proana-websites – een onlinegemeenschap waar anorexia wordt verheerlijkt als levensstijl, met tips, foto’s en regels die het uithongeren aanmoedigen –, verplaatst zich nu naar populaire socialemediaplatforms en duikt op tussen de video’s van klasgenoten, make-uptutorials en vakantiefoto’s. De grens tussen schadelijke content en alledaagse onlinecultuur vervaagt.
Mijn eigen algoritme heb ik inmiddels zorgvuldig gecureerd. Filmpjes van mensen die op een grappige manier vallen, worden afgewisseld met outfitposts en kleine teckelhondjes. Alles wat met eten te maken heeft, blokkeer ik of swipe ik weg. De reden is simpel: jarenlang heb ik geworsteld met een eetstoornis, en ik weet precies wat die beelden met me doen. Ik wil weer beginnen met afvallen.
Met een beetje buikpijn, bang voor wat ik zal aantreffen, open ik TikTok en zoek ik op ‘#SkinnyTok’. Boven aan mijn feed verschijnt een video van een jong meisje in een zwarte, strak zittende outfit om haar dunne lichaam, staand voor een snijplank met een halve avocado, een citroen en een gesneden ui. Bijschrift: ‘You need a treat? Wtf are you? A dog? Exactly.’
Ik moet een beetje lachen, zo bizar klinkt het. Ik scrol door, langs meisjes die hun dunne lichaam en eetgewoonten esthetisch weergeven. In een clip draait een meisje rond, bij de video staat de tekst: ‘Being skinny is an outfit.’ Haar dunne lichaam vind ik mooi. De broek valt perfect om haar dunne benen. Een andere video toont een jong meisje met een kop thee, begeleid door de woorden: ‘Drinking tea instead of a snack because I’m not a dog.’
Jezelf vergelijken met een hond, is blijkbaar populair bij deze groep. De tips vliegen me om de oren. Je mag geen calorieën drinken. Je moet goed nagaan of je wel echt honger hebt. Je mag niet snacken. Je moet alleen maar proteïne eten. Je mag juist alles eten wat je lekker vindt, maar alleen de helft ervan. Je moet overal naartoe wandelen. Ik schrik van wat ik zie, maar voel ook de behoefte om mijn middagsnack over te slaan. Zonder dat ik het wil, krijg ik een competitief gevoel bij de meisjes die op mijn beeldscherm verschijnen. Wanneer ik na 10 minuten TikTok afsluit, baal ik omdat ik weet dat ik mijn algoritme heb verpest en de aankomende tijd nog meer van dit soort video’s kan verwachten.
Dat sociale media jongeren kunnen meesleuren in een fuik van schadelijke content, is al bekend. Het mechanisme erachter is het algoritme, dat gebruikers steeds meer van hetzelfde voorschotelt. Van Bellegem ziet hoe dat in de praktijk uitpakt voor jongeren met een eetstoornis. ‘Je wordt letterlijk gevoed in je kwetsbaarheid’, zegt ze. ‘Je komt makkelijk in een rabbit hole terecht: het bevestigt gedachten die je al had en versterkt ze. Daar kom je bijna niet meer uit, tenzij je heel bewust ingrijpt door deze content te blokkeren of andere content op te zoeken.’ Precies die rabbit hole vrees ik.
Mijn algoritme was niet altijd zo onschuldig. Ooit keek ik naar video’s van modellen (zelf deed ik tien jaar lang ook modellenwerk) die hun eet- en sportroutines laten zien, naar berichten met tips om af te vallen of naar posts die het aantal calorieën in voedingsmiddelen met elkaar vergelijken. Het had iets aanstekelijks; het voelde alsof ik mezelf voortdurend met anderen kon en moest meten.
Het algoritme van TikTok is erop gericht gebruikers zo lang mogelijk vast te houden. Te lang blijven hangen bij een video over ‘gezond afvallen’ is genoeg om binnen de kortste keren overspoeld te worden met extremere filmpjes over vasten, calorieën tellen en thinspiration. Het is zorgwekkend hoe makkelijk deze schadelijke content voorbijkomt, zelfs als gebruikers er niet actief naar zoeken. Onderzoek van de Universiteit Utrecht, De Groene Amsterdammer en RTL Nieuws laat zien dat zelfs minder dan 5 seconden kijken naar een video over afvallen al voldoende kan zijn om in zo’n ‘eetstoornisfuik’ terecht te komen.
Volgens Van Bellegem draagt deze constante blootstelling bij aan de normalisering en soms zelfs idealisatie van eetstoornissen. ‘Er bestaan nog altijd hardnekkige stereotypen, zoals dat van het blonde meisje uit Amsterdam-Zuid met een hoge sociaal-economische status, dat hockeyt en slim is.’
De puberteit noemt ze de kwetsbaarste fase, al benadrukt ze dat eetstoornissen niet discrimineren: ze treffen jongeren van alle achtergronden, leeftijden en genders. Jongeren tussen de 10 en 18 jaar zijn volop bezig met vragen als: wie wil ik zijn, hoe wil ik eruitzien? ‘Sociale media spelen daarin een enorme rol. Het voortdurende vergelijken met perfecte beelden, gecombineerd met likes en commentaar, maakt het effect nog groter.’
In de westerse samenleving worden we dagelijks overspoeld met beelden van perfecte lichamen: slanke vrouwen met subtiele rondingen op precies de juiste plekken en mannen met gespierde lichamen. Volgens media-onderzoeker Jolanda Veldhuis van de Vrije Universiteit Amsterdam, die hierover schreef in de International Encyclopedia of Media Psychology (2020), zijn deze ideaalbeelden diep verankerd in zowel traditionele media – zoals tijdschriften en televisie – als in de eindeloze stroom van beelden op sociale media.
Hoewel initiatieven als de bodypositivitybeweging pleiten voor meer diversiteit, blijft het dominante ideaal gefocust op dun, fit en strak. Het contrast met de werkelijkheid is groot: de meeste lichamen wijken sterk af van deze digitale droomlichamen. Toch blijven media deze beelden presenteren als het boegbeeld van succes, schoonheid en zelfbeheersing. Een standaard die voor velen onhaalbaar is, maar desondanks diep doorwerkt in hoe we naar onszelf kijken.
TikTok verbood #SkinnyTok in juni 2025 na bezorgdheid van Europese beleidsmakers vanwege de promotie van extreme dunheid. Gebruikers die op deze hashtag zoeken worden doorgestuurd naar hulpbronnen, zoals de National Alliance for Eating Disorders. De voorzorgsmaatregel van TikTok valt alleen zeer makkelijk te omzeilen door bijvoorbeeld ‘Sk1nnyTok’ of ‘Skinytokkk’ in te typen. Zo kom je op exact dezelfde beelden uit.
Volgens Van Bellegem vraagt de aanpak van dit probleem om meer dan waarschuwingen of verboden hashtags. ‘We moeten samenwerken, in netwerken waarin we elkaar versterken’, zegt ze. Binnen het samenwerkingsverband K-EET – Ketenaanpak EETstoornissen – waarbij zij betrokken is, werken artsen, scholen, jeugdteams en ggz-instellingen aan vroegsignalering en betere afstemming van zorg. Daarbij krijgt de rol van sociale media aandacht.
Volgens haar ligt de oplossing niet in het veroordelen van sociale media, maar in het aangaan van het gesprek. ‘Sociale media moeten vanaf het begin onderdeel zijn van het gesprek over eetgedrag en zelfbeeld. Door dat vroeg en zonder oordeel te doen, ontstaat er ruimte voor jongeren om hun ervaringen te delen voordat het escaleert.’ Volgens Van Bellegem begint het bij bewustwording en leren kijken naar wat je online ziet. ‘Alleen dan kunnen we voorkomen dat het onderwerp pas ter sprake komt als het al te laat is.’
Het probleem van SkinnyTok is dus groter dan een algoritme dat ontspoort. Het raakt aan hoe we als samenleving omgaan met kwetsbaarheid en ideale lichaamsbeelden. De digitale wereld zal niet meer verdwijnen, maar de manier waarop we ons erin bewegen kunnen we wél veranderen, om te voorkomen dat het algoritme bepaalt wie we zijn. En dat begint klein: met luisteren, met vragen en met het loslaten van het idee dat perfectie ons gelukkig maakt.
Heb je zelf moeite met eten of je lichaam? Neem contact op met proud2bme.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant