Politieke partij NSC, dat de politiek twee jaar geleden opschudde, dreigt volledig te verdwijnen uit de Tweede Kamer. Niemand heeft het in Den Haag meer over het onderwerp van Pieter Omtzigt, goed bestuur.
NSC-lijsttrekker Eddy van Hijum en kandidaat Ilse Saris tijdens een verkiezingscampagne. op 18 oktober in Kampen.
In café ’t Manneke in Berkel en Rodenrijs zitten op een maandagavond in augustus zo’n dertig leden van NSC. De partij was een paar dagen eerder uit het demissionaire kabinet-Schoof gestapt. Lijsttrekker Eddy van Hijum heeft veel uit te leggen. Ook bij deze kiezers. Ze begrijpen er weinig van. Waarom traden álle bewindspersonen van NSC uit het kabinet, toen demissionair minister Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken) niet meer verder wilde na een conflict over Israël? En vooral: waarom nú pas, en niet veel eerder?
Eddy van Hijum staat voor de groep, en legt met veel woorden uit wat hij de weken daarna nog heel vaak zal vertellen. Dat de partij van Pieter Omtzigt in 2023 hoopte „de politieke cultuur in Den Haag te veranderen”, en dat dat „onvoldoende gelukt” is. Dat NSC „meters wilde maken op de inhoud”, maar dat hij „nog niet eens het begin van collegiaal bestuur” heeft gezien.
Dan vraagt een oudere man het woord. „Het was een illusie om te denken dat je kunt samenwerken met een partij die vijf jaar gevangenisstraf wil voor het bezit van de Koran. Ik heb thuis acht korans in verschillende talen, ik ben dus goed voor veertig jaar celstraf.” Hij wijst naar Van Hijum: „Hoe kón je dit nou doen?”
Die avond in Berkel en Rodenrijs begint een sorry-tour van Eddy van Hijum die tot vandaag voortduurt. Elk optreden van Eddy van Hijum gaat over het kabinet-Schoof. En hoewel hij daar nog aan de leden vertelt dat „de knop nu echt omgaat”, blijft de campagne hierover gaan. Tijdens het Jeugdjournaal-debat, afgelopen zondag, krijgt Van Hijum van een scholier de vraag naar welke tijd hij zou willen gaan als hij kon tijdreizen. Hij begint niet over de Romeinen of het oude Egypte. „Naar twee jaar geleden”, zegt Van Hijum, „dan zou ik de dingen anders doen, zodat het wel goed gaat met het land.”
Alle partijen die meededen aan het kabinet-Schoof, PVV, VVD, NSC én BBB, staan volgens de peilingen op een groot verlies. In 2023 behaalde de partij nog twintig Kamerzetels. Maar NSC krijgt, met afstand, de meeste straf voor de afgelopen politieke periode. De partij staat al enige tijd op nul zetels. Dat zou betekenen dat de beweging die nog maar twee jaar geleden is opgericht, nu alweer uit Den Haag verdwijnt. Zo dramatisch was de opkomst en ondergang van een politieke partij niet eerder. Zelfs de LPF (vanuit het niets 26 zetels in 2002) hield het twee periodes vol, tot 2006.
Samen met NSC verdwijnt ook het thema uit zicht waar NSC groot mee werd: de rotte bestuurscultuur in Den Haag. Pieter Omtzigt had als Kamerlid het toeslagenschandaal mede blootgelegd. Hij maakte het, eerst namens het CDA en later als eenmansfractie, de kabinetten-Rutte telkens weer moeilijk. Het schandaal stond volgens Omtzigt voor een cultuur van afdekken en wantrouwen en minachting jegens burgers. Het moest anders in Den Haag na al die jaren Rutte. En kiezers waren dat met hem eens: peilingen maakten Omtzigts nieuwe partij NSC in 2023 lange tijd de grootste. Uiteindelijk bleven er twintig zetels over.
NSC-lijsttrekker Eddie van Hijum deelt op 27 oktober flyers uit op de Haagse Markt.
Snel na de verkiezingen begon Omtzigt samen te werken met de radicaal-rechtse PVV, en de meeste kiezers begrepen daar weinig van. Hoe kan de partij die zegt op te komen voor de rechtsstaat samenwerken met uitgerekend deze partij? Er begon een uittocht die niet meer te stoppen was. Omtzigt vertrok, overwerkt, uit beeld. En wat er nog resteerde van NSC begreep het óók niet toen NSC het demissionaire kabinet alsnog verliet toen het over Israël ging en de PVV allang weg was.
Toenmalig vicepremier Eddy van Hijum werd in de zomer door het partijbestuur naar voren geschoven, ten koste van Kamerlid Diederik Boomsma. Hier zat een bijna principiële keuze achter. Boomsma werd intern gezien als zeer rechts, zeker op het gebied van migratie, rechtser dan de partijtop van NSC. Aan de andere kant, werd gezegd: Boomsma had NSC misschien nog een paar zetels bezorgd.
Eddy van Hijum staat niet bekend als een stemmentrekker. En zijn rol lijkt ook een andere te zijn. Hij lijkt vooral bezig met iets anders: hij wil het beeld dat kiezers hebben van NSC corrigeren, zodat de geschiedenis in elk geval iets milder over de partij zal oordelen. En hoewel Van Hijum NSC op het partijcongres vergeleek met Vitesse, de voetbalclub die de proflicentie terugwon, lijkt de partij te berusten in een zwaar verlies. Misschien, zegt Van Hijum vaak, was NSC vanaf het begin gewoon te groot.
Tegelijk met het leeglopen van NSC is ook de fut verdwenen uit hét onderwerp van NSC, goed bestuur. Niemand heeft het meer over de ‘bestuurscultuur’ in Den Haag, niemand benoemt nog de ‘kloof’ tussen burger en politiek. En dat terwijl elk kiezersonderzoek laat zien dat die kloof nog altijd even groot is. NSC maakte een grote fout door zelf te zwichten voor het meeregeren, erkent Van Hijum nu op campagnebijeenkomsten. Maar die keuze heeft niet alleen slecht uitgepakt voor de partij, het vertrouwen van de kiezer in politiek heeft er ook zwaar onder geleden, blijkt onder meer uit de ledenavond in Berkel en Rodenrijs.
Een interview voor de Twentse krant Tubantia in Enschede, vorige week woensdag, ziet Eddy van Hijum als „een thuiswedstrijd”. Hij woont zelf in een dorp in de buurt. En, vult de interviewer aan: Pieter Omtzigt, het boegbeeld van NSC, „woont hier tweehonderd meter vandaan”. Toch is Omtzigt er niet. Hij laat zich deze campagne niet zien. Waarom eigenlijk niet, wordt aan Van Hijum gevraagd. Die zegt: „Jullie krijgen de groeten.” En: „Hij deelt soms dingen van ons op sociale media.” Maar hij kan toch wel even langskomen? Van Hijum: „Ik twijfel niet aan de intenties van Pieter.”
Een woordvoerder van NSC zegt dat Pieter Omtzigt niet actief meedoet in de campagne. „Hij heeft in mei afscheid genomen, er staat nu een nieuw team dat de campagne voert.” Omtzigt stuurt op zondagavond aan zijn bijna 500.000 volgers een bericht op X. Het is een foto van hem en Van Hijum, en een uitleg over de belangrijkste punten van NSC. „Daarom stem ik natuurlijk op Nieuw Sociaal Contract (lijst 4) en hoop ook op uw steun.” Het is het enige wat Omtzigt, een van de meest gezichtsbepalende politici van het afgelopen decennium, deze campagne laat weten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC