Kiezers van alle partijen maken zich in de huidige verkiezingscampagne zorgen over onjuiste informatie op sociale media, blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O. Nieuwswebsites scoorden het minst slecht. Facebook, TikTok en X worden het meest gewantrouwd.
is datajournalist van de Volkskrant. Hij analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers.
Al ruim een decennium hangen sociale media als een geheimzinnige sluier boven verkiezingen in Nederland en elders in de wereld. Gevreesd wordt dat gepersonaliseerde tijdlijnen, polariserende algoritmen, gerichte advertenties en Russische trollen kiezers in hun keuze sturen, al is niet duidelijk hoe groot de invloed precies is.
Gemiddeld genomen vertrouwen kiezers nog altijd meer op websites en apps van traditionele media dan op sociale media, al scoort geen enkel medium goed. In de enquête van onderzoeksbureau Ipsos I&O konden potentiële kiezers op een zevenpuntsschaal hun zorgen uiten: hoe hoger de score, hoe groter de zorgen over onjuiste informatie. Nieuwswebsites scoorden met een 4,5 het minst slecht. Facebook, TikTok en X worden het meest gewantrouwd (6,1).
Dat sociale media meer worden gewantrouwd, komt terug onder kiezers van vrijwel alle politieke partijen. Over het algemeen vertrouwen linkse kiezers nieuwswebsites en -apps iets meer, maar ook onder de meeste rechtse kiezers scoren deze websites beter dan de sociale media. Alleen kiezers met een voorkeur voor Forum voor Democratie vertrouwen eerder op YouTube, X of Instagram.
De meeste desinformatie, vrezen kiezers, is – al dan niet opzettelijk – afkomstig van activisten of actiegroepen. Over uitingen van die groep bestaan gemiddeld net wat meer zorgen dan over informatie van buitenlandse overheden, politici of politieke partijen. De Nederlandse overheid vertrouwen kiezers het meest, meer nog dan onafhankelijke journalisten en nieuwsorganisaties.
Veel Nederlanders denken al langer negatief over hun eigen gebruik van sociale media. De gemiddelde gebruiker bracht vorig jaar bijna twee uur per dag op sociale media door, constateerde onderzoeksbureau Newcom begin dit jaar. Bijna de helft van de gebruikers ziet de apps als een gevaar voor hun mentale welzijn.
De Wageningen Universiteit onderzoekt momenteel welke specifieke, politieke thema’s kiezers in hun socialemediatijdlijnen voorbij zien komen. Met goedkeuring installeerden onderzoekers een app op de smartphone van honderden volwassenen. Via die app konden de onderzoekers vervolgens zien hoe vaak deelnemers op Instagram, TikTok en Facebook berichten zagen met bepaalde steekwoorden als ‘woningbouw’, ‘spreidingswet’ of ‘dienstplicht’.
De app haalde een enorme berg data op, maar het is op korte termijn moeilijk om daar vergaande conclusies uit te trekken. Volgens onderzoeksleider en hoogleraar strategische communicatie, Rens Vliegenthart, komen politieke thema’s op sociale media ogenschijnlijk slechts in een relatief klein deel van de berichten terug.
Ook toen de campagne na het eerste RTL-debat op gang kwam, nam het aantal meldingen van politiek getinte onderwerpen niet enorm toe. ‘Politiek en politieke thema’s spelen, zo lijkt het, een geringe rol in het dagelijks socialemediagebruik’, zegt Vliegenthart.
Aholi So (30, links-georiënteerd, twijfelt nog)
‘Het is soms lastig om los te komen van mijn eigen bubbel op sociale media, want het algoritme pusht bepaalde onderwerpen. Als iets me interesseert, krijg ik er meer van te zien. Zo zie ik in mijn feed veel over onrechtvaardigheid, vooral posts over Gaza. Ik ben daardoor linkser gaan denken en meer politiek betrokken geraakt dan ik ooit zou zijn zonder sociale media. Maar ja, ik kan me ook voorstellen hoe iemand door een andere bubbel juist rechtser gaat denken.
‘Over een rechtse partij als de PVV zie ik juist veel satire voorbijkomen. Laatst zag ik bijvoorbeeld een meme waarin je ziet hoe Geert Wilders zichzelf strategisch manoeuvreert ten koste van andere partijen; NSC werd helemaal afgemaakt. Die meme heb ik gedeeld met mijn vrienden. Door dat soort posts vraag ik me des te meer af: hoe kun je op deze partij stemmen?’ (Helen Arts)
Stefan Pastoor (24, stemt BBB)
‘Op sociale media zie ik een persoonlijke kant van politici, dat vind ik fijn. Anders krijg ik alleen dat gescheld in debatten mee en weet ik eigenlijk helemaal niet op wie ik stem. Ik volg het persoonlijke account van Femke Wiersma (BBB) (minister van Landbouw, red.) al lang. Zo krijg ik inzicht in wat ze doet, bijvoorbeeld op het stikstofdossier. Ik zie daardoor wat haar wél lukt, terwijl mensen in mijn omgeving soms zeggen dat ze niks voor elkaar krijgt.
‘Verder kom ik weinig politieke content tegen, behalve van de partijkanalen van BBB, want die volg ik ook. Berichten van linkse partijen zie ik eigenlijk nooit, maar daar ligt mijn interesse ook niet. Het gebeurt weleens dat een post mijn interesse wekt en ik me ergens ga verdiepen. Een tijdje geleden gebeurde dat met de hypotheekrenteaftrek. Ik leerde dat CDA daarvanaf wil, dat is voor mij een no-go.’ (Helen Arts)
Tonnie Vinke (27, stemt D66)
‘Deze campagne word ik echt overrompeld met politieke content op Instagram en TikTok en dat vind ik niet altijd even prettig. Ik zie veel filmpjes waarin kiezers van bepaalde partijen in een negatief daglicht worden gezet en dat werkt polariserend. Ik vind dat soort posts niet netjes tegenover die kiezers en probeer daar echt van weg te blijven, hoe moeilijk dat ook is.
‘Op sociale media zit ik eigenlijk niet om de politiek te volgen, dat doe ik liever via kranten en nieuwswebsites. Vrienden van mij delen politieke posts in hun verhalen of sturen video’s door, en dat beïnvloedt natuurlijk wat ik te zien krijg op mijn tijdlijn. Op Instagram zag ik een aankondiging van de aflevering van Boos met Jimmy van Dijk van de SP. Om mijn perspectief te verbreden, keek ik de aflevering en Van Dijk verraste me: hij kwam sterk en schappelijk over, ook al zou ik waarschijnlijk niet op de SP stemmen. Het blijft lastig in te schatten of politieke content op sociale media mijn stem beïnvloedt, omdat ik altijd bij D66 uitkom.’ (Hanna van Spijk)
Dianne Morren (33, stemt CDA)
Als christen zie ik op Instagram eigenlijk alleen berichten van het CDA, de ChristenUnie en de SGP; het algoritme heeft dat dus goed door. Mijn stem gaat altijd naar een van die drie partijen; een andere partij is voor mij geen optie. Toen ik jonger was, stemde ik vooral wat mijn ouders stemden, maar nu zijn vooral het NOS journaal en het AD bepalend. Social media speelt daarbij maar een kleine rol.
‘Op Instagram kom ik weleens filmpjes van debatten of andere politieke content tegen, al heeft dit naar mijn idee weinig invloed op mijn stemkeuze. Laatst zag ik een filmpje waarin Mirjam Bikker in een debat met Geert Wilders zei dat iedereen haar geloof in Jezus zou moeten respecteren, en dat geworteldheid in geloof belangrijk is. Ik vond het sterk dat ze dat zo zei in de Tweede Kamer.’ (Hanna van Spijk)
Remco van Wijk (32, stemt centrum/centrum-links)
‘Er vindt een verzuiling plaats door sociale media. Online hoor je in sommige groepen alleen dezelfde gedachten, bijvoorbeeld over het klimaat of immigratie. Mensen horen dan van weinig meningen buiten die groep. Ik ben blij dat ik nog een bepaald geluid hoor uit de plek waar ik ben opgegroeid, en een ander geluid hoor in de stad waar ik nu woon. Dus dat ik eigenlijk een best wel divers geluid hoor uit meerdere kanten, wat sommige mensen op sociale media niet krijgen.
‘Zelf zie ik maar weinig politieke content op sociale media. Soms wel een fragment van een debat of een talkshow, maar daar kijk ik ook altijd wel kritisch naar. Het is een fragment uit een heel gesprek. Dat neem ik niet direct aan als waarheid. Ik zou daar het hele gesprek voor moeten zien.’ (Timo Boer)
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant