Opgevoed Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze keer: „Onze zoon van veertien heeft een asynchrone ontwikkeling. Hij volgt thuisonderwijs. Hoe blijft hij cognitief uitgedaagd?”
Moeder: „Hoe zorgen we ervoor dat onze zoon voldoende cognitief uitgedaagd blijft? Onze zoon van veertien heeft een asynchrone ontwikkeling. Toen hij acht jaar oud was, had hij de cognitieve vermogens van een kind van zestien, en de emotioneel-motorische vermogens van een kind van zes. Hij heeft zo veel slechte ervaringen in het regulier onderwijs dat hij niet meer naar school gaat en thuisonderwijs volgt. Hoe zorgen we ervoor dat hij cognitief uitgedaagd blijft, als hij zich in een reguliere leeromgeving zo snel onveilig voelt?”
De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl
Wendy van Bohemen: „Een dergelijke asynchrone ontwikkeling – veel voorkomend bij hoogbegaafdheid – is in het reguliere onderwijs niet makkelijk te begeleiden. Als kinderen bij wijze van spreken verschillende leeftijden in zich hebben, is dit probleem niet opgelost met alleen het aanbieden van moeilijkere stof. Dan gaat het vanaf de basisschool al scheef lopen op het gebied van werktempo, gym, het beheersen van impulsiviteit. Dit zet de ontwikkeling onder spanning, met als mogelijke gevolgen faalangst of onhandig gedrag.”
„Als uw zoon kan leren via methodes met lesboeken zijn er wel online onderwijsmogelijkheden, maar misschien staat hij hier zo ver vanaf dat onderzoekend leren passender is. Bijvoorbeeld door samen vragen uit te diepen die aansluiten bij zijn interesses.”
„Er zijn verschillende centra die zich richten op de begeleiding van ervaringsgericht leren, waarbij een jongere gecoacht wordt door mensen die zijn denkproces begrijpen. Bijvoorbeeld Digibende en Spirare. Gelukkig is het niet meer zo dat je alleen via de reguliere onderwijsroute aan een baan kunt komen, en kunnen zulke centra ook helpen bij een zinvolle leerontwikkeling en toekomstperspectief.”
„Het zou wenselijk zijn een hulpverlener te zoeken met kennis van uitgevallen hoogbegaafde jongeren. Die kan ook meedenken over de behandeling van nare ervaringen, en het gevoel van onveiligheid van uw zoon.”
Damiët Truijens: „Steeds meer kinderen en jongeren lopen door een asynchrone ontwikkeling vast in het regulier onderwijs. Er is in veel gevallen een problematisch verschil ontstaan tussen de cognitieve vermogens – kunnen denken en leren – en praktische en sociaal-emotionele vaardigheden, zoals aan je lunchpakket denken, je gymspullen meenemen, vrienden maken. Dat noemen we ‘psychische vermogens’.”
„De druk op cognitieve prestaties wordt in onze maatschappij steeds hoger. Onderzoek laat zien dat als een kind zo’n groot deel van de aandacht en energie besteedt aan denken en leren, dit ten koste gaat van de praktische en sociaal-emotionele ontwikkeling. Die staat ook onder druk door het hoge dagelijkse levenstempo waardoor kinderen nauwelijks tijd hebben om praktische vaardigheden te oefenen. Er is te weinig tijd om te rommelen, iets te proberen. Mentale rustmomenten worden ingevuld met digitale activiteiten, zoals gamen.”
„Als kinderen gebrekkige psychische vaardigheden hebben, ontstaat er chronische stress en een tekort aan basisveiligheid. Daardoor kan het neurologisch zenuwstelsel onvoldoende rijpen. Cognitieve succeservaringen, zoals hoge cijfers halen of ver vooruit zijn in lesstof, kunnen dan een overlevingsstrategie worden om faalervaringen te vermijden.”
„Bij uw zoon hoeven in eerste instantie niet de cognitieve vermogens verder uitgedaagd te worden, maar de praktische en sociaal-emotionele. Niet het IQ maar de psychische ontwikkeling bepaalt uiteindelijk of je het zelfstandig kunt redden in het leven.”
„Bedenk samen met uw kind kleine praktische en sociaal-emotionele uitdagingen als onderdeel van zijn dagprogramma, die zó goed passen bij zijn ontwikkelingsfase dat je zeker weet dat hij kleine succeservaringen gaat opdoen. Ministapjes, zoals een keer boodschappen doen, of iemand een appje sturen hoe de vakantie is geweest. Zo kan hij meer autonomie, weerbaarheid en zelfvertrouwen ontwikkelen, als basis voor zijn andere talenten.”
Wendy van Bohemen is als neuropsycholoog verbonden aan HIQ Expertisecentrum Hoogbegaafdheid. Damiët Truijens is gezinstherapeut en grondlegger van BOAM-zelfdiagnostiek.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC