Opnieuw zou de Russische mensenrechtenactivist Vladimir Osetsjkin zijn ontkomen aan een moordaanslag geregisseerd door het Kremlin. Wat maakt hem zo staatsgevaarlijk voor Rusland?
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Vladimir Osetsjkin oogde stralend toen hij vorige week op zijn eigen YouTube-kanaal zijn achterban uitlegde waarom hij een tijdje van de radar was verdwenen. Zijn belangrijkste boodschap was dat hij nog leefde en dat een poging hem te vermoorden door de Franse politie en veiligheidsdiensten was verijdeld – hij deed zijn verhaal met uitzicht op de baren van de Golf van Biskaje.
‘Biarritz is geen plaats voor al die bandieten, spionnen, agenten, moordenaars van Poetin. Alles is oké, alles is onder controle’, zei Osetsjkin, terwijl op de achtergrond toevallig een elite-eenheid van het Franse leger een parachutelanding uitvoerde op het strand. ‘Als ik niet die professionele bewaking had gehad, hadden Poetins moordenaars mij allang vermoord.’
Of dat werkelijk zo is, blijft vooralsnog vaag. De Franse autoriteiten zijn niet scheutig met het verstrekken van informatie over wat zich de afgelopen weken afspeelde rond Osetsjkin. In september is een strafrechtelijk onderzoek begonnen naar vier mannen van 26 tot 38 jaar, die de politie al langer in het vizier had en die worden verdacht van plannen om Osetsjkin te ontvoeren of te vermoorden.
De mannen werden vorige week gearresteerd in of om Nantes en in de regio Parijs. Drie of vier van hen zouden afkomstig zijn uit de Russische deelrepubliek Dagestan, in de noordelijke Kaukasus, en een van hen bezit volgens Franse media de Franse nationaliteit. De mannen hadden in het voorjaar meermalen Biarritz bezocht en bleken bij aanhouding in het bezit van foto’s en videobeelden van Osetsjkins huis.
Zelf zouden ze hebben verklaard dat ze als toerist in Biarritz waren en dat ze mogelijk waren ‘gemanipuleerd’, maar door wie blijft duister. Volgens de Franse inlichtingendienst DGSI gaat het vermoedelijk om een verkenningsmissie met een moordaanslag als mogelijk doel.
Osetsjkin (44) is zonder twijfel een van de meest omstreden Russische mensenrechtenactivisten, hij heeft een solide achterban dankzij zijn veelbekeken YouTube-kanaal Gulagu.net (‘Nee tegen de Goelag’) en zijn gelijknamige netwerk van activisten. Vooral sinds de grootschalige Russische inval in Oekraïne, in februari 2022, heeft zijn kanaal snel aan populariteit gewonnen. Inmiddels telt Gulagu.net ruim een miljoen abonnees.
Daar ging een grillige carrière aan vooraf. Osetsjkin werd als kind van een journalist en een cardioloog geboren in de Wolgastad Samara (in de communistische tijd Koejbysjev). Hij droomde van een loopbaan bij de veiligheidsdienst en ging rechten studeren, maar maakte die studie nooit af. Al tijdens de studie ging hij in zaken. Osetsjkin werd gearresteerd op verdenking van moord en zat drie maanden vast; volgens hem een wraakactie, omdat hij geen smeergeld wilde betalen aan de politie.
Na zijn vrijlating handelde hij in tweedehandsauto’s, bezat meerdere autosalons en een paintballclub. De altijd gespannen verhoudingen met de politie leidden in 2007 tot een nieuwe arrestatie en een veroordeling tot 7 jaar celstraf wegens oplichterij. Hij kwam na vier jaar vervroegd vrij wegens goed gedrag en zette zich daarna met gelijkgestemden in voor de rechten van gevangenen, maar ging al snel zijn eigen weg met de oprichting van Gulagu.net.
Osetsjkin zocht samenwerking met de Kremlinpartij Verenigd Rusland en nam in 2015 in Moskou deel aan een door het Kremlin georkestreerd straatprotest onder de naam Anti-Majdan, gericht tegen de omwenteling in Oekraïne in 2014. Later dat jaar werd Osetsjkin opnieuw aangeklaagd wegens oplichterij en vluchtte hij naar Frankrijk.
Osetsjkins bekendheid is vooral gegroeid dankzij een reeks evacuaties uit Rusland van vervolgde Russen waarin hij een hoofdrol zegt te hebben gespeeld. Hij stelt ook herhaaldelijk martelpraktijken en corruptie in Russische gevangenissen aan de kaak. In 2021 leidde een publicatie op Gulagu.net over grootschalige marteling vermoedelijk zelfs tot het ontslag van het toenmalige hoofd van het gevangeniswezen, Aleksandr Kalasjnikov.
Een van de mensen die Osetsjkin hielpen te ontsnappen uit Rusland is de Russische militair Pavel Filatjev. Die verbleef twee maanden aan het front in Oekraïne, wist toen weg te komen en schreef een boek over zijn ervaringen met kritiek op Ruslands ‘speciale militaire operatie’. De twee raakten al snel daarna gebrouilleerd, nog iets dat kenmerkend is voor Osetsjkins loopbaan als mensenrechtenactivist.
Relaties met collega’s eindigden niet zelden in conflict, waarna Osetsjkin hen er vaak zonder bewijs van betichtte banden te onderhouden met de Russische veiligheidsdiensten. Critici beschuldigen hem ervan een sleutelrol te claimen bij reddingsoperaties waar hij part noch deel aan had. Ook zou hij zijn positie hebben gebruikt voor financieel gewin.
Zijn reputatie liep ook schade op door herhaalde meldingen van sensationele gebeurtenissen op gezag van vage, anonieme bronnen. Zo beweerde hij dat Jevgeni Prigozjin, de man die ooit bekend stond als ‘Poetins kok’ en zich in 2023 met zijn huurlingenleger tegen Moskou keerde, Poetin mensenvlees zou hebben voorgezet. Soms werden zulke berichten overgenomen door de internationale pers, zoals Osetsjkins bewering dat Rusland in 2021 van plan was Japan aan te vallen.
Op zijn kanaal levert Osetsjkin geregeld felle kritiek op de oorlog in Oekraïne en op president Vladimir Poetin persoonlijk. De reactie daarop liet niet lang op zich wachten. In 2023 werd hij (zelf ooit een groot pleitbezorger van de wet op buitenlandse agenten) aangemerkt als ‘buitenlandse agent’ en in 2024 bij verstek gearresteerd wegens ‘publieke oproepen tot terroristische activiteit’.
In februari van dit jaar veroordeelde een Moskouse rechtbank hem tot 8 jaar strafkolonie. In 2022 vond volgens Osetsjkin in Biarritz een mislukte aanslag op zijn leven plaats, maar de Franse autoriteiten leken daarvan niet overtuigd. Niettemin wordt hij sindsdien permanent bewaakt.
Osetsjkin had in 2014 felle kritiek op de protesten in Kyiv tegen het bewind van de toenmalige Oekraïense president Viktor Janoekovitsj. Volgens hem hadden westerse veiligheidsdiensten daarin de hand. Hij steunde de Russische annexatie van de Krim, maar zei later te zijn verward door Russische propaganda.
In 2022 zei Osetsjkin met de dood te zijn bedreigd. Hij zou gezien hebben dat er een laserstraal op zijn huis werd gericht en hij zou kleine rubberen kogels hebben gevonden. Volgens Osetsjkin staat er een prijs van 100 duizend euro op zijn hoofd.
In 2023 waarschuwde Osetsjkin op YouTube voor een ophanden zijnde nucleaire aanval op Kyiv en riep hij Russische militairen op het bevel daartoe te negeren. Hij bleek om de tuin geleid door een anonieme informant, die zich later ontpopte als een pro-Kremlin-activist.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant