Vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen doen meer dan vierhonderd middelbare scholen en mbo’s mee met de Scholierenverkiezingen. Zo ook het Bouwens van der Boijecollege in Panningen. ‘De school is een mini-samenleving’, aldus de docent maatschappijleer. ‘Alle denkbeelden en conflicten komen hier samen.’
Terwijl haar klasgenootjes naar de uitgang van het lokaal dringen, schuifelt Hala Fattahy (18), het enige meisje met een hoofddoek in deze havo 5-klas, langzaam naar de deur. Ze draait zich om. ‘Meneer’, vraagt ze met Limburgse tongval, ‘welke politieke partijen erkennen Palestina?’
Elf jaar geleden kwam Fattahy vanuit Syrië naar Nederland, dit jaar mag ze voor het eerst stemmen. ‘Dat zijn vooral linkse partijen’, antwoordt Tim Demedts (46), docent maatschappijleer. ‘Ga je stemmen?’ Hala verbergt haar twijfels achter een voorzichtige glimlach. ‘Weet ik nog niet. Ik vind links en rechts nog lastig’, zegt ze.
Op het Bouwens van der Boijecollege in het Limburgse dorp Panningen oefenen leerlingen deze dag hoe verkiezingen werken. In een klaslokaal naast de aula liggen rode potloden en stembiljetten klaar voor de meer dan tweeduizend leerlingen, van vmbo tot en met gymnasium. Op vertoon van hun schoolpas mogen zij een stem uitbrengen op hun favoriete politieke partij.
De Scholierenverkiezingen komt uit het burgerschapsprogramma van de stichting ProDemos, ook bekend van de StemWijzer. Net als ‘het Bouwens’ oefenen vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen meer dan vierhonderd middelbare scholen en mbo’s met de democratische mores. Bijna driehonderdduizend scholieren doen eraan mee. Een deel van hen is dit jaar voor het eerst stemgerechtigd. Dinsdagavond, één dag voor de echte verkiezingen, wordt de uitslag bekendgemaakt.
Veruit de meeste jongeren op het Bouwens wonen in een van de negen dorpen rond Panningen. Veelbesproken verkiezingsthema’s zijn volgens scholieren het woningtekort en immigratie. Al leggen ze niet per se een verband tussen die twee. ‘Een klein percentage van de woningdruk komt door asielzoekers, hoor’, zegt Lou Boerenkamps (18) uit vwo 6. Voor hem is de Nederlandse cultuur belangrijk. ‘Ik vulde de kieswijzer vijf keer in. Een keer met pap, mam en mijn zus’, zegt hij. ‘Ze waren benieuwd hoe ik dacht. Uiteindelijk kwam ik op JA21 uit.’
Ook op de gang naast het stemlokaal lijkt JA21 dit jaar een winnaar. Boerenkamps’ klasgenoot Tygo van de Pas (18) twijfelt nog tussen JA21, VVD en CDA. Voor hem is het woningtekort een onderwerp. ‘Als ik in Tilburg wil studeren, zal het lastig worden een kamer te vinden’, zegt hij. ‘Dan zal ik met de trein op en neer moeten.’
Dan klinkt plots het pianospel uit Clocks van de Britse band Coldplay. Het is de schoolbel die de havo 5-leerlingen naar het lokaal van maatschappijleerdocent Demedts maant. Vandaag mogen ze een stelling kiezen en letterlijk ‘staan’ voor hun mening. Demedts wijst naar zijn rechterkant: ‘Hier ga je staan als je vindt dat jongeren vanaf 16 jaar bij ernstige geweldsmisdrijven moeten worden berecht als volwassenen.’
Alle leerlingen stellen zich op aan die kant van het lokaal. Allemaal, op één na: Twan Coenen (17). Hij vindt dat jongeren op die leeftijd de gevolgen van hun daden nog niet goed kunnen overzien. ‘Geweldsmisdrijven hè, Twan’, probeert zijn klasgenoot. Twan geeft geen krimp.
Terwijl de Limburgse klas leert over democratische waarden, klinken in de ‘echte’ Haagse politiek steeds vaker ondemocratische geluiden. Zo deelde de Nederlandse orde van advocaten afgelopen week in haar jaarlijkse rapport een recordaantal rode kaarten uit aan onder meer Forum voor Democratie, PVV, JA21, SGP en BBB. Deze partijen hebben volgens de orde de meeste plannen die in strijd zijn met de spelregels van de Nederlandse rechtsstaat.
Als hij de uitkomsten van het onderzoek zou moeten vertalen naar zijn eigen onderwijspraktijk, dan ‘is het alsof ik onderscheid zou maken tussen mijn leerlingen op basis van hun afkomst’, zegt Demedts. ‘Dat is toch van de zotte.’
Binnen de school coördineert Demedts het burgerschapsonderwijs, maar naar zijn smaak doet hij dat nog te veel in zijn ‘uppie’. ‘Ook een docent wiskunde of economie moet hier een grotere rol in spelen’, zegt hij. ‘Aan meningen geef ik alle ruimte, maar antidemocratische geluiden zijn heel kwalijk.’ Hij spreekt zijn leerlingen daar consequent op aan. ‘Als mijn collega’s dat niet óók doen, ben ik straks die ‘linkse’ maatschappijleerdocent.’
Scholen zijn sinds 2006 wettelijk verplicht burgerschapsonderwijs in het lesplan op te nemen. In nasleep van de moorden op Pim Fortuyn (2002) en Theo van Gogh (2004) was de regering van oordeel dat niet iedere burger in Nederland van huis uit voldoende democratische waarden meekreeg. In 2021 is de wet verder aangescherpt. De onderwijsinspectie ziet erop toe; in het leerjaar 2023-2024 gaf de inspectie bijna twee derde van de scholen een zogeheten herstelopdracht op burgerschap, ze moesten beter hun best doen.
Demedts’ grootste worsteling is dat zijn leerlingen te laat en te weinig kennismaken met de democratische spelregels. ‘Je hoort leerlingen zeggen dat de PVV niet uitgesloten mag worden door andere partijen omdat ze de grootste is’, zegt hij. ‘Maar technisch gezien klopt dat niet. Als ik hen uitleg hoe dat zit, zien ze me als iemand die tegen de PVV is.’
De school is een mini-samenleving, zegt hij. ‘Alle denkbeelden en conflicten komen hier samen. Het is aan ons om dit heel te houden.’
Dan klinkt Coldplay weer. Op de gang ontstaat een leerlingenstroom waar een groepje volwassenen bovenuit steekt. ‘Statushouders’, zegt een jongerenwerker. ‘Ik heb deze ouders gevraagd of ze willen zien waar hun kinderen straks naar school gaan.’ De vaders en moeders kijken verwonderd om zich heen. ‘Wat vinden jullie ervan?’, vraagt de begeleider. De ouders zijn zichtbaar onder de indruk. ‘Heel groot’, zegt een moeder. ‘Wat een slimme school.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant