De manier waarop minister van Landbouw Femke Wiersma omgaat met verzoeken tot openbaarmaking van gegevens van veehouders, kost de overheid 15 tot 60 miljoen euro per jaar. Daarvoor waarschuwt de dienst die de aanpak moet uitvoeren. Wiersma’s aanpak kost veel tijd en menskracht.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
Dat blijkt uit interne documenten van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). De dierenrechtenorganisatie Wakker Dier heeft ze via een beroep op de Wet open overheid (Woo) bekendgemaakt. Uit de documenten rijst het beeld op van een minister die openbaarmaking van de uitstootgevens koste wat kost wil voorkomen – adviezen van ambtenaren, hoge uitvoeringskosten en rechterlijke uitspraken ten spijt.
De kwestie draait om Woo-verzoeken die Follow the Money, NRC en Omroep Gelderland in 2022 los van elkaar indienden. Zij vroegen om onder meer de locatie, staltype en dieraantallen van alle zestigduizend veehouderijlocaties in Nederland. De media willen die gegevens gebruiken om de effectiviteit van stikstofmaatregelen te berekenen. Ook Wakker Dier diende zo’n verzoek in, naar gegevens van varkenshouderijen.
Wiersma wil dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die over de gegevens beschikt, alle betrokken veehouders per brief benadert. Zij krijgen dan de kans een zogeheten zienswijze in te dienen, een reactie op de voorgenomen openbaarmaking. Dat leidt tot grote vertraging van de afhandeling van Woo-verzoeken.
Volgens de minister is het belangrijk ‘dat ondernemers bij alle Woo-verzoeken van groot tot klein op de hoogte worden gebracht wanneer woon- of bedrijfsgegevens openbaar worden gemaakt’. Een woordvoerder wijst erop dat dat bij Woo-verzoeken met minder betrokkenen ‘staande praktijk’ is.
De Raad van State wees die werkwijze eind september af. Emissiegegevens, die volgen uit de dieraantallen en de staltypes, moeten volgens de wet namelijk altijd vrijgegeven worden. Wiersma publiceerde de gegevens die ter discussie stonden in de door de media aangespannen rechtszaak alsnog. Maar voor alle nog openstaande en nieuwe Woo-verzoeken is haar vertragende werkwijze nu staand beleid.
Jaarlijks komen tien tot vijftien van dergelijke verzoeken binnen. Volgens de RVO kost het verzenden van de brieven en het afhandelen van zienswijzen van boeren (op de verzoeken tot openbaarheid) enkele tienduizenden tot meer dan honderdduizend mensuren. De dienst schat de totale kosten op 15 tot 60 miljoen euro per jaar, afhankelijk van het aantal zienswijzen dat wordt ingediend.
Dat is een grote hap uit het organisatiebudget van 300 miljoen euro. ‘Gezien de krapte in middelen en menskracht zal dit als gevolg hebben dat er minder capaciteit is voor het uitvoeren van LVVN-beleid’, schrijft een ambtenaar. De verdeling van Europese landbouwsubsidies dreigt het slachtoffer te worden van een ‘pijnlijke herprioritering’.
Wiersma beroept zich net als de sector zelf op het risico op intimidatie en bedreiging van veehouders. Pas weken nadat ze besluit alle veehouders die in de Woo-verzoeken van de media voorkomen per brief te benaderen, vraagt ze een ambtenaar: ‘Misschien even kijken hoe serieus die meldingen intimidatie zijn van LTO?’
Uiteindelijk besluit Wiersma dat ze voortaan bij alle Woo-verzoeken de uitgebreide zienswijzeprocedure wil volgen. Ook na de Raad van State-uitspraak houdt ze daaraan vast, blijkt uit een verweerschrift uit een procedure over het Woo-verzoek van Wakker Dier.
Annemarie Drahmann, hoogleraar bestuursrecht aan de Universiteit Utrecht, noemt het ‘verdrietig’ dat Wiersma ondanks de hoge kosten haar werkwijze doorzet. Zeker nu de Raad van State daar zo’n duidelijk oordeel over heeft geveld. ‘Eigenlijk zegt ze hiermee dat ze het niet eens is met die uitspraak. Dat doe je niet als minister. Het is een hele wonderlijke gang van zaken, to put it mildly.’
Het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding oordeelde in mei al dat Wiersma zich schuldig maakt aan onbehoorlijk bestuur. Veehouders zouden de indruk kunnen krijgen dat ze door bezwaar aan te tekenen openbaarmaking kunnen voorkomen, terwijl dat juridisch kansloos is. Met de zienswijzeprocedure is bovendien ‘bijzonder veel tijd en geld gemoeid’, constateert het college.
‘De minister wil gegevens over de veehouderij zo graag geheimhouden, dat ze er 60 miljoen euro voor over heeft’, zegt Collin Molenaar van Wakker Dier. ‘Dat geld kan ook gebruikt worden om problemen op te lossen in plaats van te verbergen.’
‘Kamerleden moeten kritische vragen stellen, en de minister terugfluiten’, vindt hoogleraar Drahmann. Wiersma raadt ze aan een wetsvoorstel in te dienen dat het mogelijk maakt de gegevens van veehouders beter te beschermen. ‘Dan kan de Tweede Kamer daarover in debat.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant