Verkiezingen Veel mensen willen zelf kunnen bepalen wanneer hun leven ten einde is, maar sinds de euthanasiewet uit 2002 wordt er in de politiek te weinig over dit onderwerp gesproken, vinden belangenorganisaties. „Wij horen dagelijks van mensen dat de dood ze is ‘vergeten’.”
Deelnemers aan een mars van Coöperatie Laatste Wil in Den Haag. De coöperatie wil de politiek dwingen om het recht tot zelfbeschikking rondom de dood in Nederland beschikbaar te maken.
Iedereen gaat dood en de meeste Nederlanders willen zelf bepalen hoe hun eigen sterven zal gaan. Zij willen meer zeggenschap over het levenseinde dan ze nu hebben, bewijzen verschillende peilingen en onderzoeken van de laatste jaren.
Maar uit de recente partijprogramma’s en tijdens de verkiezingscampagne blijkt dat het voor de politiek nu geen prioriteit heeft om mensen te helpen bij deze breedgedragen wens. Dat vinden organisaties die zich bekommeren om zelfbeschikking rondom de dood, zoals de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE, 177.000 leden), Coöperatie Laatste Wil (CLW, 30.000 leden) en stichting Levenseinderegie. De meeste politieke partijen hebben tijdens de campagne en in hun nieuwste partijprogramma’s weinig aandacht voor het zelfgekozen levenseinde, constateren zij. „De politiek is buitengewoon passief op dit vlak”, zegt Wim van Dijk, voorzitter van stichting Levenseinderegie en nauw betrokken bij CLW.
Sinds 2002 bestaat in Nederland de euthanasiewet, waardoor artsen een patiënt mogen helpen bij het sterven – maar alleen als die volgens de arts uitzichtloos en ondraaglijk lijdt en als daar een medische grondslag voor is. Voor (oude) mensen die zijn uitgeleefd en een doodswens hebben, is niets georganiseerd. Daar is wel behoefte aan en daar ligt dus een taak voor politici, vindt ook Fransien van ter Beek, bestuursvoorzitter van de NVVE. „Er vallen nog altijd mensen tussen wal en schip”, zegt zij. „Dat zijn mensen die lijden aan het leven en niet aan een medische ziekte. Voor hen is er niets geregeld.” Bij de NVVE spreken ze volgens Van ter Beek dagelijks mensen die vinden dat de dood hen is „vergeten”. „Zij vinden dat er meer zelfbeschikking moet zijn rondom de dood. Maar de politiek bungelt achter de werkelijkheid aan.”
De ‘vergeten’ mensen zouden graag een snelle en humane dood willen, waarbij ze bovendien geholpen worden. Van ter Beek: „Zelfdoding is niet verboden, maar als je tot de slotsom komt dat de dood beter is dan het leven, ben je vooralsnog aangewezen op andere methodes zoals stoppen met eten en drinken. Wij zien dat mensen daarvoor kiezen, terwijl ze liever euthanasie willen maar niet krijgen. Dat vraagt veel van de persoon die wil sterven en de omgeving.” In wanhoop kiezen mensen ook voor „andere gruwelijke manieren”. Mensen doen het soms in hun eentje omdat ze dierbaren niet willen belasten, zegt Van ter Beek.
De dialoog over het levenseinde zit op slot, vindt adviseur Wim van Dijk van Coöperatie Laatste Wil. „D66 is al sinds 2012 bezig met de voltooidlevenwet, maar dat is trekken aan een dood paard geworden.” Die wet, waarover nog altijd gestemd moet worden, zou een aanvulling moeten vormen op de euthanasiewet. Het belangrijkste verschil is dat iemand niet ondraaglijk en uitzichtloos hoeft te lijden om euthanasie te krijgen. De wet is bedoeld voor ouderen; in het wetsvoorstel staat een leeftijdsgrens van minimaal 75 jaar.
Dat wetsontwerp vindt Wim van Dijk „een draak”, onder meer omdat degene met een stervenswens niet zelf kan beslissen of diens leven is voltooid.
Tijdens het Levenseindeverkiezingsdebat afgelopen woensdag in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, georganiseerd door onder meer de NVVE, blijkt dat de meeste partijen vooral willen vasthouden aan wat er is. „We moeten euthanasie koesteren en beschermen. We moeten geen stappen terug doen”, zei Tweede Kamerlid Harry Bevers van de VVD bijvoorbeeld.
Die houding baart Fransien van ter Beek van de NVVE zorgen. Zij wil vooruit. „We moeten beseffen: euthanasie is geen rustig bezit. Kijk maar naar abortus, dat ook steeds meer onder druk komt te staan. Het slechtste dat er kan gebeuren, is dat de huidige mogelijkheden worden ingeperkt. Bijvoorbeeld door een leeftijdsgrens in te stellen, zoals laatst dreigde te gebeuren bij euthanasie vanwege lijden aan een psychische aandoening.” NSC diende toen een initiatiefnota in waarin de partij vroeg om een kritische reflectie op de praktijk en een (tijdelijke) opschorting van euthanasie bij psychisch lijden voor mensen onder de dertig.
D66 heeft samen met Volt een initiatiefwetsvoorstel ingediend om euthanasie uit het Wetboek van Strafrecht te halen: hulp bij zelfdoding door een arts mag nu alleen als het onder strikte voorwaarden wordt verleend, en dat zorgt ervoor dat artsen het gevoel hebben alsof het „zwaard van Damocles” hen boven het hoofd hangt, zei Wieke Paulusma, D66-woordvoerder zorg tijdens het levenseindedebat in Pakhuis de Zwijger. Euthanasie hoort niet in het strafrecht, vindt zij. „Sinds de wet er is, is er maar één keer een arts vervolgd.” Er is meer dan honderdduizend keer euthanasie verleend.
Wim van Dijk heeft de partijprogramma’s geanalyseerd en hij komt erop uit dat feitelijk alleen „de SGP en de ChristenUnie tegen de huidige euthanasiewet zijn”. Als zij niet gaan regeren, heeft hij hoop op een „onverwachte frisse wind die gaat waaien”. „En zo niet, dan lijmen wij ouderen ons vast aan de deur van de Tweede Kamer.”
Intussen heeft Van Dijk zelf gewerkt aan een eigen wetsvoorstel waarin ervan wordt uitgegaan dat mensen zélf vaststellen dat ze ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Het voorstel heeft inmiddels 68.000 handtekeningen heeft ingezameld – veel meer dan de benodigde hoeveelheid voor behandeling in de Tweede Kamer. Als hij 100.000 handtekeningen heeft, gaat hij het aanbieden in de Tweede Kamer. „Van de politiek hebben we relatief weinig te verwachten. Daarom moeten we de maatschappelijke druk verhogen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC