is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Dankzij zendertjes en gps-trackers weten onderzoekers steeds meer over de vogeltrek. En over de bedreigingen. Maar de raadsels blijven – gelukkig maar.
Bij het vallen van de blaadjes mogen sommigen naar verluidt neerslachtig raken, de vogelkijker veert nu juist op. De najaarstrek, altijd weer een feest. Tot de cadeautjes van afgelopen week hoorden een invasie van tienduizenden pimpelmezen die op één dag langs de kust trokken en een zeldzame giervalk op Texel.
Zelf mocht ik op een duintop om de hoek eens drie velduilen langs zien scheren. Ik heb weemoedig staan jammeren bij de sliert lepelaars die zich over zee nerveus fladderend een weg naar het zuiden baande; als flakkerende sneeuwvlokjes gingen de witte vogels in de verre verte op in de ijle najaarslucht. Maar ook zonder godsgeschenken is de trek fascinerend. Die wolken van ‘gewone’ vinken, graspiepers, spreeuwen of koperwieken. De adembenemende prestatie van 20 gram veren om 2-, 3- of 7.000 kilometer of nog verder te overbruggen – je staat erbij en kijkt ernaar.
Ook aan de overzijde van de Noordzee keken ze hun ogen uit. De collega’s van The Guardian publiceerden vorige week een jaloersmakende digitale productie over de trek van drie vogels, die dankzij trackers op hun lijf exact gevolgd kunnen worden. Het visuele feestje had een donkere ondertoon: klimaatverandering stuurt de vogeltrek in de war.
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
De desertastormvogel, een vogel die jarenlang op zee blijft zonder ooit land te bezoeken, vloog in 2019 achter de tropische storm Gabrielle aan, die hij vermoedelijk had gevonden door veranderingen in luchtdruk, wolkenpatronen en golven. Door opwarming van het zeewater verdwijnen zijn prooien (visjes) noordwaarts, of zoeken het lager op in het zeewater, waar het koeler is.
De onderzochte nachtegaal stuitte op zijn vlucht van Engeland naar Senegal op droogte en bosbranden in Zuid-Europa, waardoor hij zijn tocht over de Sahara in zwakkere conditie moet volbrengen. Bij aankomst is het droger en wonen er steeds meer mensen die door houtkap en veeteelt ‘zijn’ gebied aantasten. In het Verenigd Koninkrijk is de populatie nachtegalen in vijftig jaar tijd met 91 procent afgenomen.
Sommige vogels kiezen eieren voor hun geld: een kleine zwaan uit Noord-Brabant bleek minder ver te trekken nu de winterdagen warmer worden. Bij een 1 graad koudere winter trekt de kleine zwaan zo’n 120 kilometer verder naar zuidwest. Dat scheelt bergen energie. Jammer voor vogelaars in het VK en Nederland, waar hij ook overwinterde, maar slim van de vogel. Nu nog de bruten aanpakken die de kleine zwaan illegaal afschieten voor hun lol, de reden waarom ook deze vogel achteruitvliegt.
Zo sta je op die duintop dus eerst met je hoofd in de wolken het wonder te aanschouwen, maar even later sta je weer met beide poten op de grond tussen de harde feiten. Die vinden we steeds meer en de meeste zijn zorgwekkend. Dankzij zendertjes en ringen weten we steeds beter hoe vogels en de wereld eraan toe zijn. Zenderonderzoek leverde op dat lepelaars elkaar jaarlijks op dezelfde plek treffen en even samen optrekken, om daarna weer hun eigen weg gaan – tot volgend jaar maar weer.
Eén ding weten we nog altijd niet: wat de vogels ten diepste drijft en hoe ze precies hun weg vinden. Voor de harde feiten vindt de wetenschap vast verklaringen, die de vogels kunnen helpen. Maar voor de romantiek hoop ik dat sommige raadsels eeuwig een mysterie blijven. Wonderen moeten blijven bestaan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant