Argentinië gaat zondag naar de stembus voor tussentijdse parlementsverkiezingen. Krijgt president Javier Milei, die de kettingzaag in de Argentijnse economie zette, steun van de kiezers om zijn radicale hervormingsbeleid verder door te voeren?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Econoom en zelfverklaard ‘anarcho-kapitalist’ Javier Milei won de verkiezingen in november 2023 met een heldere belofte: hij zou shocktherapie toepassen op de Argentijnse economie. De tijd van geld bijdrukken om begrotingsgaten te dichten was voorbij. De enige manier om de hyperinflatie van 211 procent per jaar te stoppen en de enorme staatsschuld terug te betalen, was volgens hem door keihard te bezuinigen.
Milei hield woord. Hij voerde zijn agenda in een ontzagwekkend hoog tempo uit (en was daarmee een inspiratiebron voor Elon Musks Doge-beleid in de VS). In de eerste achttien maanden van zijn presidentschap sloot hij negen ministeries, waardoor 30 duizend ambtenaren werden ontslagen. Hij schrapte subsidies, prijsplafonds, sociale programma’s en infrastructurele projecten.
De maatregelen hadden op papier het beoogde effect. Voor het eerst in jaren geeft Argentinië minder uit dan het binnenkrijgt. De jaarlijkse inflatie daalde tot 32 procent.
Mileis kettingzaag-aanpak heeft keerzijden. De inflatie is weliswaar afgenomen, maar Argentijnen voelen de bezuinigingen flink in hun portemonnee. Dat was vooraf aangekondigd, maar toch. De kosten van zorg, energie en vervoer zijn voor miljoenen gezinnen gestegen, terwijl op de pensioenen is gekort. Ondertussen stagneert sinds mei de economische activiteit.
De populariteit van Milei heeft ook een deuk opgelopen door enkele schandalen. Zo promootte hij via X een cryptomunt, waarmee mensen uiteindelijk in totaal miljoenen euro’s verloren. In augustus lekten audio-opnamen uit die wezen op omkoping binnen de overheid. Mileis zus en belangrijkste adviseur Karina Milei zou daarbij betrokken zijn.
Mileis dalende populariteit leidde ertoe dat zijn partij in september, toen kiezers in de provincie Buenos Aires al mochten stemmen, de verkiezingen verloor van het linkse peronisme, de politieke stroming waaraan hij dacht een einde te hebben gemaakt in 2023.
Het gevoerde monetaire beleid begint zich langzaamaan te wreken. In plaats van de schaarse dollarreserves van de centrale bank aan te vullen toen het economisch beter ging, verkocht de president juist dollars om peso’s te kopen, om de inflatie te drukken. De peso bleef daardoor kunstmatig hoog, terwijl de schatkist van de bank steeds leger werd. Ook hief Milei de restricties op het handelen in buitenlandse valuta op.
Dat werd een probleem na de verloren verkiezingen in Buenos Aires. Investeerders zagen de uitslag als een voorteken voor de tussentijdse verkiezingen van aanstaande zondag. Ze werden daardoor zo nerveus, dat ze hun peso’s massaal in de uitverkoop hebben gedaan en dollars hebben gekocht. De koers van de munt maakte daarna een duikvlucht. Even leek het erop dat Milei de munt nog voor de verkiezingen moest devalueren, iets wat de hele economische vooruitgang van Argentinië teniet zou doen.
Om dat scenario te voorkomen, riep Milei de hulp in van zijn bondgenoot Donald Trump. De Amerikaanse president ging akkoord met een deal waarbij de Amerikaanse Centrale Bank 20 miljard dollar ruilt voor peso’s via een zogeheten swap line. Washington werkt daarnaast aan een private lening, waarbij Amerikaanse banken Argentinië 20 miljard dollar lenen.
Maar die toezeggingen zijn niet genoeg om het vertrouwen van investeerders terug te winnen. Trump kreeg na de ruil kritiek uit eigen kring. Boze Republikeinen vragen zich af hoe zo’n lening past in de Amerika First-strategie, helemaal nu de Verenigde Staten zelf al drie weken last hebben van een gedeeltelijke overheidssluiting. Wat investeerders en economen nog bezorgder maakt, is Trumps opmerking dat de lening alleen doorgaat als Mileis partij zondag de verkiezingen wint.
Of Milei zijn extra dollars krijgt, is dus nog maar de vraag. Economen vrezen bovendien dat de president niet gelijktijdig de munt hoog kan houden en de enorme staatsschuld kan aflossen.
Milei werd in 2023 vrijwel uit het niets president. Zijn partij La Libertad Avanza was pas twee jaar eerder opgericht. In de twee kamers van het parlement – het huis van afgevaardigden en het congres – heeft de partij daarom slechts respectievelijk 15 en 11 procent van de zetels. Milei reageert door allianties te sluiten en besluiten en per decreet door te voeren.
De Argentijnen stemmen zondag over ongeveer de helft van de zetels in beide kamers. Als Milei na zondag een overtuigend mandaat heeft, het liefst een meerderheid in beide kamers, kan hij echt doorpakken. Ook als hij slechts een derde van de zetels in beide kamers haalt, kan hij voorlopig door, want dan kan hij zijn veto blijven uitspreken over plannen van de oppositie.
De uitslag in Buenos Aires hoeft geen voorbode te zijn voor de verkiezingen die zondag buiten de hoofdstad plaatsvinden, zegt Maria Victoria Murillo, hoogleraar politicologie aan de Amerikaanse Columbia University. De afkeer van het peronisme in Argentinië is groot. ‘Het probleem is het gebrek aan alternatieven voor Milei’, schrijft ze. ‘Bovendien zijn de Peronisten zo in de war (van hun nederlaag van 2023, red.) dat ze niet in alle kiesdistricten een lijst konden presenteren. Milei heeft wel een lijst in alle kiesdistricten.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant