Een klein jaar na het ingaan van het staakt-het-vuren met Israël voelen inwoners van de Libanese hoofdstad Beiroet de dreiging van nieuwe escalatie. Wat zeggen deze ontwikkelingen over het bestand in de Gazastrook? We bellen met Midden-Oosten-correspondent Jenne Jan Holtland.
is datajournalist van de Volkskrant. Hij analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers.
Dag Jenne Jan. Officieel geldt al elf maanden een bestand tussen Libanon en Israël. Hoe is de situatie in Libanon nu?
‘Het voelt hier als een stilte voor de storm. Ik ben nu in Hamra, een wijk in Beiroet. In het zuiden van het land zijn nog steeds vrijwel dagelijks Israëlische bombardementen, maar hier is het relatief kalm. Toch proef ik veel nervositeit. Libanezen zijn bang dat de oorlog met Israël weer oplaait.
‘Dat heeft met een paar dingen te maken. De afgelopen week hing hier een Israëlische drone in de lucht. Dat was al een tijdje niet meer gebeurd. Inwoners vragen zich af wat de Israëliërs precies willen bespioneren. Ze willen weten wat dat voor de nabije toekomst betekent. Nu in de Gazastrook een staakt-het-vuren bereikt is, zou Israël zijn aandacht naar Libanon kunnen verleggen.
‘Ook in de pers komen dreigende berichten voorbij. In The Jerusalem Post, een Israëlische krant, verscheen afgelopen week een artikel waarin werd gesuggereerd dat Hezbollah zich aan het herbewapenen was. We weten niet of dat klopt. Maar het maakt wel dat mensen vrezen dat Israël weer flink gaat bombarderen. De Israëliërs zijn altijd goed geweest in het opkloppen van dit soort berichten, om weer een oorlog te kunnen beginnen.’
Kunnen de inwoners van de stad zich hierop voorbereiden?
‘Niet echt. Als het gevaar uit de lucht komt, kun je als gewone burger natuurlijk niet veel anders doen dan afwachten. Toen die drone terugkeerde boven Beiroet, hoorde ik wel berichten dat inwoners uit angst wegtrokken uit Dahieh, de Hezbollah-wijk die vorig jaar ook heel zwaar gebombardeerd is. Maar verder is het afwachten en hopen dat het niet zo ver komt.’
In de Gazastrook geldt sinds twee weken ook een staakt-het-vuren. Welke overeenkomsten zie je?
‘De meest in het oog springende overeenkomst is de ontwapening. Zowel in Gaza als hier heb je te maken met een militante groepering – Hamas enerzijds, Hezbollah anderzijds – die allebei geacht worden hun wapens in te leveren. Allebei zitten die organisaties ook politiek in de knel. Ze hebben weinig bondgenoten meer over.
‘In beide gevallen wordt echter vergeten dat ontwapening samenhangt met de politieke vraag hoe het daarna verder moet. In Gaza zou een internationale stabilisatiemacht moeten komen, in Libanon moet het leger in het gat springen. Dat zijn oplossingen die ontworpen zijn aan de tekentafel. Als je aan ontwapening wil doen, moet je daar de politieke voorwaarden voor scheppen.
‘Maar over echte politieke oplossingen wordt niet gesproken. Als het om Gaza gaat, doet Israëlische regering met premier Benjamin Netanyahu er alles aan om een Palestijnse staat tegen te houden. Dus waarom zou Hamas dan de wapens inleveren? Dat zou neerkomen op een onvoorwaardelijke capitulatie.
‘In Libanon zegt de regering best werk te willen maken van ontwapening, maar alleen als Israël ophoudt het zuiden van het land te bezetten. We moeten niet vergeten: zo’n militaire bezetting van Zuid-Libanon is de hele bestaansreden voor Hezbollah, ze zijn ervoor opgericht die te bestrijden. Andersom wil Israël zich pas terugtrekken als Hezbollah zich ontwapent. Het is een kip-en-eiprobleem.’
Kan de Libanese regering of het Libanese leger nog een rol spelen?
‘Op papier is het Libanese leger de aangewezen organisatie om Hezbollah te ontwapenen, maar als het dat nu zou proberen, zou dat leiden tot een burgeroorlog in Libanon. Grofweg een derde van het Libanese leger is zelf sjiitisch, net als Hezbollah. De ene neef moet dan de andere ontwapenen, dat gaat niet. In onderhandelingen met bijvoorbeeld de Amerikanen zegt Libanon daarom steeds dat zij oog moeten hebben voor wat sjiieten belangrijk vinden, namelijk dat de Israëlische bezetting van het zuiden van het land stopt.’
Zijn Israël en Libanon nog in onderhandeling met elkaar?
‘Nee, de twee landen onderhouden geen directe betrekkingen. Na het staak-het-vuren in Gaza ontstond aan Amerikaanse en Israëlische zijde het idee om te gaan onderhandelen. De rechterhand van Netanyahu, minister Ron Dermer, zou direct met zijn Libanese collega’s gaan praten, was het idee.
‘Voor Libanon is dat echter nog steeds onacceptabel. Dat land stelde voor om índirecte onderhandelingen te gaan voeren, zoals ook gebeurde in aanloop naar het huidige staakt-het-vuren uit november 2024. Maar daar wil Israël weer niet aan. Voorlopig is dat de impasse waarin de twee landen zich bevinden. Niemand weet eigenlijk hoe het verder moet.’
Wat zegt het Libanese staakt-het-vuren dan over de kansen op succes in Gaza?
‘Het blijkt dat je heel goed een staakt-het-vuren kunt hebben zónder vrede: Libanon bevindt zich in dat schemergebied. En ontwapening klinkt als een makkelijk proces, maar is dat in de praktijk helemaal niet. Libanon is al bijna een jaar amper iets opgeschoten en wordt nog steeds deels door Israël bezet. Als ook Hamas alleen zijn wapens wil opgeven in ruil voor politieke winst, wacht Gaza mogelijk datzelfde lot.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant