Henri Bontenbal (42) ziet het als zijn missie om een antipopulistische partij te leiden. Zijn antwoord op de populisten: rust en urgente problemen aanpakken. En ja, dat zal soms ook offers vergen.
zijn allebei politiek verslaggevers van de Volkskrant
U bent vrij nieuw op het politieke toneel, dus eerst wat persoonlijke vragen. U bent opgegroeid in Rotterdam-Zuid in een gezin met acht kinderen. Wat neemt u van uw jeugdervaring mee naar Den Haag?
‘Ik denk dat de manier waarop ik ben opgevoed bepalend is geweest voor hoe ik mensen kijk naar. We woonden in een flat, mijn moeder was een groot deel van mijn jeugd huisvrouw. Met acht kinderen heb je het vrij druk, maar ze deed ook nog vrijwilligerswerk. Mijn vader werkte bij de gemeente, dus die zorgde voor het inkomen.
‘In zo’n groot gezin wordt de persoonlijke aandacht natuurlijk verdeeld over alle kinderen. Bij mij heeft deze situatie ertoe geleid dat ik vrij competitief ben. Als je twee broers boven je hebt die allebei sterker en slimmer zijn dan jij, dan wil je je bewijzen. Ik heb vrij veel bewijsdrift. Tegelijk zit altijd dat stemmetje in mijn achterhoofd van mijn opvoeding: je bent maar een van de acht, je bent niks meer dan de rest.’
U zei eerder dat de deur van uw ouderlijk huis altijd openstond voor mensen die het minder goed hadden. Hoe ging dat?
‘Mijn ouders hadden veel oog voor kwetsbare mensen. Dat deden ze vanuit hun geloof en hun karakter. Die enorme bescheidenheid, zo van: je bent maar gewoon een mens. En als jij in een andere postcode was geboren of in een ander gezin, had jij het heel anders in het leven gedaan.
‘Ze maakten heel makkelijk contact met mensen die in de goot zaten of die het allemaal niet zo op een rijtje hadden. Er liepen bij ons thuis vaak gekke mensen rond. Of asielzoekers. Ik weet nog dat er in die tijd een hele golf Ethiopische asielzoekers was. Die voetbalden met ons mee op het grasveld. En mijn broer nam er dan altijd weer eentje mee naar binnen. Ik ben ook op Ethiopische bruiloften geweest, omdat mijn ouders daar dan weer contacten hadden.’
U was vóór uw politieke entree adviseur bij een netbeheerder en studeerde natuurkunde. Sommige mensen zouden zeggen: misschien een beetje een saaie nerd. Koestert u dat imago of wilt u ervan af?
‘Het interesseert me eerlijk gezegd weinig welke stickers mensen op mij plakken, want ze kloppen doorgaans niet. Waarom zou je niet sprankelend kunnen zijn en tegelijkertijd heel erg inhoudelijk?’
U zegt vaak dat Nederland lijdt aan politieke stilstand, mede omdat populisten verdeeldheid en chaos creëren. Hoe gaat u zorgen voor eenheid en rust?
‘Ik wil een premier van alle Nederlanders zijn. Wat je nu steeds ziet: politici die opkomen voor een deel van de Nederlanders. Maar waarom zou je als politicus niet een poging doen om alle zorgen serieus te nemen? Iemand die de samenleving bij elkaar wil houden?’
Politici die polariserende filmpjes op TikTok zetten, krijgen juist de meeste likes en aandacht. Hoe gaat u die drang naar ophef temperen?
‘Ik ben wel hoopvol. Ik zie het als mijn missie om een antipopulistische partij te leiden. Populisme is een ontwrichtende kracht. Het kan elke partij in de greep houden, ook het CDA in het verleden. Dat je de fout maakt om je op één groep te richten. Dat je alleen maar het onbehagen naar boven brengt en niet de oplossingen. Dat je complexiteit reduceert tot simpele oneliners. Dat moeten wij allemaal niet doen. Wij hebben de afgelopen twee jaar goed nagedacht over ons antwoord op het populisme en de 37 zetels van Wilders.’
Wat is uw antwoord?
‘Als antipopulistische partij moet je niet de tactieken van populisten gaan gebruiken om hen te verslaan. Dus we schreeuwen niet mee in debatten, maar blijven respectvol. En ingewikkelde problemen stellen we niet als makkelijk oplosbaar voor.
‘Verder moet je urgente problemen aanpakken, anders rennen mensen alsnog naar populisten. Het volgende kabinet zal dus resultaten moeten boeken op thema’s als woningmarkt, migratie, stikstof en economie. We zullen daarbij eerlijk vertellen dat we soms offers moeten vragen van mensen om verder te komen. Ik vind het hoopvol dat de waardering voor dit soort politiek – wat ik maar even ‘saaie politiek’ noem – terugkomt. Nederland is klaar met het populisme.’
U belooft rust, maar onlangs kwam u toch in een mediastormpje terecht omdat u in Nieuwsuur zei dat een gereformeerde school het recht had om een homoseksuele jongen te leren dat hij geen partner mocht hebben. Vindt u dat echt of was dat een campagneblunder?
‘Ik baal ervan dat ik dat zo geformuleerd heb. Ik had moeten beginnen met zeggen dat ik het vreselijk vind dat die jongen zo veel leed ervaart. Daarna had ik pas de techniek in moeten gaan: in de wet staat dat elke school de plicht heeft om een veilige plek te creëren voor kinderen.
‘Er mag niet gepest of gediscrimineerd worden. De onderwijsinspectie kan daarop toezien. Daarvoor hoef je artikel 23 dus niet af te schaffen (waarin het recht op religieus onderwijs staat, red.). Tot slot had ik ook nog kunnen wijzen op de verplichte burgerschapslessen: daar leren kinderen wat hun rechten en plichten zijn in de Nederlandse samenleving.’
U zei ook: zo’n homoseksuele jongen kan van school af gaan als het religieuze onderwijs niet bevalt. Hebben tieners zelf die macht, denkt u?
‘Dit had ik niet moeten zeggen. Dit doet afbreuk aan mijn uitspraak dat de school gewoon een veilige omgeving moet bieden. Punt. Het klopt ook niet dat je dit aan leerlingen kan vragen. Misschien juist niet, omdat ze al in een kwetsbare positie zitten.’
Het opvallendste campagnepunt van het CDA is de vrijheidsbijdrage die u vraagt om de defensieuitgaven te dekken. Heeft u uitgerekend hoe hoog die bijdrage per persoon is?
‘Dat is heel moeilijk, omdat die bijdrage voor iedereen anders uitpakt. We doen bijvoorbeeld de BTW, inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting ietsje omhoog. Wat je betaalt, is dus afhankelijk van je uitgavenpatroon en inkomen.
‘Om een beeld te geven: we groeien in tien jaar tijd toe naar 44 miljard euro defensieuitgaven per jaar, bijna een verdubbeling van wat we nu uitgeven. De vrijheidsbijdrage is ongeveer 10 procent van dat bedrag, dus in totaal halen we straks ruim 4 miljard extra op via belastingen. De rest halen we elders vandaan, bijvoorbeeld door de almaar stijgende zorgkosten af te remmen.’
Als je het omrekent komt die vrijheidsbijdrage per gezin toch neer op een paar duizend euro per jaar?
‘Nee, want die rekening van ruim 4 miljard komt slechts voor de helft bij particulieren terecht, de andere helft bij bedrijven. Het komt erop neer dat zo’n 2 miljard euro extra per jaar betaald moet worden door circa 9,5 miljoen mensen die inkomstenbelasting betalen. Dat is 210 euro per jaar, oftewel 17,50 per maand per belastingbetaler. En dat is een gemiddelde, want mensen die wat meer verdienen betalen dus meer dan mensen die minder verdienen. Overigens heeft het Centraal Planbureau berekend dat de koopkracht van mensen niet verslechtert door onze plannen, omdat we ook nog andere belastingmaatregelen nemen.
‘Natuurlijk hadden wij die 4 miljard ergens anders vandaan kunnen halen, maar ik vind het belangrijk dat we de samenleving duidelijk maken dat vrijheid niet gratis is. Dat hebben we na de val van de Muur lang wel lang gedacht, maar dat is natuurlijk een absurde gedachte.’
De oorlog die nu het meest dicht bij ons woedt is die in Oekraïne. Hoe gaat Nederland daarmee om onder uw leiding?
‘Waar ik me nu het meeste zorgen over maak is de opdrogende steun aan Oekraïne. Ik denk dat Oekraïne zich vrij goed zelf kan verdedigen. Eigenlijk veel beter dan wij dat kunnen, want zij hebben hun defensieindustrie namelijk wel heel snel opgeschaald. Maar financieel hebben ze steun nodig. Nederland is een van de grootste donateurs, maar je ziet dat andere landen minder doen. Die lidstaten moet Nederland aan de jas trekken. Het is oerstom als wij de steun juist in deze fase afschalen. Er zou met mij zelfs te praten zijn als er meer geld nodig is.’
Sommige kiezers zijn een beetje huiverig dat ze hun zonen naar het leger moeten sturen als u aan de macht komt, omdat u de opkomstplicht voor 18-jarigen wilt herinvoeren. Klopt dat en zou u uw eigen zonen sturen?
‘Nou, ik stuur mijn zonen niet, want zij krijgen zelf de keuze als ze zo oud zijn (ze zijn nu 12 en 15 jaar, red.). Wij willen de opkomstplicht herintroduceren naar Zweeds model. Alle jongens en meisjes van 18 jaar krijgen een brief en als ze denken: dat is wat voor mij, dan krijgen ze een militaire basistraining. Wie dat niet wil, gaat via de maatschappelijke dienstplicht iets anders voor de samenleving doen. Er is dus geen freeride. Geen van deze jongeren wordt overigens uitgezonden: dat doen alleen beroepsmilitairen.’
Inzake Israël heeft het CDA de afgelopen maanden gepleit voor grotere druk op dat land, onder meer door het opschorten van handelsvoordelen. Blijft dat met het vredesplan van Trump uw standpunt?
‘Ja. Ik ben blij dat Israëlische gijzelaars en Palestijnse gevangenen zijn vrijgelaten. Maar de situatie is nog superfragiel. Als Trump zegt: ‘Jullie moeten wel doen wat ik wil, anders komt Israël weer met een aanvalsplan’, dan is het onverstandig om nu de internationale druk te verminderen.’
U heeft een epistel van veertien pagina’s geschreven over het wel of niet erkennen van de Palestijnse staat…
‘Ja, kom er maar eens om: politici die hun huiswerk doen!’
Wat is nou eigenlijk het verschil tussen uw standpunt en dat van de VVD, namelijk: de Palestijnse staat moet er komen, maar alleen onder bepaalde voorwaarden?
‘Op dit onderwerp zitten de VVD en het CDA inderdaad niet zo ver van elkaar. Maar dat geldt ook voor andere partijen, al doen ze soms alsof we mijlenver uiteenliggen. Sommigen zeggen stoer: we erkennen de Palestijnse staat nu, hup, in één keer. Maar als je dan doorvraagt: ‘Mag dat met Hamas in de regering?’, zeggen de meeste partijen nee. Zoveel verschil is er niet.’
Iets anders. De hypotheekrenteaftrek. Het CDA wil die langzaam afbouwen. Hoe gaat u huizenbezitters uitleggen dat hun maandelijkse lasten omhooggaan?
‘Tal van experts zijn het erover eens dat de hypotheekrenteaftrek oneerlijk is voor mensen die geen huis hebben. De meeste Nederlanders weten dat zelf ook wel: zij hebben kinderen en kleinkinderen die de woningmarkt niet meer op komen. Als je de hypotheekrenteaftrek afbouwt, haal je de hitte van de woningmarkt af, de betaalbaarheid verbetert iets. Daarnaast moet er natuurlijk veel gebouwd worden. Het is een veelkoppig monster.
‘Maar ik vind het onbestaanbaar dat wij een nieuwe generatie laten opgroeien die geen eigen leven of gezin kan beginnen omdat er geen woning voor ze is. Dus ik vraag solidariteit aan mensen.’
Hoe verweert u zich tegen de VVD, die zegt: uiteindelijk trekt u gewoon 400 euro per maand uit de portemonnee van mensen.
‘Die 400 euro klopt alleen als je morgen in één keer de hypotheekrenteaftrek afschaft, maar dat gebeurt niet, we doen dat in dertig jaar. Dus maak mensen niet onnodig bang en doe niet alsof kiezers alleen maar vanuit hun portemonnee stemmen. Mensen stemmen ook uit solidariteit. Ik denk dat de VVD op dit punt de tijdgeest niet meer aanvoelt.’
Het stikstofprobleem moet volgens u ook urgent opgelost worden. Kan dat zonder wezenlijk in de hoeveelheid vee te gaan snijden?
‘Ik denk dat onze stikstofaanpak uiteindelijk zal leiden tot minder vee. Je moet per agrarische sector en per bedrijf kijken hoeveel ruimte er overblijft om stikstof uit te stoten. Soms is de conclusie: die ruimte is er niet.’
Is het voorstelbaar dat de overheid dwang gaat uitoefenen, en tegen dat boerenbedrijf naast een natuurgebied op de Veluwe zegt: sorry, maar u moet gewoon weg?
‘Ja, dat is voorstelbaar. Maar de manier waarop dat gebeurt is belangrijk. Als dat is: ‘Dingdong, we hebben voor u een brief en u moet nu stoppen’, dan zeg ik: nee. Je kunt wel het gesprek aangaan en alternatieven bieden. Helpen om het bedrijf anders in te richten, te verhuizen of te stoppen. En ja, daar moet ook geld bij. Concreet: rondom de twee natuurgebieden waar de druk nu het grootst is – de Veluwe en de Peel – moet je bedrijven vragen om het anders te gaan doen.’
Maar die vraag kan uiteindelijk dus leiden tot: u moet?
‘Ja, uiteindelijk zal het gewoon moeten. Alleen wel met een goede regeling.’
U heeft gezegd dat u bij het vormen van een coalitie liever met de VVD in zee gaat dan met GroenLinks-PvdA. Waarom?
‘Ik heb gezegd dat we eerder goed met de VVD hebben samengewerkt in een coalitie. Dat wil niet zeggen dat dat met GroenLinks-PvdA niet kan, maar zo’n band moet je opbouwen. Mijn tweede argument was dat ik denk dat we inhoudelijk sneller tot overeenstemming kunnen komen met de VVD, op alle dossiers die nu prioriteit hebben. Neem de defensieplannen van GroenLinks-PvdA: wat ik internationaal echt een slecht signaal vindt, is dat ze die 3,5-procentnorm niet gaan halen. Of migratie: dat probleem moeten we gewoon aanpakken. Maar bij GroenLinks-PvdA merk ik telkens dat ze hier afstand van nemen. Dan denk ik: jongens, maak die beweging nou.’
U wordt getipt als de nieuwe premier, de verwachtingen zijn torenhoog. Het nadeel van de nieuwe Messias zijn, is dat het alleen maar kan tegenvallen.
‘Daarom moeten we stoppen om mensen tot Messias te verklaren. Mensen zijn gewoon mensen, die fouten maken en gebreken hebben. Gelukkig ben je in Nederland als premier altijd onderdeel van een team. Dus het gaat er vooral om: komt er een goed kabinet met capabele bewindspersonen? Ik denk weleens: hoe kan het dat wij – met zo’n mooi land, waarin zo veel potentie zit – al twintig jaar in de houdgreep van de populistische politiek zitten? Dat is toch onbestaanbaar? In die zin jeuken mijn handen om met mensen van goede wil Nederland weer uit die modderpoel te trekken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant