In Het debat van het Zuiden wierp de formatie al een voorzichtige schaduw vooruit. Even leek er tussen CDA en D66 zelfs al het begin van een samenwerking te worden gesmeed.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
In heel veel andere landen heb je maar één of twee verkiezingsdebatten, merkte PVV-leider Geert Wilders op tijdens Het debat van het Zuiden. In Nederland is dat in deze ‘hete fase’ van de campagne heel anders: dagelijks is er wel een lijsttrekkersdebat met meer of minder deelnemers. Wilders, die niet overal aan meedoet, verklaarde zijn eigen ‘cherry picking’: ‘Je hebt op een gegeven moment wel dat je elkaar vaak ziet en dat je dan hetzelfde hoort, zeg maar. In alle eerlijkheid: het leidt niet altijd tot nieuwe inzichten.’
De vraag is of dat ook gold voor Het debat van het Zuiden, georganiseerd door de regionale omroepen van Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. De line-up was op orde, met Wilders, Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA), Dilan Yesilgöz (VVD), Rob Jetten (D66), Henri Bontenbal (CDA), Jimmy Dijk (SP) én Joost Eerdmans (JA21). De onderwerpen waren in ieder geval óók onderwerpen die nog niet al talloze malen eerder voorbij waren gekomen, zoals de mijnschade in Limburg, de bereikbaarheid van Zeeland (de A58) en het waterbeheer in de zuidelijke provincies.
De lijsttrekkers die zelf uit de zuidelijke provincies komen, maakten handig gebruik van hun afkomst. De Limburgse Timmermans riep zijn twee opa’s én een oom in herinnering, die in de mijnen hadden gewerkt en Nederland na de oorlog hadden heropgebouwd. Jetten, geboren in Veghel, noemde zijn ambities ‘groots met een zachte g’ en pochte met het familierecept voor worstenbroodjes. Wilders had het over zijn ‘eigen Venlo’, dat beschermd moet worden tegen toekomstige watersnoodrampen.
In een rustig en beschaafd debat vielen naast de bekende verschillen ook overeenkomsten op. Over het compenseren van de schade die ontstond door steenkoolwinning in Limburg zijn Timmermans, Dijk, Yesilgöz en Wilders het eens dat daar een ereschuld moet worden ingelost. ‘Whatever it takes’, zeiden Dijk en Timmermans.
In het debatonderdeel over ‘water’ ging het over klimaatbeleid, een thema dat nog niet vaak voorbij kwam in deze campagne. Voormalig klimaatminister (en zelfbenoemd ‘klimaatdrammer’) Jetten beschuldigde de PVV en BBB ervan met steun van de VVD het klimaatbeleid ‘door de shredder’ te hebben gehaald, en kreeg steun van Timmermans en Bontenbal toen hij stelde dat goed klimaatbeleid cruciaal is bij het tegengaan van watertekorten.
‘We doen dit niet voor Europa, we doen dit voor onze eigen gezondheid, word nou eens een keer wakker’, zei Timmermans, nadat Eerdmans en Wilders hadden gewezen op in hun ogen onzinnige Europese regels en de beperkte Nederlandse invloed op het klimaat.
Waar het verkiezingsdebat op SBS6 nog in het teken stond van aanvallen op Geert Wilders, vanwege zijn beslissing het kabinet Schoof te laten vallen, was dat nu veel minder het geval. Alleen SP-leider Jimmy Dijk, voor wie het zijn eerste televisiedebat met Wilders was, zocht de confrontatie met de PVV-leider. Hij wierp Wilders voor de voeten dat het eigen risico nog even hoog is als in 2023, dat de huren werden verhoogd en de armste gemeenten veel meer vluchtelingen opvangen dan rijke gemeenten.
‘U had het in handen, u heeft er niets mee gedaan. U heeft het niet alleen verprutst, u bent ook gewoon een verrader.’ Wilders noemde Dijk een ‘nepsocialist’ omdat hij de grenzen niet wil sluiten, waarop Dijk een huilende clown Bassie imiteerde, die hij vergeleek met Wilders – waarom was niet helemaal duidelijk.
Opvallend was hoe weinig de middenpartijen CDA, D66 en GroenLinks-PvdA de confrontatie met elkaar zochten tijdens het debat. De debatleider wees op ‘een vriendschappelijke boks’ die Jetten aan Bontenbal gaf, buiten beeld. ‘Wij brengen de stabiliteit en de ambitie, en daarmee helpen wij samen Nederland weer vooruit’, verklaarde Jetten, waarbij hij bij het woord ‘stabiliteit’ naar Bontenbal wees, en bij ‘ambitie’ naar zichzelf.
Bontenbal voegde daar glimlachend aan toe ‘dat de oplossingen toch vaak in het midden liggen’. Hier leek al het begin van een samenwerking te worden gesmeed, en dat is niet heel gek, want wie er woensdag ook de grootste wordt, in vrijwel elke denkbare coalitie zijn D66 en CDA nodig.
Wilders ziet de oplossingen uiteraard helemaal niet in het midden liggen: ‘Als we allemaal naar het politieke midden gaan en allemaal op elkaar gaan lijken, weet de kiezer niet meer wie waar voor staat. Ik heb liever dat mensen níet op mij stemmen, dan dat ze niet weten waar ik voor sta.’
Een opvallend moment vond plaats voor aanvang van het debat, toen een man de zaal uit werd geleid van wie werd vermoed dat het de ‘vegan streaker’ was, die onlangs een uitzending van de talkshow van Eva Jinek verstoorde. De man (die overigens geheel gekleed was) bleek Kevin Nuijten, een kandidaat-Kamerlid van JA21.
Source: Volkskrant