Verschillen in politieke opvattingen kunnen de sfeer in vriendengroep, familie of relatie bederven. Maar door te luisteren naar elkaar, te blijven praten en desnoods je mening (deels) te herzien, ontstaat meer begrip. Zoals bij Yannick en Renske: ‘Onze verschillen zijn een verrijking, ik snap nu waar overtuigingen vandaan komen.’ En zij staan daarin niet alleen.
Angelo Schuurmans (40) is oprichter en directeur van vluchtelingenopvang Stichting Thuis in Oss en stemt waarschijnlijk Partij voor de Dieren (PvdD) of BIJ1. Zijn tante Jolanda Vossenberg (61) is moeder en oma en stemt waarschijnlijk BoerBurgerBeweging (BBB).
Angelo: ‘Twee weken voor kerst kwam ik terug uit Griekenland. Daar had ik vrijwilligerswerk gedaan in een asielzoekersopvang, maar daar was niet iedereen in de familie het over eens. ‘Moet dat kerstdiner wel doorgaan?’ werd er zelfs geopperd. Mijn tante had geen zin om over vluchtelingen te praten.’
Jolanda: ‘Dat leek me in eerste instantie beter dan verhitte discussies aan de kersttafel, maar een paar dagen voor kerst hebben we toch besloten dat familie belangrijker is dan politieke verschillen. We maakten de afspraak om het er gewoon niet over te hebben. Uiteindelijk was het ouderwets gezellig, met spelletjes en lekker eten.’
Angelo: ‘Het onderwerp werd maandenlang onder het tapijt geschoven, totdat ik mijn tante en oom uitnodigde voor een voorstelling die ik maakte over de asielketen. Ik zocht meningen die anders waren dan de linksgeoriënteerde.’
Jolanda: ‘Het is niet dat ik helemaal tegen vluchtelingen ben. Ik ben er wel anders over gaan denken, mede door Angelo. Als een heel gezin naar Nederland komt, vind ik dat nu prima. Wat mij steekt zijn de jonge mannen die alleen komen. Waarom blijven vrouwen en kinderen achter? Vaak lopen die jongens rond met grote iPhones.’
Angelo: ‘Als mijn tante zulke dingen zegt, moet ik soms op mijn tong bijten, maar ik probeer niet meteen te reageren, maar ook te denken: wat zit hier nou onder? Tijdens dat gesprek kwam vooral het besef: niemand luistert meer naar een ander geluid, maar gaat meteen op z’n achterste benen staan. Er is een grote groep mensen die het echt minder hebben en niet worden gehoord. Ze hebben het gevoel dat ze een proteststem moeten uitbrengen.’
Jolanda: ‘Doordat Angelo en ik goed kunnen praten en sparren, heb ik van hem geleerd dat niet alle asielzoekers hetzelfde zijn.’
Angelo: ‘Toen ik terugkwam uit Griekenland heb ik een burgerinitiatief opgericht. We runnen een gemeentelijke opvang waar vijfhonderd mensen wonen, met tweehonderdvijftig vrijwilligers en dertig betaalde krachten. De opvang heeft een buurthuisachtige functie: mensen kunnen er basketballen, moestuinieren of gewoon langskomen. Al bijna vier jaar gaat dat incidentloos. Veel azc’s hebben hoge muren en een geheimzinnig imago, mensen vragen zich af wat daar gebeurt. Wij streven naar transparantie.’
Jolanda: ‘Ik heb bewondering voor hoe Angelo het doet. Mensen helpen is niet links, dat is gewoon menselijk.’
Angelo: ‘Na mijn tijd in Griekenland dacht ik: ik wil iedereen helpen. Maar ik ben wel realistischer geworden. Door mijn tante ben ik anders gaan kijken naar bijvoorbeeld mensen die op de PVV stemmen. Zij stemmen vanuit het gevoel dat er iets niet goed gaat in hun leven. Niet omdat het allemaal racisten zijn. Wilders is gewoon een man met een antwoord, al is dat mijns inziens een slecht antwoord. Ik snap dat het voor hen voelt alsof hij ons gaat redden.’
Jolanda: ‘We proberen elkaar niet van gedachten te laten veranderen door gesprekken te voeren, maar proberen juist de verbinding te blijven zoeken met elkaar. Die gesprekken zijn echt niet altijd fijn. Soms koken we vanbinnen.’
Angelo: ‘Daarom zullen we het thema ook dit jaar met kerst waarschijnlijk weer mijden. Dat doen we daarna dan wel weer.’
Hans Kramer (67) werkte jarenlang bij Rijkswaterstaat, stemt zijn leven lang CDA en gelooft in de kracht van het maatschappelijke midden. Zijn zoon Thijs Kramer (20) studeert aardwetenschappen aan de Universiteit Utrecht, stemt GroenLinks-PvdA en maakt zich zorgen over klimaatverandering en polarisatie.
Hans: ‘Ik zeg weleens voor de grap dat ik ga emigreren als Timmermans of links aan de macht komt. Dan zie ik Thijs zuchten. ‘Pap,’ zegt hij dan, ‘je kent het programma van GL-PvdA niet goed genoeg.’
Thijs: ‘Of als hij Timmermans ‘een kabouter’ noemt. Dan zeg ik: laat mensen in hun waarde. Ik geef Bontenbal ook geen bijnaam.’
Hans (lachend): ‘Dat is waar. Ik bedoel het ook niet denigrerend, tegenwoordig maak ik dat soort grapjes ook niet meer.’
Thijs: ‘Over migratie botsen we het vaakst. Ik vind dat we het thema opblazen tot een crisis omdat het zo wordt geframed, terwijl mijn vader zich zorgen maakt over hoeveel mensen Nederland aankan en vindt dat sommigen terug moeten naar hun eigen land. Soms lopen we allebei even weg van tafel, maar uiteindelijk komen we altijd weer terug. Een meningsverschil betekent niet dat we minder van elkaar houden.’
Hans: ‘We hebben een leuk gezin, dat is waar. We zetten de discussie niet meteen voort, maar praten er later over door. Dan zeggen we: ‘We waren te scherp.’ En meestal lachen we er ook weer om. En voor de duidelijkheid: van Wilders en Forum moet ik weinig hebben. Ik ben al mijn hele leven een CDA-stemmer. In mijn ogen heeft het CDA Nederland opgebouwd en ik geloof in het maatschappelijk midden: verenigingen, kerken, mensen die elkaar helpen. Ik positioneer mezelf aan de rechterkant van het CDA. D66 heeft best goede punten, maar verder links... daar heb ik weinig mee. Ik geloof niet in de maakbare samenleving.’
Thijs: ‘Voor mij is het juist andersom. Ik vind dat het CDA een van de redenen is waarom dit land op slot zit. Links moet de kans krijgen om te laten zien wat het kan. Mijn vader was fan van Balkenende, maar voor mij was dat het begin van het einde.’
Hans: ‘Toen ik hoorde dat mijn zoon op GroenLinks-PvdA ging stemmen, dacht ik wel even: oei. Maar ik begrijp het ook. Als je jong bent, is het goed dat je kritisch bent op de maatschappij en verandering wilt. Mijn oudste zoon kan geen huis vinden, dat is verschrikkelijk. Timmermans wil miljarden in woningbouw pompen, maar ik betwijfel of alleen meer geld de oplossing is.’
Thijs: ‘Ik zie dat anders. We hebben jarenlang te weinig geïnvesteerd in betaalbare woningen. Bovendien moeten we het meer hebben over klimaat. Ik studeer aardwetenschappen. Klimaatverandering is van alle tijden, dat klopt, maar nooit zo snel en zo extreem als nu.’
Hans: ‘Aan tafel zegt mijn zoon weleens: ‘Daar hebben jullie aan bijgedragen!’ En eerlijk is eerlijk, daar zit wat in. Ik ben ervan overtuigd dat klimaat een hoofdthema moet zijn, maar we moeten niet gaan betuttelen. We hebben de boeren in de steek gelaten, de mensen die achttien uur per dag werken voor ons voedsel. We moeten de veestapel terugbrengen, maar niet met dwang.’
Thijs: ‘Ik merk dat mijn vader de laatste jaren genuanceerder is gaan denken. Hij is klimaatbewuster geworden, dat vind ik mooi.’
Hans: ‘Dat klopt. Mede door mijn kinderen ben ik wat linkser geworden. Maar het heeft mijn overtuiging versterkt dat we elkaar in het midden moeten vinden en tot gezamenlijke compromissen moeten komen. Ik hoop op een breed middenkabinet van VVD, CDA, D66 en GL-PvdA. En dat we niet alles van bovenaf moeten regelen, maar van onderaf. Thijs’ generatie is inventief en innovatief, op die generatie mogen we vertrouwen.’
Thijs: ‘En ik zou zeggen: vertrouw dan ook eens wat meer op verandering. Niet alles wat van links komt, is betutteling. Soms is het gewoon vooruitgang.
Renske (26) is beleidsmedewerker bij de overheid en zweeft tussen Partij voor de Dieren en GroenLinks-PvdA. Yannick (31) is wetenschappelijk onderzoeker voor de overheid en stemde altijd VVD, maar sinds de vorige verkiezingen D66. Ze zijn acht jaar samen.
Renske: ‘Jarenlang ben ik het gesprek over politiek uit de weg gegaan. Ik herinner me verkiezingsperiodes waarin Yannick debatten wilde kijken en dan zei ik dat ik daar geen zin in had, terwijl ik politiek eigenlijk heel leuk en interessant vind.’
Yannick: ‘Vaak begrepen we elkaar gewoon niet. Ik kom uit een ondernemersgezin, Renske uit een idealistische, linkse familie. We hadden de klassieke links-rechtsdiscussies, zoals over belasting, gevangenisstraffen of integratie.’
Yannick: ‘Renske heeft Ontwikkelingsstudies gestudeerd en heeft veel achtergrondkennis over migratie. Ik kom uit een omgeving waar meningen over migratie nogal sterk zijn, waardoor ik een ander beeld had.’
Renske: ‘Yannick kon over groepen praten, terwijl ik getraind ben om mensen niet over één kam te scheren.
Yannick: ‘Onder bepaalde groepen in Nederland is relatief meer geregistreerde criminaliteit. Als cijfers dit aantonen, vind ik dat je dat moet kunnen benoemen. Niet dat je vervolgens moet discrimineren, maar we moeten iets met dat probleem.’
Renske: ‘Ik werd er zo emotioneel en boos over, omdat ik bang was dat we er niet uit zouden komen en onze relatie gedoemd was te mislukken. Dat kwam vooral door wat anderen zeiden. Vrienden in mijn linkse bubbel zeiden: ‘Daten met iemand die VVD stemt, dat zou ik nóóit kunnen. Misschien kan dat nu wel, maar als je later kinderen krijgt, wil je die bepaalde normen en waarden meegeven en dan verschil je te veel.’ Wat hielp, was Yannick vertellen waar ik eigenlijk mee zat. Niet dat ik zijn ideeën afwijs, maar dat ik heb geïnternaliseerd dat links en rechts onverenigbaar zijn.’
Yannick: ‘We moesten oefenen met het voeren van gesprekken, leren rustig te blijven. Soms een gesprek de volgende dag oppakken in plaats van in het heetst van de strijd discussies voeren.’
Renske: ‘Ook belangrijk was dat we voortaan stellingen brachten als meningen, niet als feiten. Dat helpt om elkaar beter te begrijpen. En we leerden elkaar ook beter kennen: ik ben een idealist en Yannick realist. Voor hem zijn cijfers en logica overtuigender. Voor mij is gevoel en emotie belangrijk.’
Yannick: ‘We gingen samen ons eerste debat kijken. Tussendoor zetten we het programma op pauze om elkaars mening te vragen.’
‘Kers op de taart was dat we samen de verkiezingsavond hebben gekeken, iets waarvan waarvan ik jaren heb gedacht dat dat niet mogelijk zou zijn met z’n tweeën.’
Yannick: ‘Inmiddels kunnen we elkaar wel vinden in politiek. Ik ben wat linkser geworden en iets progressiever gaan denken. Klimaat vind ik nu een belangrijk thema.’
Renske: ‘Ik zit nog steeds in een linkse bubbel, maar via Yannick heb ik toegang tot een netwerk dat heel anders denkt. Dat vind ik een verrijking. Ik ben het niet met ze eens, maar ik snap wel waar hun overtuiging vandaan komt. Ik heb meer begrip gekregen. Vroeger wilde ik Yannick nog veranderen in zijn opvattingen. Nu gniffel ik gewoon dat hij per se 130 wil rijden en een eigen auto wil hebben. Ik denk: als dát ons grote verschil is.’
Yannick: ‘Wij zijn het bewijs dat het kan. Wij gaan polarisatie op een microniveau tegen.’
Renske: ‘Mochten wij ooit kinderen krijgen, dan kijk ik daar nu met vertrouwen naar. Het is mooi als je aan je kinderen kunt meegeven dat mensen over sommige dingen anders denken, en elkaar alsnog kunnen vinden.’
Hakima Eskifati-Van ’t Wout (33) stemt VVD en heeft een zeer gemêleerde vriendengroep. ‘Ik zal altijd de nuance blijven opzoeken.’
‘Een van mijn beste vriendinnen komt uit Seattle, ze is een trotse Republikein. De ander komt uit Curaçao, ze zweeft tussen GroenLinks-PvdA of Partij voor de Dieren. Zelf ben ik Marokkaans-Nederlands, opgegroeid in Weesp, en woon nu acht jaar in Rotterdam met mijn echte Rotterdamse man. We denken allemaal anders en dat is precies wat ik er zo mooi aan vind. Er ontstaat vaak frictie, onze gesprekken kunnen soms flink verhit raken, maar dat vind ik ook verrijkend. Afgelopen weekend tijdens een borrel had ik een discussie met een vriendin. We hadden het over tweede en derde generatie kinderen van migrantenouders die zich geen Nederlander voelen. Ik noemde dat falend beleid. Die vriendin zei: ‘Of iemand zich Nederlander voelt, is een persoonlijke keuze.’
Er ontstond een felle discussie aan tafel, maar na de borrel fietste ik met een goed gevoel naar huis. Niet omdat ik gelijk had, maar omdat ik weer even had gevoeld hoe waardevol het is om echt te luisteren naar iemand die anders denkt. Het is altijd makkelijker om een gesprek te ontwijken, maar het is leuker om je horizon te verbreden.
‘Tegenwoordig lijkt het alsof we alleen nog maar discussiëren om onze meningen door te drukken, in plaats van de verbinding te zoeken. In onze vriendengroep vinden we het belangrijk om de gesprekken te blijven voeren. Soms met humor, soms met zelfspot, en soms met een time-out.
Om toch met elkaar in gesprek te blijven, vind ik het belangrijk om te incasseren. Jouw mening, opvatting en ideeën zijn niet de waarheid. Sterker: de waarheid kent vaak meerdere perspectieven. Een uitdrukking die ik zelf vaak gebruik is: ‘Twee dingen kunnen tegelijkertijd waar zijn.’
De ene vriendin vindt mij links. Door de ander word ik vaak ‘rechtse kakker’ genoemd. Bijvoorbeeld als wij praten over gelijke kansen, dan komt de liberaal in mij naar boven.
‘We denken ook anders over demonstreren. Ik vind demonstreren een recht, maar een universiteit vernielen vond ik te ver gaan. Hij zei: er zijn excessen, die gaan niet altijd op een fijne manier. Via FaceTime hadden we hier een gesprek over, we stonden lijnrecht tegenover elkaar en begonnen allebei onze stemmen te verheffen. Ik begon hoger te praten, waarna die vriend me grappend napraatte en zei: wat ga je vanavond eigenlijk eten?
‘Humor is in mijn ogen een manier om met elkaar te blijven verbinden. Ik kies mijn vrienden niet uit op politieke voorkeur, maar of ik met ze kan lachen. Ik heb die vriend in covidtijd leren kennen, we spraken elkaar dagelijks. Ik zat niet lekker in mijn vel, voelde me soms eenzaam en hij was er altijd voor me. Dat is hoe ik mijn beste vriend zie. Ik zal altijd de nuance blijven opzoeken en dat klinkt misschien wat saai, maar nuance is nou eenmaal wat saai. Saaier dan een stellige mening. Maar het is wel interessanter om je te verdiepen in andersdenkenden; luister een podcast, lees een boek of voer gesprekken met mensen met ideeën die haaks staan op die van jou. Dat geeft inzicht en laat zien dat een mening niet de waarheid is.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant