De wetenschapsredactie beantwoordt grote en kleine vragen die lezers bezighouden. Deze week: waarom draaien oude windmolens in een andere richting dan nieuwe?
schrijft voor de Volkskrant over historische onderwerpen.
Soms is het eerste antwoord op een vraag: huh, is dat zo? Lezeres Sanne Klasen wil weten waarom oud-Hollandse windmolens linksom draaien terwijl bij moderne windturbines de wieken rechtsom gaan. Er was wat veldwerk voor nodig, maar een fietstochtje door de Groninger Ommelanden bevestigt de observatie. Als je stroomopwaarts staat, met de wind in de rug, dan draaien oude molens tegen de klok in, terwijl turbines met de klok meedraaien.
Voor de draairichting van traditionele molens is een handvol verklaringen in omloop, vertelt Matthijs Ero van de koninklijke vereniging De Hollandsche Molen. Allereerst: de meeste mensen zijn rechtshandig. Van oudsher zou het handmatig malen van graan tussen twee stenen om die reden met de klok mee draaien. Rechtsom dus.
Om die conventie te vertalen naar een windmolen, moeten de wieken juist de andere kant opdraaien. Hoog in de kap van de molen verandert de draairichting door een tandrad dat de beweging doorgeeft van de bovenas, waaraan de wieken zitten, naar de spil, met daaraan de molensteen.
Nog een mogelijkheid: eikenhout groeit van nature met een draairichting, de zogeheten wrong. Door met die wrong mee te draaien, zou je het hout steviger maken. Draai je tegen de richting in, dan loop je juist kans dat de houten as scheurt.
De beste verklaring is waarschijnlijk traditie of gewoonte. Het is nou eenmaal een boel gedoe om de ene keer een molen te bouwen die zus draait en de andere keer een die zo draait. Daar is wel een kanttekening bij te maken. Er waren in het verleden in Nederland wel degelijk windmolens die met de klok mee draaiden. (Die zijn inderdaad allemaal gesloopt, maar dat is niet per se omdat ze slechter waren. Er zijn in de loop der tijd gewoon héél veel molens verdwenen.)
De overheersende draairichting van moderne windturbines hangt óók samen met traditie. Volgens een wetenschappelijk artikel uit 2020 volgde de Deense windmolenpionier Christian Riisager met zijn eerste windturbines de tegen-de-klok-inconventie. Toen een paar jaar later zijn eveneens Deense concurrenten Erik en Tove Grove-Nielsen de eerste glasvezel wieken ontwierpen, kozen ze voor met-de-klok-mee. Zuiver en alleen om zich te onderscheiden van de turbines van Riisager.
In de eerste jaren volgden sommige ontwerpers Riisager, terwijl andere bedrijven, waaronder technologiegigant Siemens, kozen voor Grove-Nielsen. Uiteindelijk werden drie van de vier rechtsdraaiers marktleiders en groeide rechtsom uit tot de industriestandaard.
De draairichting van windturbines is een historisch toeval, zonder technische of natuurkundige reden. En het is mogelijk dat de industrie per abuis verkeerd heeft gekozen. Hetzelfde wetenschappelijke artikel uit 2020 betoogt dat windparken op het noordelijk halfrond vooral ’s nachts meer opbrengen als de wieken tegen de klok indraaien.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant